Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1987, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1987, Blaðsíða 9
Á boðun kirkjunnar að vera nákvæmlega sú sama nú ogþegar Stefan Lochner málaðiþessa altaristöflu um 1435? þess vegna, vegna þessarar stórbrotnu sögu- legu arfleifðar, sem um margt er fyrst og fremst menningarsöguleg arfleifð, virðist mér ástæðan þeim mun ríkari að kirkjan noti einnig og ekki síður tilefni aldamótanna til þess að skoða stöðu sína og hlutverk f samhengi hjálpræðissögunnar. Vísast er það gjörsamlega ástæðulaus ótti, en svo gæti farið, að mikilvægi þjóðarsögunnar og merkrar hlutdeildar kirkjunnr í þeirri sögu, komi til með að skyggja á sérstaka og ein- stæða hjálpræðissögulega hlutverk kirkj- unnar. Þessi orð mín mætti túlka sem svo, að ég sé þeirrar skoðunar, að þjóðarsagan og hjálpræðissagan eigi ekki samleið. Svo er reyndar ekki. En ég sé það sem mjög brýnt verkefni, að um það fari fram rækileg guð- fræðileg umræða, hverjar séu hinar trúar- legu forsendur fyrir aðild kirkjunnar að þjóðarsögunni. Og í samræmi við það sem, þegar hefur komið fram, þá hef ég fyrst og fremst í huga hið sögulega hlutverk kirkj- unnar í þeirri sögu, sem enn er óskráð. Þá kemur að mínu mati aðeins til álita sú ætíð nýja aldamótaguðfræði, sem er borin fram sem játning á þeim tímamótum, þar sem aldirnar tvær skerast, sú hin gamla öld, er líður undir lok, og sú hin nýja, sem upp er runnin í og með upprisu Krists. Samkvæmt þessari guðfræði felst sögulegt hlutverk kirkjunnar í því að vera upprisulíkami Krists, samfélag, sem tekur þann vitnisburð gildan, og sýnir það í orði og verki, að hann er sannarlega upprisinn, að hin nýja öld er gengin í garð og kraftar hennar þegar að verki til nýsköpunar á gjörvöllum háttum mannsins í heiminum. Hvað varðar boðun kirkjunnar sérstak- lega, þegar sögulegt hlutverk hennar er skilgreint sem það að vera upprisulíkami Krists, þá beinist sú boðun fyrst inn á við, að henni sjálfri, síðan út á við til heimsins. Boðunin inn á við er að sjálfsögðu svo margþætt efni að því verða ekki gerð nokk- ur víðhlítandi skil í stuttu máli. Mikilvægast alls er þó að játa að sú boðun sé ætíð tíma- bær og skuli fara fram. í höfuðdráttum ber boðunin inn á við fram spurninguna um Kristsveru kirkjunnar, hvort hún sniði sér stakk samkvæmt vexti kristsfyllingarinnar. Þegar stórt er spurt verður lítið um svör. Kristsfyllingin er fyrir sjónum mínum öðru fremur samfélag, söfnuður, lifandi líkami, upprisulíkami Krists, ummyndaður í fólki af holdi og blóði. Þessi veruháttur kirkjunn- ar, að vera samfélag, koinoinis, sýnist mér vera undirstaðan, sem allt annað í boðun kirkjunnar og starfi byggir á. Eftir því sem tímar líða og ástundun mín á guðfræði verð- ur lengri verð ég svo dæmi sé tekið æ sannfærðari um að staður guðfræðinnar, hennar Sitz im Leben, sé þetta samfélag trúaðra. Það ræður efalaust miklu um þessa sannfæringu mína, að það hefur orðið hlut- skipti mitt fyrst og fremst að fást við kristilega siðfræði. Sú fræðigrein verður aldrei stunduð sem skyldi án þess stuðn- ings, sem hún ætti að hafa í umræðum og Á és&ÖSSS~ bróður míns? Þjóðfélagslegt óréttiætí, sultur og hverskyns eymd erhinn daglegi veruleiki víða íþriðja heiminum. Kemurþað boðun kirkjunnar við? hann, sem farinn er á undan. Þar í Galileu munuð þið sjá hann, leitið hans ekki í hinu liðna, heldur ekki hér og nú, hann bíður ykkar í þeirri framtíð, sem hann ásamt ykkur er í þá mund að láta verða að veru- leika. Guðfræði vonarinnar er eskatólógísk guð- fræði. Hið síðasta er skyndilega orðið fyrst. Á krossi Krists safnast saman allir tímar. Kristur bindur enda á tímans rás, á lög- gengi þeirrar sögu, sem vitnar um brigð mannsins, lánleysi, rökþrot og að lokum um sjálfstortíminu hans. En um leið og hann í upprisunni segir skilið við hið liðna, lýkur hann upp framtíðinni, gjörvallur vettvangur sköpunarinnar, maðurinn, náttúran, menn- ingin, mannfélagið, sagan, allur er þessi vettvangur reistur upp sem ný sköpun, sem nýr veruleiki, nýtt tækifæri fyrir manninn í Hfs í réttlæti, friði og f arsæl hér 5 heimi. NÝ Aldamótaguðfræði Þegar ræða skal boðun kirkjunnar í lok 20. aldar, verður áleitin sú spurning, hvers konar játningu kirkjan hyggst bera fram, er hún heilsar nýrri öld. Það er sú spurning sem ræður því, hvers vegna ég hefi varið nokkrum tíma til að fjalla um sögutúlkun kristinnar trúar. Frá almennu sjónarmiði séð má vænta þess, að aldamótin verði tilefni til uppgjörs og endurmats í víðtækum skiln- ingi, þar sem saga lands og lýðs verður rýnd og rædd, vegin og metin. Þáttur kirkj- unnar mun þar vafalítið skipa veglegan sess, enda tilefnið einstætt, þúsund ára saga kristni í landinu að baki. Kannski einmitt skoðanaskiptum innan kirkjunnar, svo fremi hún uppfylli þau skilyrði að vera trúar- og lífsviðhorfasamfélag. Sú boðun inn á við sem felst í því að leggja rækt við uppbyggingu kirkjunnar sem samfélags, þar sem menn eiga félag hver við annan um trú sina, lífsviðhorf og önnur hugðarefni, tel eg vera forgangsverkefni nú, þegar horft er fram um veg. Sumpart felst í þessu áfellisdómur, að við höfum sem kirkja ekki lagt nógu mikla rækt við þennan mikilvæga þátt kirkjulífsins, en þó miklu fremur hvatning til að njóta þeirra forrétt- inda, sem okkur er búin sem þátttakendum í lærisveinasamfélagi Krists. KIRKJAN OG FJÖLHYGGJAN Boðunin inn á við hlýtur ætíð að haldast í hendur við boðunina út á við, hið eiginlega trúboðshlutverk kirkjunnar. Það er þá einn- ig skoðun mín, að því hlutverki geti kirkjan gegnt með hvað áhrifamestum hætti ef hún ber gæfu til að verða í æ ríkara mæli það trúar- og lífsviðhorfasamfélag sem um var rætt. Þessa skoðun má styðja guðfræðileg- um rökum, sem lúta að_eðli kirkjunnar, eins og drepið hefur verið á, en önnur rök af annars konar toga koma og til álita. í því efni er mér ofarlega í huga sú samfélags- þróun, sem þegar gætir og á vissulega eftir að láta meir að sér kveða, að um leið og hin ytri gerð þjóðfélagsins verður marg- brotnari, þá rofnar sú eining andlegrar menningar, trúar, lífsviðhorfa og verðmæta- mats, sem lengstum hefur einkennt íslenskt þjóðlíf. Fjölhyggjan heldur innreið sína hér sem annars staðar sem fylgifiskur upplýs- ingaaldar og tröllaukinnar fjölmiðlatækni. Á fjölhyggjuöld mun koma í ljós, hversu mikil- vægan stuðning er að finna í trúar- og skoðanasamfélagi, eins og kirkjan er kölluð til að vera. Þetta rennir reyndar enn frek- ari stoðum undir það sem áður sagði um boðunina inn á við. En hvað trúboðshlut- verkið varðar, áhrifamátt kirkjunnar út á við, þá má ætla, að styrkur hans ráðist í miklum mæli af því, hversu trúverðuga mynd kirkjan birtir af sjálfri sér sem sam- félag um heildstæða trúar- og lífsskoðun. Styrkurinn mun felast í samfélaginu og í samstöðunnni. Það er önnur hlið á þessu máli hvað varð- ar fjölhyggjuna, sem mjög er tímabært orðið, að kirkjan fari að gefa verulegan gaum. Það sem setur svip sinn á fjölhyggju- samfélagið eru hin mörgu ólíku, eftir atvikum andstæðu viðhorf, trúarskoðanir, verðmætamat, sem við lýði eru samtímis með einni og sömu þjóðinni. Þetta boðar m.a. að löggjafarvaldið mun í vaxandi mæli fara að hafa á því gát, hvort sjónar- mið, sem til álita koma í einstökum löggjaf- armálum, séu sérsjónarmið tiltekinna hópa í samfélaginu. Ef þau verða talin svo vera, þá má ætla að löggjafarvaldið sjái sér ekki fært að veita þeim brautargengi, a.m.k. ekki með jafn afdráttarlausum hætti eins og að binda þau í lög. Slíkum málum verður m.ö.o. vísað frá löggjafarsamkomunni, og með þeim hætti gefið til kynna, að borgurunum sé vissulega frjálst að afla sjónarmiðum sínum fylgis í lýðfrjálsu landi, en það hljóti þeir að gera án beinnar íhlutunar löggjafarvaldsins. Þetta hygg ég að sé nokkuð ný staða fyrir kirkjuna. Hún hefur átt þvi að venjast að eiga nokkuð vissan stuðning ríkisvaldsins í málefnum sem t.d. lúta að kristilegu sið- gæði. En það er að breytast og flest virðist mér mæla gegn þvi, að nokkuð annað sé í vændum. Hvernig á kirkjan að bregðast við þess- ari þróun? Um það þykist ég vita að séu mjög skiptar skoðanir á meðal kirkjufólks- ins. Sjálfur hefi ég miklar efasemdir um að réttu viðbrögðin væru þau að andæfa gegn fjölhyggjunni, innan löggjafarsam- komunnar eða utan, með því að neita að viðurkenna, að þessi umskipti hafi orðið á íslensku þióðfélaei, Sn tíð er liðii!; að kirkj- an aflimálstað sínum fylgis í krafti laga- boða. Ólíkt meiri trú hefi ég á viðbrögðum, sem viðurkenna raunveruleika fjölhyggjunn- ar og líta á hana sem hvatningu til að takast á við ný verkefni sem krefjast nýrra vinnubragða. Fjölhyggjan er einmitt áskor- un til fólks, sem hefur einhvern málstað að vetja og boðskap að flytja, að efla samstöðu sína. Kirkjan er í eðli sfnu slíkur hópur fólks, og nú beinist sú áskorun til hennar, hvort hún þekki sinn vitjunartíma og fari að starfa í samræmi við nýjar aðstæður. Og enn á ný kemur í Ijós gildi þess, sem svo mjög hefur verið í sviðsljósinu í þessu máli mínu, að efla og styrkja hinn sam- félagslega þátt í starfi kirkjunnar. Svar kirkjunnar gagnvart fjölhyggjunni er að vera ekklesia, söfnuður fólks, er safnast saman um trú sína og lífsviðhorf í víðtækum skilningi, til sameiginlegrar uppbyggingar inn á við, og til markvissrar og málefhalegr- LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 7. FEBRÚAR 1987 9

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.