Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1981, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1981, Blaðsíða 13
Myndlist Krítverja var undir eg- ypzkum áhrifum, en hafði samt sinn sér- stæöa svip einsog þessi veggmynd úr höllinni í Knoss sýnir vel. Svo virðist sem Krítverjar hafi ekki skráö sögur á þennan hátt; sagan af Minótáirusi og Völundarhúsinu hefur lif- aö kynslóð eftir kynslóð í munnlegri geymd þar til grískir sagnaritarar komu til sögunnar. í veggmyndum felst nokkur heimild um líf þessa fólks. Þar koma fyrir myndir meðal annars af nautum og ungum hraustmennum, sem taka í hornin og vippa sér uppí handstööu, eöa jafnvel aö þeir hafi stokkið uppá horn nautsins, síðan aftur yfir sig og komið niður á fæturna. Þetta hefur verið ofdirfskuleik- ur og ugglaust hættulegt nautaat, því sízt af öllu stóðu nautin kyrr á meöan. Menn vita ekki gerla um átrúnaö á minóska tímanum á Krít, en Ijóst þykir að Krítverjar hafi ekki reist sérstök musteri eða guðshús, en trúaö á stokka og steina og haft afhafnir í skógarlund- um. Hinsvegar er svo að sjá, að naut hafi verið einshverskonar þáttur í átrúnaöi; víöa hafa fundizt myndir af mönnum með nautshöfuð, en kannski eiga þær að sýna Minotárus. Bent hefur verið á, að þetta nautmenni megi rekja til Eg- yptalands og víöa til Austurlanda eins og fleira í minóskri menningu; sú hliöstæða var kölluð Apisnaut í Egypaíandi. Aðrar veggmyndir sýna venjulegt fólk við daglegt amstur, og leiða í Ijós sér- stæða fatatízku. Karlar virðast hafa gengiö í einhverskonar stuttbuxum eða pilsum niöur undir hné, en konui' gengu í litskrúðugum ullarfatnaöi; pilsin ökkla- síö, en brjóstin höfð alveg ber, og mjótt mitti þótti afburða fagurt. Þjóö sem fann upp hreinlætið Meiri áherzla var lögö á hreinlæti meðal Krítverja á minóska skeiðinu en nokkurntíma í sögunni unz kemur framá 20. öld og vora daga. Til að halda uppi hreinlæti þarf vatn og Krítverjar voru ekki að sækja vatnið í bæjarlækinn á sjálfum sér eins og íslendingar gerðu framá þessa öld. Þeir bjuggu sér til pípur úr leir og lögðu vatnsleiðslur í húsin. Þar voru sérstök baðherbergi með frárennsli og skólplögnum út í rotþrær. Ólíkt því sem annarsstaöar átti sér stað, voru bæir og hallir án múra eða víggirðinga; jafnvel höll Minosar í Knoss- os var á þann hátt óvarin. Það helgaðist einfaldlega af því, að aldrei í manna minnum hafði nokkur óvinaher gert inn- rás á eyjuna. Krítverjar virðast hafa verið sælir í sinni trú, aö sól friðarins mundi halda áfram aö skína þeim og þessi góöa tíð hélzt raunar fram til 1400 f. Kr. Súlur settu mjög svip sinn á meiri háttar byggingar á Krft og þaö einkenni- lega er, að þær mjókka niður. Þetta mun helgast af því, að í fyrstu — og kannski alltaf i' minni háttar hús — notuðu Krít- verjar Kýprustré í súlur. Þau eru sverust neðst og mjókka upp. En svo mikill var lífskrafturinn í þeim, að þau áftu til að skjóta rótum og fara að vaxa á nýjan leik, ef þau sneru rétt. Því var þeim snúið á haus. Uppgröfturinn á höll Minosar konungs í Knossos hefur opinberað nútíðinni æði margt um minóska menningu, arkitektúr og listmenningu. Að vísu verður að slá þann varnagla, að þaö er auðvitaö hrein tilgáta, aö höllin, sem upp var grafin viö Knossos, sé sjálf konungshöllin. Þó bendir margt til þess; til dæmis það að meira en 30 alda bygginga- og mann- vistarleifar voru ofan á húsunum í kring, en ekki tii á þeim bletti, sem frá örófi alda hefur verið trúaö að ekki mætti byggja á vegna þess að þar var aðsetur Minosar og reimt í meira lagi. Arthur Evans kemur til sög- unnar Kannski hefur innfæddum ekki litizt á blikuna, þegar þangað kom maður með heilt liö með sér og byrjaði að grafa í hallarrústina. Sá maður var Arthur Ev- ans, brezkur fornleifafræðingur, sem uppúr aldamótum fékk mikinn áhuga á að leiöa í Ijós minjar frá tímum Minosar konungs á Krít. Óhætt er að segja, að Evans dró fram í dagsljósið einhverja þá forvitnilegustu hluti, sem fornleifafræðin hefur fundið og þótti afrek hans slíkur styrkur brezkri fornleifafræði, að hann var aðlaður og fékk sæmdarheitið Lord Minos af Krít. Framhald á næstu síðu únósku menningar* innar á Krít eins og Maó kallaði það, um 2000 fyrir Krists burö. Þá hófst blómaskeiö min- óskrar menningar; feykimikil höll byggð yfir Minos konung á hæð, sem gnæfir yfir Knossos. í raun voru það margar byggingar, sem allar sneru að sama hall- argarðinum; þaðan lágu feiknarbreið og mikil þrep upp til bústaða Minosar. Samkvæmt goðsögninni var Labyrinthos — völundarhúsið fræga einhversstaðar þarna. Vegur, sem kannski var sá fyrsti í heimi, var lagöur til borgarinnar Faistr- os, og þriðja borgin, Hagia, reis einnig. Urmull hefur fundizt af leirtöflum meö myndletri frá eldri tíma, en síðan þróast þaö yfir í hljóötákn. Þarna er um tvær geröir af letri aö ræða. A-gerðin, sem svo er nefnd, er öllum ólæsileg, en ungur Breti, Ventris að nafni, fann árið 1953 lykilinn aö B-geröinni, sem bendir til þess að þá hafi sama: tungumál veriö talað á Krít og í Grikklandi. Ventris not- aði nútímaaðferð úr hernaöi, þegar reynt er að ráða dulmál óvinaþjóðar. En B-skriftin á leirtöflunum reyndist heldur leiðigjörn lesing; þar voru eins hvers- dagslegir verzlunarreikningar og hugs- ast gat og lítið framyfir það. Freska úr höllinni í Knossos, sem sýnir hvorttveggja í senn: myndstíl Krítverja og þennan sérstaka leik manna viö naut, sem annaöhvort var sport eöa trúárlegs eðlis. 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.