Lesbók Morgunblaðsins - 08.11.1997, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 08.11.1997, Blaðsíða 10
+ NYR NIFLUNGA- HRINGUR EFTIR BJORN JAKOBSSON Dálæti Hitlers á öfgafullum skoðunum Wagners er al- kunnugt og gggnkvæmt var dálæti Wdgner-fjölskyld- unnar á Hitler. Handa foringjanum lét hún byggja sérstaka álmu í Bayreuth. Kenningar sínar um kyn- jætti og gyoingahatur setti Wagner fram í sérstöku blaoi, en það kom í hlut Hitlers að framkvæma þær. Það var gftur á móti Nietzsche sem sá ao í kringum Wdqner var ao verða til eins konar trúarsöfnuður oq ráðlaaði unnendum tónlistor Wagners að gJ^T __________persónunni Richard Wdgner.__________ BYRJUN þessa árs kom út í Þýskalandi bók eftir Gottfried Wagner, einn af af- komendum tónskáldsins Richards Wagners. Bók þessi hefir vakið heimsat- hygli vegna þess að hún opinberar hin nánu tengsl Wagner-fjölskyldunnar við Adolf Hitler og nasismann frá upphafi. Höfundur bókarinnar, Gottfried Wagner, er sonur Wolfgangs Wagners sem síðasthðin 32 ár hefur verið stjórnandi tónlistarhátíðarinnar í Bayreuth, þar sem óperur afa hans Richards Wagners eru árlega fluttar. Eins og menn muna kom Wolfgang Wagner hingað til lands í sam- bandi við sýningu Þjóðleikhússins á styttri út- færslu á Hringnum (Niflungahringnum). Út- koma bókarinnar leiddi til þess að Wolfgang Wagner sendi öllum helstu fjölmiðlum heims yf- irlýsingu þar sem hann fordæmdi son sinn og bókina sem róg um sig, Wagner-fjölskylduna, og til þess fallna að niðurlægja Bayreuthfestivalið. Nafn bókarinnar „Wer nicht mit dem Wolf heult" Sá sem ekki með úlfinum gólar getur fyrst og fremst verið tiMsun til Adolfs Hitlers sem innan Wagner-fjölskyldunnar var ávallt kallaður „Wolf frændi". Gottfried, sem nú býr í Mflanó með ítalskri konu sinni og ungum syni þeirra er menntaður tónlistarfræðingur og hef- ur verið talinn líklegastur til að taka við af föður sínum í Bayreuth en slíkt virðist nú útilokað eft- ir útkomu bókarinnar. Það eru fleiri sem geta gert kröfu í „Fáfnis- arfinn". Börn Wielands Wagners, sem lést 1966, gera tilkall til Rínargullsins og það sama mun Eva Wagner, systir Gottfrieds, einnig gera. Þannig gæti nýr Niflungahringur verið í upp- siglingu innan Wagner-fjölskyldunnar. Skilnað- ur Gottfrieds Wagners við fóður sinn og fjöl- skylduna hófst í raun fyrir nokkrum árum þeg- ar hann fór til ísraels og flutti þar fyrirlestra um langafa sinn, Richard Wagner, um kyn- þáttakenningar hans, sem tengjast upphafí nas- ismans en í ísrael er bannað að flytja tónlist Wagners opinberlega. I nýlegu viðtali og í bók sinni telur Gottfried Wagner upphaf nasismans, kynþáttakenningar og útrýmingu gyðinga liggja beint til langafa síns, Richards Wagners. í bókinni lýsir hann því andrúmslofti og lygi sem hann var alinn upp í gagnvart hinum ógn- vekjandi sannleika, sem falinn var bak við goðsagnir fjölskyldunnar, Richard Wagner og AdolfHitler. Hin enskfædda amma Gottfrieds, Winifred, eiginkona Sigfrieds, sonar Richards Wagners, drottnaði yfir fjölskyldunni með harðri hendi og stjórnaði Bayreuth-tónlistarhátíðunum allan valdatíma nasista allt til stríðsloka 1945. Sig- fried lést 1930. Winifred var mikill aðdáandi Hitlers og nasismans og gekk í nasistaflokkinn þegar 1926. Hún lét reisa sérstaka íbúðarálmu fyrir Adolf Hitler við hið íburðarmikla hús fjöl- skyldunnar, Villa Whanfried, en Hitler sótti jafnan Wagner-hátíðarnar í Bayreuth og kom í raun og veru fram sem kjörfaðir bræðranna Wi- elands og Wolfgangs eftir lát föður þeirra, Sieg- frieds Wagners 1930. Dálæti Wagner-fjölskyldunnar á Hitler hófst þegar upp úr 1920 þegar Hitler sem óþekktur einfari hóf pólitískan feril sinn í Miinchen eftir fyrri heimsstyrjöldina. Þegar hann sat um tíma í fangelsi eftir misheppnaða uppreisnartilraun heimsóttu Siegfried og Winifred hann reglulega í fangelsið og þar skrifaði hann hina stefnu- markandi bók sína „Mein Kampf' á pappír með bréfhaus og fangamarki Wagner-fjölskyldunn- ar. A þessum árum var hinn enskfæddi tengda- sonur Wagners, Houston Chamberlein, einn af nánustu samverkamönnum Hitlers. Það er lík- ast því að Hitler hafí næstum því á dularfullan hátt verið „prógrammeraður" til að framkvæma hugmyndir Richards Wagners eins og síðar verður vikið að. Gottfried Wagner var alinn upp í lokuðu um- hverfi og kynntist ekki hinum ytra heimi fyrr en hann fór að ganga í skóla utan heimilisins. Þeg- ar hann eitt sinn fór í kvikmyndahús án leyfis sá hann fréttamynd frá nasistatímabilinu um út- rýmingabúðirnar í Buchenwald. í myndinni brá fyrir fréttaskoti með ömmu hans, Winifred og Adolf Hitler. Þegar heim kom heimtaði hann svör frá ömmunni og fjölskyldunni hvort þeim hefði verið kunnugt um fjöldamorðin á gyðing- um og öðrum í fangabúðunum. Amman svaraði því til að þetta væri allt saman lygaáróður frá amerískum gyðingum, sem ekkert mark væri á takandi. Þegar Gottfried fór svo síðar að rann- saka málið komst hann að því að tónlistarmenn af gyðingaættum sem starfað höfðu í Bayreuth- hljómsveitinni eða sem gestasöngvarar höfðu horfið einn af öðrum með vitund fjölskyldunnar beint í útrýmingarbúðirnar án þess að hún gerði neitt til að bjarga þeim frá tortímingu. Hann nefndir í því sambandi söngvarana Henrietta Gottlieb og Ottilie Metzger Lattermann. í bók- inni ásakar Gottfried föður sinn, Wolfgang, fyr- WINIFRED Wagner og Hitler,"okkar blessaði Adolf" eins og hún kallaði hann. Hún lét byggja sérstak foringjann og fylgdarlið hans. ir að hafa meira og minna sniðgengið sannleik- ann í æviminningum sínum „Lebensakte" um samband hans við Hitler og nasismann. Hann hafi aldrei sýnt nein iðrunarmerki og jafnvel látið í ljós aðd'áun sína á Hitler eftir að allur sannleikurinn kom í ljós. Breski flugherinn varpaði sprengjum á Bayreuth á stríðstíman- um. Ekki er ósennilegt að sprengjunum hafi verið ætlað að lenda á Wagner-óperuleikhúsinu, þessu blóthofi Hitlers og nasistaflokksins en sprengjurnar lentu þess í stað á einkabústað Wagner-fjölskyldunnar Villa Whanfried og lagði hann í rúst. Þegar Richard Wagner hóf að byggja upp Bayreuth-óperuleikhúsið þá stofnaði hann og stuðningsmenn hans svokallaða Wagner-klúbba um allt Þýskaland. Hlutverk klúbbanna átti að vera að styrkja fjárhagslega og hugmynda- fræðilega Bayreuth-óperuna og Wagner-tónlist- arhátíðirnar. Vegna náinna tengsla Wagner- klúbbana við nasistaflokkinn var þeim bannað að starfa í Þýskalandi eftir seinni heimsstyrj- öldina. Þegar svo Wolfgang og Wieland Wagner hófu að endurreisa að klúbbana í Vestur-Þýska- landi var að sjálfsögðu tónlist Wagners sett þar í öndvegi, jafnframt því létu þeir draga úr þeim atriðum í óperum Wagners sem helst gáfu til kynna kynþáttakenningar hans og lítilsvirðingu gagnvart konum. Wolfgang Wagner hefur í stjórnartíð sinni lagt mikla áherslu á að efla Wagner-klúbbana bæði heima og erlendis. At- hygli vekur hve tiltölulega fámennir Wagner- klúbbarnir eru í sjálfu Þýskalandi, jafnvel eftir sameiningu þýsku ríkjanna, sem bendir til þess að Þjóðverjar sjálfir hafi ekki mikinn áhuga á nýrri Wagner-goðsögn og enn síður á nýjum ragnarökum „Götterdammerung". Gottfried Wagner lýsir andstöðu sinni við að goðsögnin Richard Wagner skuli hafa verið endurvakin með þeim hætti sem bræðurnir Wieland og Wolfgang hafa leitast við að gera með endalaus- um sýningum á Niflungahringnum og öðrum goðsagnakenndum óperum Wagners en látið hjá líða að flytja verk hans frá yngri árum t.d. óperuna Rienzi og hljómsveitarverk sem benda til þess að þá hafí Wagner verið undir áhrifum frá tónskáldunum Mendelssohn og Meyerbeer, sem báðir voru af gyðingaættum. Gottfried tel- ur að best færi á því að Bayreuth óperuleikhús- ið væri undir stjórn sjálfstæðs aðila sem óháður væri Wagner-fjölskyldunni um verkefnaval og útfærslu tónlistarhátíðanna. GOTTFRIED Wagner. Bók hans sem út kom snemma á þessu ári, opinberar náin tengsl Wagner-fjölskyldunnar við Hitler og nasismann frá upphafi. Til þess að hinn almenni lesandi geti betur áttað sig á því baksviði sem bók Gottfrieds Wagners byggist á varðandi Richard Wagner og upphaf nasismans í Þýskalandi, verður hér á eftir stuttlega fjallað um kenningar hans og tón- list ásamt sambandi Wagners við annan frægan samtímamann hans, heimspekinginn Friedrich Nietzsche. Richard Wagner Hann fæddist í í tónlistarborginni Leipzig ár- ið 1813. Engum blöðum þarf um að fletta að Richard Wagner var eitt af mestu og sérstæð- ustu tónskáldum 19. aldar. í óperum sínum markaði hann viss þáttaskil. Hann skapaði sinn UPPGJORIÐ I FJOLSKYLD 1 O LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 8. NÓVEMBER 1997 fr-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.