Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1974, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1974, Blaðsíða 10
Jóhsnnes Kjarval é góðri stund. KJARVÁL í Fljótshverfínu ¦é Framhald af bls. 9 I Þegar rigning var og þó eitt- jþvert sýni, málaði hann Lóma- |;núp út um austurgluggann á fbúðarhúsinu. Og þar var það, Sem litla heimasætan hún Sigur yeig hellti rauðum lit ofan í lista- ferkið hjá meistaranum. En Kjar- yal bjó til rdsir úr þessu og rnálaði andlit dömunnar ofan í Núpinn. ' Hann gaf foreldrunum sfðan myndina. En auðvitað mátti ekki ÍTufla meistarann. Það mátti ekki sækja hann í matinn og hann borð aði mest kvölds og morgna. Stund- um var hann suður undir þjóð- vegi að mála og þar var ekki alltaf gott að vera. Þvf ferðafólkið var áð hnýsast f myndirnar. „Svona áttu ekki að hafa þetta, þú átt að mála þetta öðru vísi," hafði Kjar- val eftir því og vár ekki hrifinn af samfélaginu. En Sigurveig var að- eins 4 ára gömul og það mátti alls ekki banna henni að snigglast kringum meistarann. „Hún trufl- ar mig ekkert," sagði Kjarval. Og sama var með nautkálfana tvo, sem voru þarna í girðingu þar sem Kjarval málaði oft. Þeir komu stundum að þefa af meistar- anum og listaverkunum. Eitt sinn sleiktu þeir allan lit af málverk- inu, er hann vék sér frá, og hafði Kjarval gaman að. Var hann hinn vinsamlegasti við kálfana og bannaði, að þeir væru nokkuð styggðir. Og eitt sinn er Kjarval fór austur að Kálfafelli fann hann dauðan Ióuunga á veginum, hann málaði hann. Það var hans erfi- ljóð. Þessa mynd gaf hann Helga Bergssyni bónda í uppbænum á Kálfafelli. Helgi kom að Kálfa- fellskoti og skoðaði málverkin hjá Kjarval. Varð Helga starsýnt á myndina af lóuunganum. Hefur ef til vill fundist verkefnið nokk- uð sérstakt. Kjarval hefur lfklega tekið eftir þessu og gaf Helga myndina. Svo leið að því, að Kjarval f æri frá Kálfafellskoti. Hann var far- inn að mála fossinn þarna hjá bænum. Róshildur hafði heyrt það á honum, að hann ætlaði að gefa henni myndina og Valgerður á Kálfafelli átti lfka að fá mynd, en þar kom Kjarval oft, sem f yrr er sagt. Róshildur fór hjá sér að taka við listaverkinu, þar sem Kjarval var þá búinn að borga þeim fyrir veruna þarna. Hún segir því við Kjarval. „Viltu nú ekki láta Val- gerði hafa þessa mynd, ég get alltaf séð f ossinn." „Valgerður getur ekki átt þessa rriynd, hún er handa þér," sagði Kjarval. En Valgerður fékk auðvitað > mynd. Hún var af sama f ossinum. Kjarval fór þegar til að mála hana, er hann hafði lokið víð þá fyrri en málaði þá frá öðrum stað. Stefáni Þorvaldssyni pósti, tengdaföður Valgerðar, hafði Kjarval áður sent mynd af Lóma- gnúpi eftir sig og vfðar hér í Vest- ur-Skaftafellssýslu prýða lista- verk Kjarvals veggi heimilanna. Ég hef feíðazt um Fljótshverfið og reynt að safna minningum fólksins um veru Kjarvals þar. Nú er ég að síðustu staddur á Hörgs- Iandi. Þar búa nú hjónin frá Kálfafellskoti ásamt Ólafíu dóttur sinni og Kristni Siggeirssyni tendasyni. Þarna f borðstofunni er listaverkið, myndin af fossin- um í Laxá hjá Kálfafellskoti. Myndin er í dökkum litum og það hvílir feiknalegur svipur yfir henni. Hamraveggirnir leysast í sundur og verða lif andi, breytast í myndir af mönnum og hulduver- um. „Myndirnar voru í berginu, en ég skýrði þær upp," sagði Kjar val. Myndirnar eru þrjár, sem þekkjanlegar eru. Yzt til hægri er mynd af Jakobi og Kjarval er við hliðina á honum, en fyrir miðju f hinum gljúfurbarminum er Ste- fán Þorvaldsson póstur á Kálfa- felli og skín á hvítan skallann. Kjarval hafði mikinn áhuga á að mála Stefán en gamli maðurinn vildi ekkert með það hafa. Þarna er hann nú samt kominn. 1 horn- inu til vinstri er tröllaukið andlit í berginu. Þarna gæti verið kom- inn Járngrímur úr Lómagnúpi með sitt lið. Yfir mynd Valgerðar á Kálfa- felli hvflir mýkri svipur. Þarna eru andlitin ungleg og ekki eins lífsreynd. Kjarval sagði henni, að Stefán póstur tengdafaðir hennar sæti þarna á kletti. Þarna er hann ungur og bergbúinn hinum megin við fossinn horfir á hana og er tortryggni í svipnum. Kannski er það dóttirin, sem er fyrir miðju á myndinni og horfir á Stefán. Báð- ar þessar myndir eru að mínu mati í fremstu röð verka lista- mannsins. Sama er með aðra eða jafnvel báðar myndirnar á Núp- um. Eflaust er öll mikil list skyld. í 25. Passíusálminum „um útleiðslu Krists úr þinghúsinu," þar sér Hallgrfmur sig kominn til Para- dísar. Og þar f hópi englanna syngur hann Kristi lofsöng sinn, sem f orsöngvari í Himnaríki. En hér á myndinni er listamaö- urinn við hliðina á bóndanum á bænum. Þeir eru þarna í samfé- lagi við Stefán gamla póst og dul- magn byggðarinnar. Það er heið- rfkja yfir félagsskapnum; samfé- lagi manna og vætta í stórbrotnu umhverfi. Þetta er list, tengd menningú norðursins, tengd hugsjóninni uín vináttuna, sem enginn skyldi verðafyrri til aðrjúfa. j Það hallaðist ekki á f samskipt- um bðndans og listamannsins. Jakob tók að sér hlutverk liðléít ingsins við heybindinguna og ér hann kom með fjárrekstur ab Klaustri um haustið, illa til reikaí vondu veðri, þá var Kjarval þar ;á hótelinu, sem var yfirfullt. Þá lánaði hann Jakobi rúm sitt og svaf sjálfur á gólfinu, annað kom ekki til greina. En Jakob korri ekki einn þarna að Klaustri, Sna^ var með honum. Kjarval ihætti þessum ferfætta vini sínum þarna á hlaðinu og þekkti þar hvor ann- an. Kjarval fór þegar inn á gisti- hús að fá kjöt handa Snata. Sá Kjarval sfðan f ullkomlega um art hann skorti ekki mat meðan hanrí var þarna- í FÍjótahyerfinu er listamaður- inn í sátt við lífið, börn, dýr og blónv Var ekki málverkið af Ióu- unganum samúðartákn, „lotning- in fyrir lífinu". Listamaðurinn er þarna mitt f stórbrotinni náttútu. Hann er þarna inn á heimilum, sem sjálfsagt hafa minnt hann á hverju hann fórnaði listagyðj- unrii. Og listamaðurinn er kominn í sátt við mennina. Eftir þetta átti hánn ekki á hættu að menn fyndu að myndum hans. Það var liðin sú tfð, er hann gat ekki selt mynd þegar hann átti ekki málungi mat- ar. Haustið 1945 hélt hann sýning- una frægu, þegar allar myndirnar seldust uppp á hálftíma og marg- ar þær myndir voru úr Fljóts- hverfinu. Eftir þetta gat hann selt gagnrýnislaust, hvað sem hann málaði. En heimilin þrjú, sém hýstu Kjarval þegar hann málaði í Fljótshverfinu, hafa sfðan verið prýdd listaverkum hans. Lista- verkum, sem eru hafin yfir alla gagnrýni. Þar tjáir listamaðurinn þakklæti sitt og af engum vanef n- um. Heimildamenn: Heimilisfólkið á Núpum, Kálfafelli, báðum bæj- um, Hörgalandi (áður í Kálfa- fellskoti), Marfubakka og Selja- landi. Karl G. Thorson vi8 vinnu slna. Teikning úr tfmaritinu „The lce- landic—Canadiah". Dýrateikrmrinn KARL G. frá Bryggju í Biskupstungum Eftir Oddnýju Thorsteinson SjónvarpiS hefur nýlokiS viS aS sýna tvær barnateikntmyndir (þann 6. og 20. október), sem teknar voru eftir barnabókum eftir Charles Thorson. Höfundurinn var kynntur lítillega á undan lestrinum, en þar sem barnamyndirnar fara fram hjá flestum fullorSnum og þar sem œvi höfundarins er jafn ævintýraleg og myndirnar, er ástæSa til pess aS kynna höfundinn nánar, sérstaklega þar sem hann var af íslenzku bergi brotinn og fáir hér munu vita margt um þennan hæfileikamann, sem ól allan aldur sinn I Kanada og Banda- rfkjunum. Charles var sklrSur Karl Gustaf. Hann fæddist ! Winnipeg áriS 1890 sonur hjónanna Stefáns ÞórSarsonar (Stephen Thorson) Jónssonar frá Bryggju I Biskupstungum, sem flutt- ist vestur um haf áriS 1886, og konu hans SigrlSar Þórarinsdóttur f rá Ása- koti í Biskupstungum. BróSir Charles er Joseþh Thorson, fyrrverandi dóm ¦ ari, forseti hæstaréttar og ráSherra í Ottavva, sem enn er a lifi og maigir munu kannast viS. Snemma sýndi Charles óvenju mikla hæfileika viS þaS aS teikna dýramymfir. En þaS var ekki fyrr en áriS 1934, aS hæfileikar hans fóru aS njóta s!n til futls, þegar hann hóf teiknistörf hjá Walt Disney I Holly- wood. Hann var ráSinn daginn oftit aS hartn sótti um starf hjá þeim. Hann vann aS mörgum tciknimynd um, meSal annars teiknimyndinni „Mjallhvlt og dvergarnir sjö". Hann skapaSi margar „dýra-persónur". Sú frægasta þeirra varS „Bugs Bunny" — kanlnan fræga. Walt Disney lét Karl hafa persónulegt bréf, sem hann undirskrifaSi og tók þar fram aS „á meSan Charles Thorson var I starfi hjá honum, skapaSi hann dýra- persónuna „Bugs Bunny"." Charles vann fyrir fleiri en Walt / ®

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.