Lesbók Morgunblaðsins - 02.05.1976, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 02.05.1976, Blaðsíða 5
LISTAVERK ALDARINNAR Pablo Picasso. hinn frumlegi og áhrifamikli spænski myndlistarmaður, var einn þeirra, sem flúðu undan ofriki fasista á Spáni. Picasso settist að í Frakklandi. Hann fylltist viðbjóði og hryllingi við fréttirnar af eyðingu Guernica og málaði þá mynd, sem er i senn áhrifamikil predikun gegn styrjöldum og llklega frægasta listaverk, sem gert hefur veriðá þessari öld. fkveikjuskeytum. Samtfmis steyptu orrustuvélarnar sér og hófu vélbyssuskothrfð á þá bæjar- búa, sem flúið höfðu út fyrir bæ- inn." EKKERT HERNAÐARLEGT MIKILVÆGI Þá var þess getið, að Casa de Juntas þar sem skjalasöfn Baska voru og hin sögufræga eik þar sem Spánarkonungar sóru að virða rétt Baska, væru bæði óskódduð. Verður vikið aftur að þessu. Svo kom nokkuð bráðnauð- synlegt: „Er ég kom inn í bæinn kl. tvö i dag ..." Steer gætti þess, að láta ekki lita svo út sem hann hefði orðið sjónarvottur. Slík var- úðarráðstöfun býr oft i haginn fyrir framhaldið: „Sá háttur, sem hafður var á árásinni, tjónið sjálft, og ekki sizt val árásar- marksins gerir það að verkum, að loftárásin á Guernica á sér ekki líka í samanlagðri hernaðarsög- unni. Guernica var ekki hernað- arlega mikilvæg. Striósgagna- verksmiðja var fyrir utan bæinn og hún er ósködduð ... Markmið sprengjuárásarinnar var, aö þv( er virðist, að skjóta almennum borgurum skelk f bringu og leggja f auðn vöggu basknesku þjóðarinnar (feitletur höf.) Til þess benda allar stað- reyndir og fyrst dagurinn, sem árásin var gerð. Mánudagur er markaðsdagur í Guernica . . ." Síðan var nákvæm lýsing árás- arinnar, áætlaður f jöldi særðra og fallinna. Því er lýst, þegar fólk neyðist til að forða sér úr felu- stöðum sinum undan eldinum og lendir þá í vélbyssuskothrið orr- ustuvélanna. Því er einnig lýst, að flugsveitirnar birtust með u.þ.b. 20 mínútna bili og köstuðu sprengjunum skipulega niður I bæinn og lögðu hann bókstaflega i rúst. Til þessarar fregnar á hin almenna saga um Guernica rætur að rekja að miklu leyti. REYNT AÐ SNÚAVIÐ STAÐREYNDUM Franco brást hinn versti við. Hann lýsti þvi fyrst yfir, að engar flugvélar þjóðernissinna hefðu verið á lofti er þetta varð. Fáir tóku mark á þessu, enda útilokaði það ekki Þjóðverja. Hins vegar brugðust menn hart við sögunni, sem næst var komið á flot — að lýðveldismenn hefðu kveikt I Guernica til að geta ófrægt þjóð- ernissinna. Sögðust þjóðernis- sinnar Francos skyldu sanna þetta strax og þeir tækju Guern- ica. Þeir tóku Guernica þrem dög- um síðar og þrír erlendir blaða- menn skrifuðu heim um sannan- irnar. Einn var Pembroke Stev- ens, frá Daily Telegraph, sem kom i bæinn með þjóð- ernissinnum. Fregn hans hróflar ekki við frásögn Steersr hún styður báðar útgáfur. Tveimur dögum síðar fóru um bæinn nokkrir fréttamenn, með leyfi þjóðernissinna. Hér verður getið hinna merkustu, Carney frá New York Times og James Holborn frá The Times i London. Carney trúði sögum þjóð- ernissinna um ikveikjurnar. Saga Holburns er öðruvísi. Hann segir í sinni frétt, að eldurinn hafi af- máð mörg sönnunargögnin um SANNLEIKURINN ÁTTI ERFITT UPPDRÁTTAR í Spánarstriðinu virðist fyrst hafa verið háð meðvitað og harðsnúið „upplýs- ingastríð" eins og það hefur stundum verið nefnt i landhelgisdeilunni við Breta. Menn skildu nú, hver áhrif fjölmiðtar höfðu. Heimsblöðin höfðu starfandi stríðsfréttaritara á Spáni, en frásagnir þeirra reyndust ærið litaðar og lítið marktækar. Heimingway þótti t.d. mjög óábyggilegur, og þagði um ofbeldisverk og fjöldaaftökur, ef kommúnistar stóðu að þeim. Arthur Kœstter var strlðsfréttaritari á Spáni og sést hér eftir að menn Francos höfðu handjárnað hann í Malaga. Hann slapp naumlega frá því að vera tekinn af IHi. Striðsfréttaritarinn Ernest Heming- way að störfum. Hér er hann f sjúkrahúsi og ræðir við rússneska skáldið llya Ehrenburg. upptök sín, — en loftárás hafi verið gerð á bæinn og hún hafi staðið í þrjá tima. Hinsvegar fann hann fáa sprengiglga og sá mörg brunnin hús, þar sem veggir stóðu enn og báru engin merki eftir sprengjur. Kveður Holburn ótrúlegt, að árásin hafi verið jafn hroðaleg og sagt var og þjóðernis- sinnar hafi þarna vefið að gera tilraunir með ikveikjuskeyti. Eins og aðrir fréttamenn þjóð- ernissinnamegin átti Holburn óhægt um vik. Þjóðernissinnar höfðu þann háttinn á, að þeir fengu fréttamönnum skýrslur reglulega og leyfðu þeim svo við og við að fara á vígstöðvarnar — en ævinlega undir eftirliti herfor- ingja. Ritskoðun var ströng og fréttamönnum var gert fullljóst, að þeim væri hollast að hafa rétt- ar skoðanir. Þeim voru jafnvel boðin laun fyrir áróður. Frétta- menn, sem ekki studdu málstað þjóðernissinna hátt og I hljóði, áttu ótrygga framtið i vændum. Sumir sátu i fangelsum. Þrátt fyr- ir þetta tókst Holburn að koma frá sér fregninni, en hún var hrærð út i þykkan áróðursgraut til að friða ritskoðarana. Fram að þessu höfðu þjóöernissinnar hafnað öllum sögum um sprengju- árásir. „FLUGVÉLAR FRANCOS SVIÐU GUERNICA" Nú æstist loikurinn. Steor snorist til varnar sinni frásögn og færði l'iani ýmsar sannanir. Fróttamenn höl'ðu liirt brot úr þýzkum sþíengjum, trjástoi'uur höfðu klippzt niðri við jiirð. ¦onga l)i-nsiii!\ kt vav'að fimrá o^ fu'oini- k'K sprenjyusár httf'ðu fuiidtet ;'i í'öliiuuii. Steer oiulurtók að lokum það. si'in lninn hal'ði áður sa«t svo spámannloga: „Flugvélar Francos iH'i'sliiífðingJti sviðu Guoinua. o.u þvi numu Baskar alilroi gie-yuia." The Tiini's birti groin Stoors. 011 nú voru rilstjói arnir i'im trogari til on hið l'.viiii sinn. Enn oiu uppi íaddir uin það að lol'tánisin ;'i (íuoi'nti'ti só goðsaua i'rá í'ötuin l)i;iðsnjoll jíOÖsaya. si-ni l.vðvoklisiiionn hafi spunnið upp o.u oigi Steer nu'Stan þátt i út- breiðslu honnai'. Bont hofur vorið ;'i það að Stooi' var i upplj''singa- þjónustunni í seinna stríði. Það ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.