Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1987, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1987, Blaðsíða 7
kl. 7.15 e.h. og haldið var af stað þaðan kl. rúmlega 12 um nóttina í sæmilegu veðri enmiður góðu veðurútliti. í skýrslu 1. stýrimanns, Ólafs Sigurðsson- ar, sem var á vakt og sem hann lét fylgja dagbók skipsins þegar hann afhenti hana Sjódómi Reykjavíkur, segir meðal annars: „Fimmtudaginn 30. nóvember um kl. 2 f.h. þegar skipið var að fara fram hjá Ritnum á stýrðri stefnu N.t. Ö 3/4 Ö kemur skip- stjóri upp á stjórnpall og segir við 1. stýri- mann: „Við erum allt of langt frá Ritnum" og skipar: „Bakborð", þ.e. að beygja til stb NÓ.t.N, svo NÖ. V2N., NÖ., NÖ.t.0., NÖ.t. Ö. V2Ö. og ÖNÖ. Allar þessar stefnur gaf skipstjóri sjálfur án þess að spyrja stýri- manninn um fjarlægð, því sem fyrr sagt, sá hann hve langt skipið var frá Ritnum." í sambandi við skipun skipstjóra: „Bak- borð" þá þýddu þessi fyrirmæli það á þessum tíma að stýrishjólinu var snúið á bakborða en stýrisblaðið snerist á stjórnborða. Skipinu var því snúið á stjórnborða, eða til hægri. Reglum þessum um stýrisfyrirskipanir á íslenskum skipum var breytt samkvæmt lögum nr. 56 23. júní 1932. . BJARTÍ Skammdegismyrkrinu í Sjórétti segir skipstjóri: „Mættur, fór niður af stjórnpallinum rétt eftir að skipið var komið fram hjá Ritnum, þá var bjart, sást bæði Riturinn og landið hinumegin, stjórnborðsmegin, sem mættur taldi vera Straumnes, eins sást landið hinumegin við Isafjarðardjúpið, Stigahlíðin." Þar sem skipstjóri segir að það hafi verið bjart þegar hann fór af stjórnpalli Goðafoss þessa nótt kl. 2.15, þá má geta þess að birtu frá tungli naut ekki þó svo að rofað hafi til öðru hvoru, vegna þess að tungl var nýtt fyrir aðeins 4 eða 5 dögum, eða þann 25. nóvember. Það kemur hins vegar fram bæði í skipsdagbókinni og í sjóprófínu að veður hafi verið skýjað og að það hafí verið dimmviðri og éljagangur. Auk þess var skammdegismyrkur. Þessi spurning var lögð fyrir skipstjóra að beiðni framkvæmdastjóra Eimskipafé- lags íslands: „Hvernig var fjarlægðin frá Rit fundin og hvernig vissu þeir að skipið var 2 sjómllur undan?" Svar skipstjóra: „Mættur taldi að fjarlægðin væri á að giska 2 kvartmílur frá Ritnum." Ekkert var um það talað hvort þetta „allt of langt frá ritn- um" væri 1 sjifiíla eða 2, það var ekki fyrr en eftir strandið að þetta voru orðnar 2 sjómflur hjá skipstjóra, og ekki fært í skips- dagbókina fyrr en eftir strandið. Þó svo að skipið hafi verið eina og hálfa sjómílu frá Rit, sem vel má draga í efa, og sé sett út sú stefna sem skipstjóri gefur og á að vera fyrir Straumnes, þá verður sú stefna aðeins 0,3 til 0,4 sjómflur þvert af Straumnesi, þannig að skipið þurfti ekki að bera langa leið vegna straums eða kompásskekkju til þess að lenda innan við nestána. Hafi skip- ið hins vegar verið eina mflu frá Rit, þá var strikið sem gefið var fyrir Straumnes innan við nestána. Það atriði að 1. stýrimaður var engar ráðstafanir farinn að gera til þess að beygja fyrir Rit þegar skipstjóri kom á stjórnpall sýnir að hann hefur álitið að skipið væri ekki komið nógu langt og að hann hefur ætlað dýpra. Agiskun skipstjóra um fjar- lægðina var röng. I sjórétti segir skipstjóri að skipið hafi farið „með fullri ferð, minnst 9 hnútar eða um það," sama segja vélstjórar, „full ferð — 84 snúningar — gangur um 9 mflur." Fjarlægðin frá því þvert af Arnarnesvita og að Straumnesi er 21 sjómfla og þessa leið fór skipið á 2 klukkustundum og 15 mínútum, eða að jafnaði um 9,30 hnúta (mílur) á klukkustund, hverja mílu því á um 6,40 mínútum. Þegar skipstjóri kemur á stjórnpall „um kl. 2. f.h." þá er skipið búið að sigla í eina klukkustund og þrjátíu mínút- ur frá því það var þvert af Arnarnesvíta, eða um 14 sjomílur. Til þess að vera 2 mflur af Rit þegar skipið var komið á nýja stefnu varð það að hafa siglt mun lengra á fyrri stefnu. Leitað Að Skipstjóranum í skýrslu sinni segir 1. stýrimaður að skipstjóri hafí farið af stjórnpalli og inn í kortaklefa eftir að hann hafði gefið stefn- una fyrir Rit og Straumnes og beðið sig að láta hann vita þegar þeir færu fram hjá Straumnesi. 5 mínútum seinna var kotninn þreifandi bylur, eða kl. 2.20. Hann hafí þá farið inn í klefa skipstjóra að tilkynna hon- um þetta, en hann hafi þá ekki verið þar. Sendir hann þá strax útvörðinn, sem hann hafði kallað upp á stjórnpall, niður í reyk- skála að kalla á skipstjóra, en hann fannst ekki þar. Strax og bylurinn skall á segist 1. stýrimaður hafa sagt við hásetann sem Ólafur Sigurðsson, l.stýrimaðwá Goðafossi. Hversvegna varhoaum fórn- að oghversvegna léthann fara með sigeins ograun bar vitnium? stjórnpall, segir þá stýrimaður við skipstjóra að hann hvergi hefði fundið skipstjóra og að stýrimaður hafði ætlað að fara að beygja út á. „Já", svarar þá skipstjóri: „Stjórborð", og til að sjá um að því væri hlýtt hljóp stýri- maður yfir að stýrinu og sá að svo var gjört, í sama augnabliki sáu skipstjóri og stýrimað- ur rofa í land og brot framundan, heldur um stjórborð, skipstjóri sló þá fullan kraft aftur á bak, en þrátt fyrir það rann skipið á grunn og festist." „LandOgbrot beint framundan" Um brottför sína af stjórnpalli og endur- komu þangað segir skipstjóri í sjóréttinum: „Mættur fór fyrst ofan í reyksalinn til að gá að hvort allt væri fast, stólar og annað, síðan ofan í borðsalinn og gáði einnig að þar, síðan niður í skipið til að gá að hvort gluggarnir í herbergjunum væru fast skrúf- aðir aftur, síðan inn á salerni karlmanna; þegar mættur kemur þar út stendur háseti þar fyrir framan og spyr mættur hásetann hvað hann sé að gera þar, og segir hann að stýrimaðurinn hafi sent sig til að segja mættum að komin sé stórhríð. Mættur hljóp þegar upp á stjórnpallinn, verður það þá fyrst að orði er hann kemur upp, að hann segir við stýrimanninn, „hamingjan hjálpi okkur, við erum komnir í ládeyðu," og land og brot sá mættur beint framundan. Mætt- ur heldur að stýrimaður hafi sagt að hann hefði ætlað að fara að beygja, ef mættur hefði ekki komið upp. Þegar er mættur kom upp og sá þetta, gaf hann manninum sem stóð við stýrið svolátandi skipun: „hart stjór-borð", en skipið var þá komið svo ná- lægt að mættur sá að það gat ekki látið Leið Goðafoss utan við Rit, Aðalvík og á strandstaðinn við Straumnes. 1. Siglingfrá Prestabótá ísafirði. Skipstjóri keimir á stíórnpali kl 2 f.h., 14 sjórníl- ursigldarfráþvíþvertafAmarnesvita. Byrjaðaðbeygja fyrirRit. 2.RúmIega 1 sjómila frá Rit, stefna sett fyrír Straumnes. 5 sjómílur að Straumnesi. 3. Bylur, 17 sjómílur sigldar. I. 4 sjómílursigidar fráþviþvert ;if Rit. i. stýrímaður snýr skipinu „iilhafs", um 1 sjómilaað Straumnesi. 5. Skipstjórí kemur upp iþeim svifum og breytir fyrri stefnu (Ö.N.Ö. kompásstefna). 6. Skipið strandar „skanunt innan við Straumnesið", kl. 2.45. 7.1 og l/2sjómíla frá Rit. 8.0,3-0,4 sjómilurfrá Straumnesi. 9.2 sjómílur frá Rit, þar sem skipstíóri segir eftír strandið, að skipið hafi verið statt, þegar búið var að beygja fyrir Rit. 10. Tæplega 1 sjómila frá Straumaesi. II. Suðurfallsstraumur. var við stýrið að stýra ekki austar, og litið öðru hvoru eftir því að svo væri gert. Prá síðustu afstöðu af Rit og að Straumnesi segir hann hafa verið 5 sjómílur. Segir siðar orðrétt: „Stýrimaður hugsaði sér að beygja nokkuð frá landi þegar 4 sjómílur væru útsigldar, ef skipstjóri þá ekki væri kom- inn ... " Eftir þetta segir stýrimaður ekki hvað gerðist, nema að haldið var áfram að leita að skipstjóranum, fyrr en hann segir frá komu hans á stjórnpall, en frásögn stýri- manns er svohljóðandi: „Þegar kl. var nærri 3 fjórðunga stundar í 3 kemur skipstjóri á nógu fljótt að stjórn og gaf því skipun ofan í vélina um fulla ferð afturábak, en skipið rakst á áður en það varð stöðvað ..." Ef borinn er saman framburður í sjórétti kemur fram að skipstjórinn hefur komið á stjórnpallinn í þettá síðasta skipti 5 til 10 mínútum fyrr en gefið er í skyn af honum sjálfum. Frásagnir skipstjórans og 1. stýrimanns af atburðum og orðaskiptum eru ekki sam- hljóma, enda eru þær ekki sannleikanum samkvæmar. Slikar „söforklaringer" munu ekki hafa verið ótíðar á þessum tímum. En það vill svo til að vitni var statt á stjórnpall- inum og sá og heyrði það sem fram fór, þó svo að það komi ekki fram í sjóréttinum. Það kemur fram i sjóréttarskýrslu að Jón Bergsveinsson, skipstjórnarlærður maður og síðar fyrsti erindreki Slysavarnafélags íslands, var farþegi á skipinu alla leið frá New York. Þegar sjóprófið fór fram í Reykjavík mun Jón hafa verið kominn til Akureyrar, en þar var hann búsettur. ER MEININGIN AÐ Sigla TilHafs? Sumarið 1949 var einn æðsti embættis- maður þjóðarinnar á ferðalagi úti á landi. Einn fylgdarmanna hans var Jón Berg- sveinsson. Þeir fóru um hérað þar sem strönd voru tíð. Goðafoss-strandið barst í tal og þá sagði Jón samferðamanni sínum frá vitneskju sinni um þetta mál og var frá- sögn hans á þessa leið: Ég var farþegi á Goðafossi þegar hann strandaði við Straumnes í Aðalvík. Ég varð var við það að verið var að leita að skipstjór- anum og fór upp á stjórnpallinn. Eg var kominn þangað rétt á undan skipstjóranum. Þegar hann kom upp gekk hann snúðugt rakleitt að kompásnum, lítur á hann og segir: Hvað er þetta! Er meiningin að sigla til hafs? Þá sagði 1. stýrimaður sem var á vakt: Ég vildi vera viss. Skipstjóri gaf síðan skipun um að breyta stefnunni og nokkru seinna strandaði skipið. Ferðafélaga Jóns, hinn trúverðugasta mann, heyrði ég segja frá þessu þann 4. júlí 1979. Ekki mundi hann hvort Jón hafði nefnt stefnur eftir skipstjóra. Hann sagðist hafa spurt Jón hvort hann hafi borið þetta fyrir sjórétti. Þá sagði Jón: Nei, ég vildi ekki blanda mér í þetta mál. Ennfremur sagði ferðafélagi Jóns: Ég man það að ég furðaði mig á því að Jón skyldi segja mér þetta. í sjóréttinum kom það fram í framburði mannsins sem var við stýrið að skipstjórinn var nýlega kominn a stjórnpallinn þegar þeir sáu rofa í land, en ekki um leið og hann kom upp, eins og skipstjórinn segir. Sama kom fram hjá 1. stýrimanni. Það kemur einnig fram hjá hásetanum og 1. stýrimanni að þeir sáu ekki land fyrr en eftir að skipstjórinn breytti stefnunni sem stýrimaðurinn hafði gefið „til hafs" til að „vera viss" um að forða skipinu frá strandi, og á fyrri stefnu sem skipstjóri hafði sjálfur gefið, enda segir hásetinn j sjóréttinum: „Skipstjórinn setti sjálfur síðustu stefnuna ..." . Skýrsla sú sem 1. stýrimaður lagði fram í sjórétti er á eyðublaði merktu: „H/f Eim- skipafélag íslands. E/S Goðafoss." Um þessa skýrslu segir skipstjórinn: „Annars höfðu þeir báðir saman gert uppkast að skýrslu í líka átt og þessi skýrsla sem stýri- maður nú hefur lagt fram og hafi sú skýrsla verið í skipsdagbókinni þá er stýrimaður tók við henni, en um þessa skýrslu kveðst mættur ekkert hafa vitað fyrr en nú." NÝ Skýrsla Skrifuð Af hálfu vátryggingjenda skipsins var þessi spurning lögð fyrir 1. stýrimann: „Hef- ur stýrimaður sjálfur samið viðbótarskýrsl- una eða fengið aðstoð annarra?" Þessu svarar stýrimaður þannig: „Sjálfur, án að- stoðar annarra." Hins vegar segir hann nokkru seinna í sjórétti samkvæmt sjóprófs- skýrslu: „Þá skýrir hann frá því að þeir skipstjóri og hann hefðu í félagi verið búnir að semja uppkast að skýrslu, í lfka átt, en ekki eins langa og skýrsla sú er mættur hefur lagt fram, en svo hefði það orðið úr að skrifa skýrsluna eins og hún var sett í dagbókina. Mættur veit ekki hvað varð af uppkastinu." Augljóst er að 1. stýrimaður breytir á síðustu stundu skýrslu sem hann og skip- stjóri gerðu sameiginlega að sögn skipstjóra. Tæplega hefur hann eingöngu gert það til hlífðar yfirmanni sínum, þar hafa aðrir aðil- ar komið við sögu sem höfðu aðstöðu til þess að beita stýrimanninn þrýstingi, svo að það varð úr að skrifuð var ný skýrsia, eins og hann segir. Hann segir einnig í lok skýrslunnar að hann hafí sérstaklega litið eftir stefnunni og fullvissað sig um það „að allt horfði frítt," en það gat hann ekki nema breyta stefnunni, sem hann gerði þegar 4 sjómflur voru sigldar frá síðustu afstöðu við Rit og 1 míla var að Straumnesi. í sjódómsskýrslu er sagt að vitni sem fyrir sjóréttinn komu hafi eftir „löglegan undirbúning" v^nnið eið að framburði sínum, og nöfn þeirra skrifuð í sjodómsskýrsluna af skrifara hennar, en ekki eigin hendi. Það er eftirtektarvert að hvorki nafn 1. stýri- manns né nafn hásetans, sem var við stýrið þegar skipið strandaði, eru skráð þar. Þeir hafa því ekki staðfest framburð sinn. Hvergi er á það minnst að skipstjóri hafí unnið eið að sínum framburði. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 7. FEBRÚAR 1987 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.