Lesbók Morgunblaðsins - 31.03.1979, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 31.03.1979, Blaðsíða 2
Soðbollar og rimlapungar fljóta furðanlega í róti Atlantshafsins, en silfurkerin glæstu hafa ekki alltaf átt því láni að fagna. Frá því aö menn fleyttu sér yfir polla og sprænur meö þeim hætti að setjast kolfvega á trjábol og nota krumlurnar fyrir árar, og til risaskipa nútímans er löng og ströng saga. Einhver einkennilegasti farkostur og kunnasti í sögunni er Örkin hans Nóa. Eftir lýsingum í biblíunni, Genesis, 6. kap. 16. vers, hafa margir reynt aö smíöa líkön af þessu skipi, en tekist misjafnlega. Auk þess aö vera skipa- smiöur og vínræktarmaöur var Gamli Nói til fyrirmyndar um þaö, aö hann drakk sig ekki fullan nema einu sinni á 950 árum. Geri aörir betur. íslendingar fleyttu sér lengi mest meö „árum á bárum," enda fengu þeir oft hastarleg áföll vegna lélegra báta. Líklega hefur mesta sjóslys viö ísland veriö 8. mars 1685, en þann dag drukknuöu 136 menn. í dag svarar þetta nokkurnveginn til þess, aö Bandaríkin misstu 660 þúsund menn á einum degi. Samanlagt manntjón Bandaríkjanna í heimsstyrjöldinni síðari var 292 þúsund manns. Nokkuö kaldræn staöhæfing Kiljans um að þaö sé meinlaust grín aö taka þátt í stórorustu og styrjöld á viö hitt aö vera fiskimaður á íslandsmiöum, er ekki alveg út í bláinn. Samt er þaö svo þegar bornir eru saman stórir og velbúnir farkostir annarsvegar, en hinsvegar smáfleytur og hálfgeröir manndrápsbollar, þá er eins og oft gildi gamla vísubrotiö: „Silfurkerin sökkva í sjó, soðbollarnir fljóta." Um allan hnöttinn er sóttur sjór á litlum og oft einkennilegum fleytum, og fara litlar sögur af, en risastór og velbúin olíuskip eru aö farast og stranda alltaf ööru veifi, og valda tjóni og vandræðum á legi og láöi. Þaö er líka staöreynd, sem tryggingarfélög vita um, t.d. Lloyd's í London, aö tugir skipa og sum stór hverfa með öllu hér og hvar á hnettin- um, án þess að nokkuö sé vitaö um afdrif þeirra. Það átti ekki viö um eitt nafnkunn- asta sjóslys síöari tíma, Titanic-slysiö. Það skip var stærsta og hraöskreiöasta skip heims, og svo vandlega byggt aö þaö var taliö aö skipiö gæti ekki sokkið. Það fórst þó 1912 í fyrstu ferö vestur um haf, og með skipinu gleypti Atlands- hafið 1498 manns. Böröur Jakobsson Sú var tíð, að skip voru augnayndi, — eins og til dæmis ílaggskip Nelsons, Victory, sem varðveitt er íPortsmouth. SKIPIÐ SIGLIR SINN SJÖ Margt er vitað um Titanic-slysiö, og sama er aö segja um hiö mikla sjótjón 1956, þegar ítalska skipiö Andrea Ooris og sænska skipiö Stockholm, bæöi stór og glæsileg farþegaskip, skullu saman í logni og sléttum sjó en þokuveöri skammt undan austurströnd Noröur— Ameríku. Út af þessu spunnust ferleg málaferli, en aðilar voru ítalska ríkiö og hiö sænska, skipafélögin og fjöldi sjóvátryggingarfélaga. Yfirmenn og áhafnir skipanna voru yfirheyröar nokkuö, og þar voru aö verki sér- fræöingar og hundruö hálærðra lög- fræðinga. Ekki er hægt aö segja aö skortur hafa verið upplýsinga. Þar voru línurit, rat- sjárkort m.fl., en aö lesa úr þessu reyndist furðu torvelt. Þaö fór enda svo eftir fremur ófullkomna og endasleppa rannsókn, aö aöilar sáu þann kost grænstan aö fella máliö niöur. Má næstum þar um segja aö farið hafi veriö eftir hinni gömlu reglu: „Þaö er best aö hver hafi sitt, þá hefur fjandinn ekki neitt." Þótt þarna yröi mikill eignaskaöi auk skipanna, bæöi hjá áhöfnum og farþeg- um, þá fórust furöu fáir í þessum stórkostlegasta skipaárekstri sögunnar, eöa 43 af. 1706 manns, sem viö sögu komu. Hefur Atlanshafiö oft verið gráöugra og höggviö stærra. Manntjón vérður aldrei tíundaö með tölum því þaö er ómetanlegt og óbætanlegt, en skaöabótakröfur í sam- bandi viö þetta slys voru gífurlegar. Tók mörg ár aö semsa þau mál, en heildar- upphæöir hafa ekki veriö gefnar upp svo vitað sé. Þaö er enda vafamál hvort þaö er hægt, en fyrir víst veltur þaö á milljöröum. Mikiö hefur verið skrifað um þetta slys, jafnvel skáldsögur, og er þó margt óljóst um það hvaö olli slysinu. Svo mikiö er þó víst að þarna voru mannleg mistök aö verki, sennilega meiri af hálfu Itala heldur en Svía. Því má aöeins bæta við, að sænska skipiö Stockholm leit aö framan og aftur að bógum út eins og rifinn og beyglaöur harmonikubelgur, en skipiö komst þá hjálparlaust til hafnar. Andrea Doria fékk heljarmiklu glufu rétt aftan við miösíöu, tók þegar að hallast og var yfirgefiö, en háöi í hálfan sólarhring og í augsýn marga, sem á vettvang komu, dauöastríö sitt, uns yfir lauk á björtum morgni, logni og sléttum sjó. Þetta ítalska skip var meö afbrigðum fallegt og skrautlegt. Var margt dýrmæti þar innanborös, og vitað er að í farmi skipsins var mikill gullforöi, þótt aldrei Einhver minnsti íarkostur sem um getur á Atlantshafinu: Eskimóahúðkeypur, sem nú er á saíni í Aberdeen. Gamli maðurinn og hafíð. Spencer Tracy glímir við stórfiskinn í kvikmyndinni eftir sögu Hemingways. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.