Lesbók Morgunblaðsins - 29.05.1977, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 29.05.1977, Blaðsíða 6
Sigurður Guðjónsson Söngva- m mikla menn skapast oft þjóðsögur og ævintýr sem litla eða enga stoð eiga í veruleikanum. Fáir listamenn hafa orðið jafn illilega fyrir barðinu á þvílíkum hugarórum sem Franz Schubert, svo segja má að líf hans allt og listsköpun sé hulin rómantískri þoku og móðu er enn á okkar dögum dregur upp mjög af- skræmda mynd af bæði manninum og þeirri tónlist er hann samdi á stuttri ævi. Vera kann að einmitt skammlífi hans og sérstæð saga margra frægustu verka hans, svo sem ófullgerðu synfóníunnar og þeirrar níunda, sem ekki urðu almennt kunn- ar og viðurkenndar fyrr en langt var liðið á síðasta fjórðung nítjándu aldar, hafi nokkru valdið um þessar rang- færslur og ímyndanir. Fólk er gjarnt að ýkja freklega þegar veruleikinn sjálfur gefur tilefni til skáldskapar. Þrátt fyrir það að Schubert lifði aðeins tæp þrjátíu og tvö ár og starfstími hans spannaði einungis um það bil fimmtán ár hefur hann lagt eins stór- an skerf til vestrænnar tónmenningar og menn er náðu háum aldri svo sem Bach og Haydn. Meðal hljóð- færaverka hans eru nokkur sem nálg- ast slíka fullkomnun að betur hefur ekki verið ort I tónum t.d. áðurnefnd- ar synfóníur, píanótríóin tvö (einkum hið síðara í Es-dúr sem er miklu minna þekkt), strengjakvartett sá er nefndur er Dauðinn og stúlkan og annar enn dýrlegri í G-dúr (samin 1826) sem á sína vísu er jafn furðu- leg tónaveröld og kvartettar Beethovens — og síðast en ekki sízt hinn undursamlegi kvintett í C-dúr sem líklega er fullkomnasta hljóð- færaverk Schuberts. Auk þessara tón- smíða er fjöldi annarra dáð og elskuð þó ekki sé hægt að kalla þau gjafir frá hinum allra hæstu hæðum. Ég nefni aðeins hin vinsæla Silungakvintett og ýmis píanóverk í smáu broti (impromptu). E, ln það eru, sönglögin Schuberts sem eru kóróna lífsstarfs hans og gildir það jafnt um magn sem gæði. Hann samdi rúmlega 600 lög. í almennri vitund er hann fyrst og fremst lagasmiður og töfrar hans fólgnir í ódauðlegum melódíum sem sumar hafa náð svo djúpt og innilega til hjartans að allir þekkja þær og við eigum erfitt með að ímynda okkur að þessi lög hafi ekki alltaf venð til t.d. Silungurinn, Ave niaria, Til tónlist- arinnar, Heiðarósin og Linditréð. Þó þessi skoðun sé ekki alveg einhlít má láta hana á milli hluta liggja. Hitt er öllu emkennilegra að sönlög Schuberts eru í heild miklu minna þekkt en hljóðfæratónlist hans. Ég krotaði að gamni mínu við þau lög í heildarútgáfu Eusebius Mandyczewski (tíu bindi) sem ég tel hiklaust snilldar smíðar á borð við Álfakónginn. Auk lagaflokkanna þriggja, Die Schöne Múllerin, Winterreise og Schwangengesang (61 lag) reyndust þessi afburða lög nákvæmlega eitt hundrað. (Tveir af beztu Schubert fræðimönnum aldar- innar, Alfred Einstein og Richard Capell, komast að mjög áþekkum niðurstöðum). -Meirihluti þessara hundrað laga eru algerlega ókunn venjulegum tónlistarunnendum að ekki sé talað um þann sæg sem eru fyrsta flokks músik þó ekki standist þau fyllilega samahburð við þessa hundrað meistarasöngva. Hvernig í ósköpunum stendur á því? Ástæðan er fyrst og fremst skilningsskortur og listrænt getuleysi söngvara sem kjósa fremur að leggja heiminn að fótum sér sem afkáralegar óperufígúrur en skapandi skáldsöngvarar. Þó er skylt að geta þess að nokkrir yngri söngv- arar, beggja kynja, hafa sýnt áhugaverða viðleitni á að kynna þessa huldu fjársjóði á hljómplötum hin síðustu ár. Margar þeirra (sem oft eru mjög góðar) hafa fengizt og fást enn í verzlunum í Reykjavík þó þær virðist gersamlega hafa farið framhjá tónlistardeild Ríkisútvarpsins. Þetta almenna þekkingarleysi á þeirri list sem er dýrasti leyndar- dómur Schuberts hefur valdið því að hann er sem söngvaskáld svo átakan- lega misskilinn — eða öllu heldur óskilinn — að varla er hægt að benda á hliðstæðu I menningarsögu Evrópu. E, l inn nánasti vinur Schuberts slðustu árin, skáldið unga Eduard von Bauernfeld hefur I endurminningum sínum sagt frá heitri orðasennu milli tónskáldsins og nokkurra félaga úr hljómsveit hirðóperunnar I Vín, er báðu Schubert um tónverk með ein- leikshendingum fyrir þeirra eigin hljóðfæri. Hann harðneitaði. ,,Og hvers vegna ekki, herra Schubert?" var svarað með nokkurri þykkju. „Við álítum að við séum jafn ágætir lista- menn og þér. í gervallri Vínarborg finnast ekki okkar jafningjar." — „Listamenn!" hrópaði Schubert. „Listamenn", endurtók hann. „Þið listamenn! Vitið þið ekki hvað hinn mikli Lessing sagði? Hvernig endist nokkur til að sóa allri ævi sinni í það eitt að tottá holan viðardrumb? Hann sagði það eða. eitthvað I þá áttina. Þið viljið kallast listamenn. Þið eruð allir fiðlarar og pípara! Ég er listamaður! Ég! Ég er Schubert, Franz Schubert sem allir þekkja og tala um og skapað ®

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.