Lesbók Morgunblaðsins - 17.10.1971, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 17.10.1971, Blaðsíða 3
Gíorgos Seferis Jóhann Hjálmarsson MARMARA- HÖFUÐIÐ OG HLUTSKIPTI ÓDYSSEIFS AÐ SEFERIS LÁTNUM Bókmenntafræðingiirinn C. M. Bowra hélt þvi fram fyrir mörgum árnm, að Gíorgos Seferis væri „áreiðanlega eitt mesta skáld samtímans". Nú ern þeir báðir látnir, Bowra og Seferis. Gíorgos Seferis fékk Nóbelsverðlaunin 1963. Þá þekktu fáir Norðurlanda- menn skáldskap bans, en franskar og enskar þýðingar höfðu birst á verkum hans á fimmta áratugnum. Norræn undantekning voru þýðingar Hjalmars Gullbergs á faeinum Ijóðum Seferis, sem voru prentaðar í tímariti 1950 og síð- an í þýðingasafninu Sjálens dimkla natt (1956). En eftir að Seferis hlaut Nóbelsverð- liiiiu komu út nokkrar bækur á Norðurlöndum með þýddum ljóðum eftir hann, jafnvel ís- lenskt f orlag sá ástæðu til þess að kynna verk hans. Almenna bókafélagið gaf út Goðsögu ár- ið 1967 í þýðingu Sigurðar A. Magnússonar. Eftir þeim þýðingum að dæma, sem birst hafa á ljóðum grískra nútímaskálda, er um auðugan garð að gresja í grískri ljóðlist. Ég nefni sér- staklega Konstantín Kavafis, Gíorgos Seferis, Ódýsseus Elýtis, Nikos Gatsos og Jannis Bitsos. Að vonum vildi sænska akademian heiðra grískan menningararf þegar hún veitti Seferis Nóbelsverðlaunin, en tilgangurinn var ekki síst sá að viðurkenna grósku griskra nútímabókmennta. Tengsl Seferis við fortíðina eru sterk. í Goðsögu yrkir hann um marmarahöfuð, sem hann vaknar með í höndunuin og veit ekki hvar hann á að láta. Skáld voldugrar bók- menntalegrar arfleifðar verða að gera upp við sig hve mik- ið þau eiga að sækja til hefð- arinnar. Seferis valdi þá leið, sem eðlilegust er: hann varp- aði ekki frá sér hinum gamla gríska anda, en sótti á ný mið til listrænnar tjáningar. Skáld skapur Seferis er langl frá því að vera eingöngu lof um liðna tíð. Hann er jafnnútímalegur og skáldskapur jafnaldra hans í öðrum löndum. Með því að afneita mælsku og hvers kyns skrauti fann hann þann ein- faldleik, sem er í ætt við klass- íska heiðríkju grískrar listar. I bók sinni um Grikkland seg- ir Henry Miller, að sá maður, sem hafi fangað eilífðarand- ann, sem alls staðar sé að finna á Grikklandi, og látið hann renna saman við skáldskap sinn, sé Seferis. Það Grikkland, sem er óþrjótandi brunnur skáldskap ar, fann Seferis ef til vill best í fjarska. Hann lét heillast af Ijóði.T. S. Eliots Marina vegna þess að það minnti hann á Grikkland. Örlögin réðu því að hann varð eins konar nýr Ódysseifur. Hann fæddist árið 1900 i Smyrnu, öðru nafni Izmir í Litlu Asíu. Fjölskyld- an fluttist til Aþenu 1914 vegria vaxandi harðstjórnar Tyrkja. Faðir Seferis var þekktur lögfræðingur. Sonur- inn fetaði í fótspor hans, nam lögfræði í París og þangað bar ust honum fréttirnar, árið 1922, um að Tyrkir hefðu brennt Smyrnu. Hið vonlausa stríð kostaði mörg mannslíf, en um hálf önnur milljón Grikkja komst undan til Grikklands. Ef t ir að Seferis lauk lögfræði- prófi starfaði hann í utanrík- isþjónustu lands síns og var sendiherra þess í London á ár- unum 1957—1962. Seferis sett- ist að í Aþenu 1962 og sinnti einungis skáldskap og bók- menntastörfum eftir það. Hann Iést í sjiíkrahúsi í Aþenu 20. september s. 1. Hörmungar Grikkjanna í Eitlu-Asíu bergmála oft í ljóð- um Seferis, ekki síst i Goð- sögu (1935), sem er kunnasta verk hans. Goðsaga er Ijóða- flokkur í 24 köflum og minn- ir um margt á Ódysseifskviðu. En það er nýr Ódysseifur, sem Seferis lýsir, nútímamaður, sem hugleiðir örlög sín og reynir að átta sig á hvert stefni. Vissulega er Goðsaga fyrst og fremst grískt ljóð um vanda Grikkja. En það höfð- ar til allra manna vegna skáld skapargildis síns og vegna þess að það verður táknrænt dæmi um átök og samhengi fortíðar og nútiðar. Goðsaga er ekki hefðbundið ljóð. Frjálsleg- ur ljóðstill þess er í anda síns tíma, enda var Seferis hand- genginn evrópskri og banda- rískri nútímaljóðlist, þýddi m. a. The Waste Eand eftir T. S. Eliot og verk eftir Ezra Pound, Paul Eluard, Henri Michaux og Pierre-.Iean Jouve. í Goðsögu eru áhrif frá Eliot greinileg og jafnvel enn meira áberandi í síðari verkum hans, en bent hefur verið á að upp- runalega sé skyldleiki með þeim Seferis og Eliot. Báðir yrkja þeir mikið um höf, strendur og sæferðir. Fortíðin er alltaf nálæg í verkum beggja. Aður en Goðsaga kom út hafði Seferis sent frá sér Vegaskil (1931) og Brunninn (1932), en veigamestu bækur hans eftir Goðsögu eru vafa- laust Leiðarbækurnar 1—111 (1940—1955). Verk Seferis í Iieild eru talin mjög samfelld líkt og skáldið sé sífellt að yrkja sama Ijóðið með ýmsum tilbrigðum. Eftir að Seferis kom heim til Aþenu samdi huuii bók um Delfí, safn- aði saman ritgerðum sínum til útgáfu og vann að þýðingum. Crval ritgerða hans nefnist á ensku On the Greek Style (1967). Siðasta ljóðabók hans, Framh. á bls. 13 /^^^w^^M^^*^. hriki fjallsins minnir á smæð þína og rúðustrikaðra kaffibrúsa gráttu ekki upphafsleysið býr í endaleysi óbyggða geysileg saga jarðar er tímalaus blind mús bak við arnarfell gráttu ekki guðlausar hraunbreiður sundlandi gjár einstaka eldfjall á túr handa ismanum stund þriðjunnar veitir miðvikunni keppni stund vatnsins fleygir stærðfræðinni fram undir svipum regns sem vindar slá í andlit og herðubreiðan sand gráttu ekki bráðum lýsa vasaljós sólar okkar tímafirrt skynsvæði með bómullarskýjum á undanrás fyrir norðurljósum í sæluhúsi þar sem svefninn vakir til morguns gráttu ekki um ómerkt landabréf huga þíns liggur eldvegur nætursvalans á sprengisandi ljóðsints hleð ég vörður 17. október 1971 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.