Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1987, Qupperneq 7

Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1987, Qupperneq 7
kl. 7.15 e.h. og haldið var af stað þaðan kl. rúmlega 12 um nóttina í sæmilegu veðri en miður góðu veðurútliti. í skýrslu 1. stýrimanns, Ólafs Sigurðsson- ar, sem var á vakt og sem hann lét fýlgja dagbók skipsins þegar hann afhenti hana Sjódómi Reykjavíkur, segir meðal annars: „Fimmtudaginn 30. nóvember um kl. 2 f.h. þegar skipið var að fara fram hjá Ritnum á stýrðri stefnu N.t. Ö 3/4 Ö kemur skip- stjóri upp á stjómpall og segir við 1. stýri- mann: „Við erum allt of langt frá Ritnum" og skipar: „Bakborð", þ.e. að beygja til stb NÓ.t.N, svo NÖ. V2N., NÖ., NÖ.t.O., NÖ.t. Ö. V2Ö. og ÖNÖ. Allar þessar stefnur gaf skipstjóri sjálfur án þess að spyija stýri- manninn um fjarlægð, því sem fyrr sagt, sá hann hve langt skipið var frá Ritnum." í sambandi við skipun skipstjóra: „Bak- borð“ þá þýddu þessi fyrirmæli það á þessum tíma að stýrishjólinu var snúið á bakborða en stýrisblaðið snerist á stjómborða. Skipinu var því snúið á stjómborða, eða til hægri. Reglum þessum um stýrisfyrirskipanir á íslenskum skipum var breytt samkvæmt lögum nr. 56 23. júní 1932. BjartÍ Skammdegismyrkrinu í Sjórétti segir skipstjóri: „Mættur, fór niður af stjómpallinum rétt eftir að skipið var komið fram hjá Ritnum, þá var bjart, sást bæði Riturinn og landið hinumegin, stjómborðsmegin, sem mættur taldi vera Straumnes, eins sást landið hinumegin við Isafjarðardjúpið, Stigahlíðin." Þar sem skipstjóri segir að það hafi verið bjart þegar hann fór af stjómpalli Goðafoss þessa nótt kl. 2.15, þá má geta þess að birtu frá tungli naut ekki þó svo að rofað hafi til öðm hvom, vegna þess að tungl var nýtt fyrir aðeins 4 eða 5 dögum, eða þann 25. nóvember. Það kemur hins vegar fram bæði í skipsdagbókinni og í sjóprófmu að veður hafi verið skýjað og að það hafi verið dimmviðri og éljagangur. Auk þess var skammdegismyrkur. Þessi spuming var lögð fyrir skipstjóra að beiðni framkvæmdastjóra Eimskipafé- lags íslands: „Hvernig var fjarlægðin frá Rit fundin og hvernig vissu þeir að skipið var 2 sjómílur undan?“ Svar skipstjóra: „Mættur taldi að fjarlægðin væri á að giska 2 kvartmílur frá Ritnum.“ Ekkert var um það talað hvort þetta „allt of langt frá ritn- um“ væri 1 sjmíla eða 2, það var ekki fyrr en eftir strandið að þetta vom orðnar 2 sjómílur hjá skipstjóra, og ekki fært í skips- dagbókina fyrr en eftir strandið. Þó svo að skipið hafi verið eina og hálfa sjómflu frá Rit, sem vel má draga í efa, og sé sett út sú stefna sem skipstjóri gefur og á að vera fyrir Straumnes, þá verður sú stefna aðeins 0,3 til 0,4 sjómílur þvert af Straumnesi, þannig að skipið þurfti ekki að bera langa leið vegna straums eða kompásskekkju til þess að lenda innan við nestána. Hafi skip- ið hins vegar verið eina mflu frá Rit, þá var strikið sem gefið var fyrir Straumnes innan við nestána. Það atriði að 1. stýrimaður var engar ráðstafanir farinn að gera til þess að beygja fyrir Rit þegar skipstjóri kom á stjómpall sýnir að hann hefur álitið að skipið væri ekki komið nógu langt og að hann hefur ætlað dýpra. Agiskun skipstjóra um fjar- lægðina var röng. I sjórétti segir skipstjóri að skipið hafi farið „með fullri ferð, minnst 9 hnútar eða um það,“ sama segja vélstjórar, „full ferð — 84 snúningar — gangur um 9 mflur.“ Fjarlægðin frá því þvert af Amamesvita og að Straumnesi er 21 sjómfla og þessa leið fór skipið á 2 klukkustundum og 15 mínútum, eða að jafnaði um 9,30 hnúta (mílur) á klukkustund, hveija mílu því á um 6,40 mínútum. Þegar skipstjóri kemur á stjórnpall „um kl. 2. f.h.“ þá er skipið búið að sigla í eina klukkustund og þijátíu mínút- ur frá því það var þvert af Amamesvíta, eða um 14 sjomílur. Til þess að vera 2 mflur af Rit þegar skipið var komið á nýja stefnu varð það að hafa siglt mun lengra á fyrri stefnu. Leitað Að Skipstjóranum í skýrslu sinni segir 1. stýrimaður að skipstjóri hafi farið af stjórnpalli og inn í kortaklefa eftir að hann hafði gefið stefn- una fyrir Rit og Straumnes og beðið sig að láta hann vita þegar þeir færu fram hjá Straumnesi. 5 mínútum seinna var kominn þreifandi bylur, eða kl. 2.20. Hann hafi þá farið inn í Ídefa skipstjóra að tilkynna hon- um þetta, en hann hafi þá ekki verið þar. Sendir hann þá strax útvörðinn, sem hann hafði kallað upp á stjómpall, niður í reyk- skála að kalla á skipstjóra, en hann fannst ekki þar. Strax og bylurinn skall á segist 1. stýrimaður hafa sagt við hásetann sem Olafur Sigurðsson, 1. stýrimaðurá Goðafossi. Hversvegna varhonum fórn- að oghversvegna léthann fara með sig eins og raun bar vitni um ? var við stýrið að stýra ekki austar, og litið öðru hvom eftir því að svo væri gert. Frá síðustu afstöðu af Rit og að Straumnesi segir hann hafa verið 5 sjómílur. Segir síðar orðrétt: „Stýrimaður hugsaði sér að beygja nokkuð frá landi þegar 4 sjómílur væm útsigldar, ef skipstjóri þá ekki væri kom- inn..." Eftir þetta segir stýrimaður ekki hvað gerðist, nema að haldið var áfram að leita að skipstjóranum, fyrr en hann segir frá komu hans á stjómpall, en frásögn stýri- manns er svohljóðandi: „Þegar kl. var nærri 3 fjórðunga stundar í 3 kemur skipstjóri á stjómpall, segir þá stýrimaður við skipstjóra að hann hvergi hefði fundið skipstjóra og að stýrimaður hafði ætlað að fara að beygja út á. „Já“, svarar þá skipstjóri: „Stjórborð", og til að sjá um að því væri hlýtt hljóp stýri- maður yfir að stýrinu og sá að svo var gjört, í sama augnabliki sáu skipstjóri og stýrimað- ur rofa í land og brot framundan, heldur um stjórborð, skipstjóri sló þá fullan kraft aftur á bak, en þrátt fyrir það rann skipið á gmnn og festist." „LandOgBrot BEINT FRAMUNDAN“ Um brottför sína af stjómpalli og endur- komu þangað segir skipstjóri í sjóréttinum: „Mættur fór fyrst ofan í reyksalinn til að gá að hvort allt væri fast, stólar og annað, síðan ofan í borðsalinn og gáði einnig að þar, síðan niður í skipið til að gá að hvort gluggamir í herbergjunum væm fast skrúf- aðir aftur, síðan inn á salerni karlmanna; þegar mættur kemur þar út stendur háseti þar fyrir framan og spyr mættur hásetann hvað hann sé að gera þar, og segir hann að stýrimaðurinn hafí sent sig til að segja mættum að komin sé stórhríð. Mættur hljóp þegar upp á stjómpallinn, verður það þá fyrst að orði er hann kemur upp, að hann segir við stýrimanninn, „hamingjan hjálpi okkur, við emm komnir í ládeyðu," og land og brot sá mættur beint framundan. Mætt- ur heldur að stýrimaður hafí sagt að hann hefði ætlað að fara að beygja, ef mættur hefði ekki komið upp. Þegar er mættur kom upp og sá þetta, gaf hann manninum sem stóð við stýrið svolátandi skipun: „hart stjór-borð“, en skipið var þá komið svo ná- lægt að mættur sá að það gat ekki látið nógu fljótt að stjóm og gaf því skipun ofan í vélina um fulla ferð afturábak, en skipið rakst á áður en það varð stöðvað ...“ Ef borinn er saman framburður í sjórétti kemur fram að skipstjórinn hefur komið á stjómpallinn í þetta síðasta skipti 5 til 10 mínútum fyrr en gefíð er í skyn af honum sjálfum. Frásagnir skipstjórans og 1. stýrimanns af atburðum og orðaskiptum em ekki sam- hljóma, enda em þær ekki sannleikanum samkvæmar. Slíkar „söforklaringer" munu ekki hafa verið ótíðar á þessum tímum. En það vill svo til að vitni var statt á stjómpall- inum og sá og heyrði það sem fram fór, þó svo að það komi ekki fram í sjóréttinum. Það kemur fram í sjóréttarskýrslu að Jón Bergsveinsson, skipstjómarlærður maður og síðar fyrsti erindreki Slysavamafélags Islands, var farþegi á skipinu alla leið frá New York. Þegar sjóprófíð fór fram í Reykjavík mun Jón hafa verið kominn til Akureyrar, en þar var hann búsettur. ER Meiningin AÐ Sigla TilHafs? Sumarið 1949 var einn æðsti embættis- maður þjóðarinnar á ferðalagi úti á landi. Einn fylgdarmanna hans var Jón Berg- sveinsson. Þeir fóm um hérað þar sem strönd voru tíð. Goðafoss-strandið barst í tal og þá sagði Jón samferðamanni sínum frá vitneskju sinni um þetta mál og var frá- sögn hans á þessa leið: Ég var farþegi á Goðafossi þegar hann strandaði við Straumnes í Aðalvík. Ég varð var við það að verið var að leita að skipstjór- anum og fór upp á stjómpallinn. Eg var kominn þangað rétt á undan skipstjóranum. Þegar hann kom upp gekk hann snúðugt rakleitt að kompásnum, lítur á hann og segir: Hvað er þetta! Er meiningin að sigla til hafs? Þá sagði 1. stýrimaður sem var á vakt: Ég vildi vera viss. Skipstjóri gaf síðan skipun um að breyta stefnunni og nokkru seinna strandaði skipið. Ferðafélaga Jóns, hinn trúverðugasta mann, heyrði ég segja frá þessu þann 4. júlí 1979. Ekki mundi hann hvort Jón hafði nefnt stefnur eftir skipstjóra. Hann sagðist hafa spurt Jón hvort hann hafí borið þetta fyrir sjórétti. Þá sagði Jón: Nei, ég vildi ekki blanda mér í þetta mál. Ennfremur sagði ferðafélagi Jóns: Ég man það að ég furðaði mig á því að Jón skyldi segja mér þetta. I sjóréttinum kom það fram í framburði mannsins sem var við stýrið að skipstjórinn var nýlega kominn a stjómpallinn þegar þeir sáu rofa í land, en ekki um leið og hann kom upp, eins og skipstjórinn segir. Sama kom fram hjá 1. stýrimanni. Það kemur einnig fram hjá hásetanum og 1. stýrimanni að þeir sáu ekki Iand fyrr en eftir að skipstjórinn breytti stefnunni sem stýrimaðurinn hafði gefíð „til hafs“ til að „vera viss“ um að forða skipinu frá strandi, og á fyrri stefnu sem skipstjóri hafði sjálfur gefíð, enda segir hásetinn í sjóréttinum: „Skipstjórinn setti sjálfur síðustu stefnuna . ..“ . Skýrsla sú sem 1. stýrimaður lagði fram í sjórétti er á eyðublaði merktu: „H/f Eim- skipafélag íslands. E/S Goðafoss." Um þessa skýrslu segir skipstjórinn: „Annars höfðu þeir báðir saman gert uppkast að skýrslu í líka átt og þessi skýrsla sem stýri- maður nú hefur Iagt fram og hafí sú skýrsla verið í skipsdagbókinni þá er stýrimaður tók við henni, en um þessa skýrslu kveðst mættur ekkert hafa vitað fyrr en nú.“ NÝ SKÝRSLA Skrifuð Af hálfu vátryggingjenda skipsins var þessi spurning lögð fyrir 1. stýrimann: „Hef- ur stýrimaður sjálfur samið viðbótarskýrsl- una eða fengið aðstoð annarra?" Þessu svarar stýrimaður þannig: „Sjálfur, án að- stoðar annarra." Hins vegar segir hann nokkru seinna í sjórétti samkvæmt sjóprófs- skýrslu: „Þá skýrir hann frá því að þeir skipstjóri og hann hefðu í félagi verið búnir að semja uppkast að skýrslu, í líka átt, en ekki eins langa og skýrsla sú er mættur hefur lagt fram, en svo hefði það orðið úr að skrifa skýrsluna eins og hún var sett í dagbókina. Mættur veit ekki hvað varð af uppkastinu." Augljóst er að 1. stýrimaður breytir á síðustu stundu skýrslu sem hann og skip- stjóri gerðu sameiginlega að sögn skipstjóra. Tæplega hefur hann eingöngu gert það til hlífðar yfirmanni sínum, þar hafa aðrir aðil- ar komið við sögu sem höfðu aðstöðu til þess að beita stýrimanninn þrýstingi, svo að það varð úr að skrifuð var ný skýrsia, eins og hann segir. Hann segir einnig í lok skýrslunnar að hann hafi sérstaklega litið eftir stefnunni og fullvissað sig um það „að allt horfði frítt,“ en það gat hann ekki nema breyta stefnunni, sem hann gerði þegar 4 sjómílur voru sigldar frá síðustu afstöðu við Rit og 1 míla var að Straumnesi. í sjódómsskýrslu er sagt að vitni sem fyrir sjóréttinn komu hafí eftir „löglegan undirbúning" unnið eið að framburði sínum, og nöfn þeirra skrifuð í sjódómsskýrsluna af skrifara hennar, en ekki eigin hendi. Það er eftirtektarvert að hvorki nafn 1. stýri- manns né nafn hásetans, sem var við stýrið þegar skipið strandaði, eru skráð þar. Þeir hafa því ekki staðfest framburð sinn. Hvergi er á það minnst að skipstjóri hafi unnið eið að sínum framburði. 2. Rúmlega 1 sjómíla frá Rit, stefna sett fyrir Straumnes. 5 sjómílur að Straumnesi. 3. Bylur, 17 sjómílur sigldar. 4. 4 sjómílur sigldar fráþvíþvertaf Rit. 1. stýrimadur snýr skipinu „tilhafs", um 1 sjómíla að Straumnesi. 5. Skipstjóri kemur uppíþeim svifum ogbreytir fyrristefnu (Ö.N.Ö. kompásstefna). 6. Skipiðstrandar „skammt innan við Straumnesið", kl. 2.45. 7.1 og 1/2 sjómíla frá Rit. 8. 0,3-0,4 sjómílurfrá Straumnesi. 9.2 sjómílur frá Rit, þar sem skipstjóri segir eftir strandið, að skipið hafi verið statt, þegarbúið varað beygja fyrir Rit. 10. Tæplega 1 sjómíla frá Straumnesi. 11. Suðurfallsstraumur. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 7. FEBRÚAR 1987 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.