Lesbók Morgunblaðsins - 20.08.1988, Blaðsíða 3

TEgBáHT
(MHölSBSSlíilíklHiaSHIHl®
Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík. Framkvstj.:
Haraldur Sveinsson. Ritstjórar: Matthías
Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Aðstoð-
arritstjóri: Björn Bjarnason. Ritstjórnarfulltr.:
Gísli Sigurðsson. Auglýsingar: Baldvin Jóns-
son. Ritstjórn: Aðalstræti 6. Sími 691100.
Forsíðan
Ami Sæberg, ljósmyndari, var á ferð í Flatey á Breiða-
firði á dögunum og tók þessa fallegu mynd á áðalgöt-
unni í plássinu. Jónínubúð er á hægri hönd
Helgi Hjörvar
var þekktasti útvarpsmaður samtíðar sinnar, en hann var
einnig metinn rithöfundur. í dag eru liðin 100 ár frá
fæðingu hans. í tilefni þess birtist smásagan Andrés
Beigsteinsson
Bjarni
Maður hins mögulega, heitir grein Helga Skúla Kjartans-
sonar um Bjama riddara Sívertsen, einnig títtnefndur
Faðir Hafnarfjarðar.
Ferdablad
vekur í dag athygli á þeirri stórkostlegu
ferðamannaparadís sem er að opnast
úti í Viðey
TÓMAS GUÐMUNDSSON
Eftir
söngleik
Ég vaknaði af djúpum dvala
við dýrlegan hörpuóm.
Sái mína dreymir síðan
sólskin og undarleg blóm.
Ég fann hvemig foldin lyftist
og fagnandi tíminn rann,
með morgna, sem klettana klifu,
og kvöld, sem í laufinu brann.
Nú veit ég, að sumarið sefur
í sál hvers einasta manns.
Eitt einasta augnablik getur
brætt ísinn frá bijósti hans,
svo fjötrar af huganum hrökkva
sem hismi sé feykt á bál,
unz sérhver sorg öðlast vængi
og sérhverri gleði fær mál.
Ljóöið Eftir söngleik birtist i Fögru veröld sem kom
fyrst út 1933.
Að erfa landið
Undirritaður telst víst
enn í þeim aldurshópi,
sem ævinlega er vitnað
til sem „þeirra sem eiga
að erfa landið“. Sem
lögerfingja íslands er
mér auðvitað óskaplega
umhugað um það í
hvernig ástandi eignin verður, þegar hún
kemst undir yfirráð mín og minnar kynslóðar
— þótt það sé reyndar dálítið óljóst hvenær
arfurinn verður greiddur út.
Ástand eignarinnar er að mörgu leyti gott.
Það er til dæmis búið að byggja verslunar-
húsnæði hér á suðvesturhorninu sem nægir
okkur til aldamóta að minnsta kosti, veg-
irnir, hafnirnar og flugvellirnir em alltaf að
batna — að minnsta kosti þar sem eru dugleg-
ir þingmenn. Það er líka búið að byggja of-
gnótt af frystihúsum, sláturhúsum og pijóna-
verksmiðjum og bílarnir eru orðnir alltof
margir, svo að ekki þurfum við að hafa
áhyggjur af skorti á þeim gæðum.
Menningararfinum hefur verið náð aftur
af Dönum og hann er geymdur í rammgerð-
um kjöllurum vestur á Melum. Skáld og lista-
menn keppast meira að segja við að pijóna
við hann, búið að byggja Þjóðarbókhlöðu
undir skáldverkin, Tónlistarhús er í byggingu
fyrir músíkantana og nýtt listasafn komið
fyrir málara og myndhöggvara — vel fyrir
öllu séð.
Framantalin hlunnindi á erfðagóssinu ís-
landi eru hins vegar öll mannanna verk. Eg
hef meiri áhyggjur af því sem móðir náttúra
var að dunda við svo milljónum ára skipti
áður en við komum hingað út. Hún stóð
nefnilega ekki í síðri framkvæmdum en þeir,
sem síðan hafa átt landið, og við erum ekki
síður stolt af verkum náttúrunnar en okkar
ei f£n - en stundum virðist eins og við munum
ekki eftir því að rétt eins og frystihús og
bstasöftj þarf náttúran viðhald og þrif.
Sé eignaskráin hér að framan borin saman
við máldaga menningarríkja í Evrópu, Asíu
og Afríku, kemur í ljós að á hana vantar
glæstar hallir með þúsund herbergjum, risa-
vaxnar gotneskar kirkjur, kastala og
kínverska múra. Það sem við eigum, og er
kannski ekki síðra, er auðvitað álfaborgimar
okkar með hirðlífi, sem sló öllu útlensku við,
goshverir og eldfjöll, fossar og drangar.
Hingað flykkjast útlendingámir að sjá þessi
undur eins og við til útlanda að mæna upp
á Kölnardóm, Colosseum, Akrópólis og pýr-
amídana. Fyrir okkur Reykvíkingum em
Gullfoss og Geysir svona eins og Sfinxinn
og pýramídamir fyrir Kaíróbúum enda býður
hvort tveggja upp á vinsælar dagsferðir með
rútu frá höfuðborginni.
Og við og Egyptamir horfum upp á það
sama gerast. Átroðningur ferðamanna molar
úr stórvirkjum mannanna suður þar en hér
em það náttúmundrin sem verða fyrir barð-
inu á þeim. Gróðurinn við Gullfoss treðst
niður og hverahrúðrið í Haukadal er molað
niður undir fótum þúsunda hrifinna Geysis-
aðdáenda. Munurinn er bara sá að Egyptam-
ir em að gera eitthvað í málinu en við lítið
sem ekkert. Þau em ófá Velvakandabréfin í
Morgunblaðinu, þar sem kvartað hefur verið
undan því að í rigningu sé umhverfi Gullfoss
allt eitt dmllusvað og svo sé þar ekki einu
sinni kamar. Ástæðan? Það em ekki til nein-
ir peningar til að gera varanlega göngustíga
sem menn geta haldið sig á og ekki heldur
til að byggja kamar. Það er heldur enginn,
sem ber ábyrgð á almenningseign eins og
Gullfossi nema ríkisvaldið og á Alþingi stend-
ur slagurinn um það, hvort peningar ríkisins
eigi að renna til nauðstaddra bænda, nauð-
staddra frystihúsa, nauðstaddra listamanna
eða nauðstaddra námsmanna — en nauðstödd
náttúrufyrirbæri verða útundan. Reyndar
fékkst fé í ár til lagningar göngustíga við
Geysi, sem er gott mál. Aftur á móti em
þingmenn nú eflaust svo ánægðir með að
hafa einu sinni gert vel við þetta náttúm-
djásn, að það verður erfítt að fá fé til frek-
ara viðhalds þegar hellumar fara að ganga
til og skekkjast.
I Egyptalandi selja menn inn í pýramíd-
ana. Talandi um erfingja, þá er það vel þekkt
fyrirbæri að ungir lávarðar og greifar á
meginlandinu, sem erfa eina eða fleiri þúsund
herbergja hallir, setji upp safn og selji ferða-
mönnum aðgang að ættarsetrinu til þess að
geta haldið því við og minningu forfeðranna
á lofti.
Það er kominn tími til að menn íhugi svip-
aða möguleika á íslandi. Sumir em meira
að segja byijaðir á því og búnir að hrinda
hugmyndinni í framkvæmd. Ég var í Mý-
vatnssveit í síðasta mánuði og varð vitni að
því er heimamenn hófu innheimtu aðgangs-
eyris að Höfða, sem er afgirtur hrauntangi
við vatnið, almenningsgarður og vinsæll
ferðamannastaður. Ferðamönnunum fylgir
auðvitað átroðningur og því miður msl líka.
Fram til þessa hefur útsvarið þeirra Mývetn-
inga mnnið til þess meðal annars að rækta
og hreinsa Höfða fyrir ferðamennina. En nú
hefur sveitarstjómin gripið til þess ráðs að
láta menn borga 50 krónur inn á svæðið —
og ágóðinn er nýttur til ræktunar, sorphirðu
og stígagerðar.
Höfundar Velvakandabréfa fengju eflaust
bæði gangstíga og kamar við Gullfoss ef
sami háttur yrði tekinn upp þar. í Haukadal
yrði viðhald nýju gangstéttanna tryggt og
ekki þyrfti að hafa áhyggjur af því hvemig
kapphlaupið um skattpeningana gengi í þing-
sölum.
Sama er að segja um Dimmuborgir í Mý-
vatnssveit. Þar sá ég líka hvernig gróðurinn
hefur verið troðinn niður og moldarflög kom-
ið í staðinn vegna skorts á göngustígum.
Landverðir í Mývatnssveit hafa lengi beðið
um það að aðgangseyrir yrði heimtur af
ferðamönnum í hliðinu að Dimmuborgum tii
þesS að fé fáist til aðgerða á borð við þær
sem að framan greinir, en Landgræðsla ríkis-
ins, sem fer með stjórn svæðisins, hefur
guggnað á því að taka ákvörðun.
Sumt fólk, sem ég hef viðrað við þessar
hugmyndir mínar um að láta gestina borga
viðurgjörninginn, hefur bmgðist illa við og
talað um að það sé ógestrisni við útlendinga
að selja inn á íslenska náttúru og skilti og
gangstígar eigi ekki heima úti í náttúrunni.
Við verðum hins vegar að gera okkur ljóst
að ef við ætlum að vemda djásnin okkar án
þess að leggja í það peninga, verðum við
hreinlega að loka ferðamannastöðunum og
segja ferðamönnum að fara á Eldíjallasýn-
inguna í kvikmyndahúsi í staðinn. Við getum
illa án ferðamannanna verið, og þeir eru til-
búnir að borga fyrir að sjá stórvirki náttúr-
unnar, rétt eins og við borgum okkur inn á
stórbrotin mannvirki þeirra. Þetta þykir
kannski ill nauðsyn, en til annarra ráða verð-
ur ekki gripið til verndar ýmsum náttúrufyrir-
bæmm, sem orðin em vinsælir ferðamanna-
staðir, vegna þess að það er ekki á fjár-
skömmtunarmennina á Alþingi að treysta í
þessum málum. Við, sem eigum að erfa
landið, viljum að eigninni verði haldið við.
Ölafur Þ. Stephensen
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 20. ÁGÚST 1988 3