Lesbók Morgunblaðsins - 10.01.1998, Blaðsíða 14

Lesbók Morgunblaðsins - 10.01.1998, Blaðsíða 14
þess að þér getið veitt mótstöðu á hinum vonda degi og haldið velli, þegar þér hafið sigrað allt." Samkvæmt kenningunum olli hrokinn út- skúfun djöfulsins, sem var einn englanna í upphafi, skólastíkerar fjölluðu mikið um efnið, en umfjöllunin dvínaði þegar á leið. Brynjólf- ur Sveinsson biskup í Skálholti áleit „að djöf- ullinn væri einn hofmóðugur andi, sem yndi vel umfjöUun, því ættu menn að tala hóflega um þetta fyrirbrigði." Útmálun Satans kemur víða fram í skrifum og ljóðum skálda og rit- höfunda, útmálunin í Paradísarmissi Miltons er oft ívitnuð: En heitt helvíti þat er hvervetna brennr á honum, þó bygð ætti á himni miðjum lætr honum brádt gjörvalla gleði ganga úr brjósti. Þatkvaldifethans atþvísinni með þess sárara sviða logi sem fleira fagurt ok fapaðarverdt bar fyrir Bölverk, bannat honum. Vekr hann þá upp atvörmuspori ok samankallar sinnar heiptar gjörvallan grúa... (Þýðing sr. Jóns Þorlákssonar.) í Nýja Testamentinu er djöfullinn „freistar- írin" og tiigangurinn er að ónýta ætlunarverk Guðs almáttugs. Þessi mynd hans er síðan við- loða, „hann sveimar um til þess að spilla sálum mannanna" hann kveiMr öfund og hatur í brjósti manna og leitast á allan hátt við að teygja menn frá Guði. Hann stefhir að niðurrifi og til þess er lygin notuð, tortryggni og öfund. Þegar talað er um „djöfulinn og hirð hans" hér á jörð er átt við þá íbúa mannheima sem ganga hans erinda í þeim tilgangi að brjóta niður sköpun Guðs almáttugs og kynda undir fjaldskap manna á milli, magna öfund og oll- vilja og ganga síðan oftlega upp í hræsnistil- burðum og klæðast skikkju réttlætingar. Vopn þessarar hirðar eru lygar, öfund, hatur og magnaður illvilji. Höfuðeinkenni þessara hirðmanna er hatur á þeim stofnunum sem vinna undir formerkjum kristinna kenninga, bæði beint og óbeint, með beinum árásum og með því að spilla og suhdra kenningakerfinu innan frá. ,Ahrif djöfulsins og vald er þó takmarkað. Hann er sköpuð skepna, völd hans byggjast á því að hann er jafnframt hreinn andi. Hann getur ekki komið í veg fyrir ætlunarverk Guðs né hamlað völdum hans. Þótt djöfullinn geti unnið illvirki í mannheimum sökum hat- urs síns á Guði og konung dæmi Jesú Krists, og þótt verk hans og stefna hirðar hans geti vald- ið hryllileg- um verkum og áhrif hans geti spillt mannlegu eðli og raskað Guðs sköpun, þá ræður Guð og tilgangur hans með sköpuninni ræður. Það er óskiljanlegur leyndardómur að guðleg forsjón leyfi djöfullega tilveru og starfsemi „en vér vitum, að þeim, sem Guð elskar, samverkar allt til góðs." Róm 8:28. Önnur trúarbrögð Menn leita sannleikans í mismunandi trúar- brögðum til þess að fá svör við því hver til- gangurinn sé með lifinu, um gott og illt, rétt og rangt - um eðli mannsins - um hamingju og þjáningu, dauðann og refsingu og umbun. Lykilspurningin er um upphaf lífsins og til- gang mannlegrar tilveru. Fjölgyðistrú og eingyðistrú auk frumstæð- ari trúarbragða, animanismi, þegar öll náttúr- an er lifandi, sem ummyndast síðar í anim- isma, þegar gerður er greinarmunur á hlutun- um og andanum, sem í honum býr. Öll þessi trúarbrögð eru að meira eða minna leyti frábrugðin kristinni kenningu. Ýmis einkenni svo sem frelsun og einn alls- valdandi Guð og á ýmsan mátt keimlíkar sið- ferðis og hegðunarkröfur eru svipaðar, en þrátt fyrir þetta skakkar miklu í meginkenn- ingum. I Hindúisma er mikil áhersla lögð á guðlega leyndardóma, sem eru tjáðir í óhemju magni goðsagna - myta - og heimspekileg- um útlistunum. Trú þeirra leitar lausnar og frelsis úr mennskri ánauð, með því að stunda HOLDLEG fýsn - sjálf náttúran - var gjarnan talin verk djöfulsins eins og þessi 16. aldar tréskurðarmynd á að sýna. meinlætalifnað, djúpa hugleiðslu eða innlifa sig guðdóminum í ást og trausti. Hindúatrú er tæplega nefnanleg sem heil- steypt trúarbrögð, því háleit heimspeki og frumstæð anda-, hluta- og dýradýrkun teljast hluti þessara trúarbragða. Höfuðkenning Búddhismans er sú, að lífið sé þjáning, það er kvöl að fæðast, kvöl að eldast og kvöl að deyja. Aðalorsök þjáningar- innar er lífsþorstinn, sem aldrei verður full- nægt, en leiðir menn til meiri og meiri van- sælu. Mönnum ber að drepa í sér allar girnd- ir og hvatir og gleyma sjálfum sér, þá mun þeim að lokum takast að öðlast friðinn mikla, Nirvana. Hugmynd um algleymið mikla, al- heimssálina. Þótt Búddhatrú líti á heiminn sem kvöl, þá innrætir hún lærisveinum sínum kærleika til alls sem lífsanda dregur. Guð kristinna manna skapaði heiminn til fullkomnunar en Búddha lítur á hann sem bölvun mannanna. Kristur kemur í heiminn til þess að frelsa manninn af syndinni, Búddha lítur þeim augum á frelsunina að menn eigi að frelsast frá ánauð heimsins eða sköpun Guðs. Heimur kristinna manna er á leið til full- komnunar Guðs vilja, en heimur Hindúismans og Búddhismans er kolsvartur heimur, sem ber að flýja og hafna öllum samskiptum við. DJÖFULLINN á 16. aldar teikningu. í Nýja Testamentinu er djöfullinn „freistarinn" og tilgangurinn er að ónýta ætlunarverk Guðs almáttugs. Þessi mynd hans er síöan við- loða, „hann sveímar um til þess að spilla sálum mannanna" hann kveikir öfund og hatur f brjósti manna og leitast á allan hátt við að teygja menn frá Guði. Kristur kom til frelsunar heimsins, Búddha til að frelsa menn frá heiminum. Kristinn mystisismi - dulspeki - launspeki - einkennist af þekkingu á Guði með persónu- legri trúarlegri reynslu eða innlifun. Iðkunin er bænarástand, sem leitast við að finna ná- lægð og snertingu við Guð, og verður þessi reynsla til þess að auka auðmýkt og kærleika og innlifun í þjáninguna. Kristin mystík byggir á guðlegri opinberun. Guð lýkur upp leyndar- dómum sem máðurinn gengur inn í og sam- kennist, trú, von og kærleikur er leiðin til þess- arar sameiningar. Kristin reynsla mystíkera fjarlægir þá ekki frá meðbræðrum sínum, þeir hverfa ekki úr mannheimum. Þetta er tíma- bundin reynsla, sem eflir trú, von og kærleika og styrkir kristið samfélag ög þar með sið- menningu, ekki síst vestræna siðmenningu, sem einkennist af uppbyggilegum viðhorfum til heimsins sem slíks. Meginmunurinn á kristinni mystík og aust- rænni - hindúisma og Búddhisma - er tví- þættur. Algyðis- og alheimsmynd austræns mystisisma sem ópersónulegs raunveruleika sem mýstíkerinn samsamast, er ólík reynslu kristinna mystíkera sem er bundin reynslu af upphöfnu afli eða raunveruleika, sem er haf- inn yfir sálræna mennska reynslu og það sem menn nefna alheim. í öðru lagi byggja tengsl kristinna mýstíkera á ást og vilja, en munur- inn á skaparanum og hinum skapaða helst. Eins og áður segir á kristin mýstík upphaf sitt í opinberun lifandi Guðs. Menn geta nálg- ast þann leyndardóm, notið og lifað nálægð Guðs, en aldrei samsamast honum. Það er hér á jörðu sem mýstíkerinn kemst í nálægð við Guð, og Guð skapaði jörðina og manninn. Þar af leiðandi þarf hann ekki að afla sér algjörs fráhvarfs frá öllu jarðnesku efni til þess að nálgast djúp leyndardómanna og jafnframt telja heiminn algjörlega af hinu illa. Guð kristinna manna elskar sköpun sjna, sbr.: „Því að svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver, sem á hann trúir, glatist ekki, heldur hafi eilíft líf." Jn. 3:16. Þrátt fyrir þennan algjöra mun, eru skoð- anir og reynsla búddhískra mýstíkera um hina dýpstu innlifun í bæn ekki frábrugðin bænarreynslu kristinna mýstíkera, svo sem Heilags Frans frá Assisi, hl. Theresu frá Avila, hl. Jóns á Krossi, hl. Ignatiusar Loyola og margra annarra. En sá er munur Búdd- hismans og kristninnar að kristnir mýstíkerar og kristið kenningakerfi ná nánd við Guð í heiminum, en Búddhistar með því að flýja heiminn, þar eð hann er „fordæmdur". íslömsk trúarbrögð - Múhameðs-trú -. Kóraninn er innblásið rit samkvæmt Islam, Allah talar þar, en ekki spámaðurinn. Kóran- inn er ekM aðeins helgirit heldur einnig lög- bók. Islam er ströng eingyðistrú. Skurðgoða- dýrkun var stranglega bönnuð og af því leiddi að bannað er að gera myndir af mönnum og dýrum, samkvæmt Kóraninum. Fjölkvæni var leyft, frjóar eiginkonur var kvótinn, en hjá- konuhald er frjálst. Örlagatrú er eitt meginein- kenni trúarbragðanna. Guðlegar opinberanir eins og þær eru tjáðar í Gamla og Nýja Testa- mentinu eru ekki til í Kóraninum. AUah er hinn strangi guð, sem sýnir trúuðum miskunnsemi. Refsilöggjöfin byggist á „auga fyrir auga og tönn fyrir tönn". Meinlætalifnaður er Allah þóknanlegur og honum fylgdi mystisismi, þar sem tilgangurinn var að samsamast Allah, hverfa, þ.e. upplausn eigin verundar í Allah. Bænin er algjör skylda hvers múslima, hvar sem hann er og hvernig sem stendur á skal flytja bæn. í íslömskum ríkjum þar sem fundamentalistar ráða ríkjum tíðkast iðkun samfélagslegra ákvæða eða laga Kóransins sem hefur orsakað hrikaleg átök við þá trú- bræður, sem fara fram með meiri mildi. Höfuðmismunur íslamskra trúarbragða og kristninnar er viðhorfið til endurlausnar Jesú Krists og friðþægingar. Paradís er útlistuð í Kóraninum sem dýrðar- staður, þar sem öllum mennskum girndum er fullnægt, en helvíti er ofboðslegur kvalastaður. Gyðingatrú eru þau trúarbrögð sem standa kristnum sið næst. Upphaf kristins dóms er að finna í Mósebókum og öðrum ritum Gamla- Testamentisins. Kristnir menn skulu minnast þess að þeim vitnuðust guðlegar opinberanir fyrir milligöngu þeirrar þjóðar sem var Guðs útvalin þjóð samkvæmt sáttmálanum. Hinn nýi sáttmáli er framhald þess gamla: „Þessi bikar er hinn nýi sáttmáli í mínu blóði, sem fyrir yður er úthellt." Lúk. 22:20 - Hin eilífu siðaboð kristinna manna eru í fyrstu opin- beruð Gyðingum í boðorðunum. Neitun gyð- ingdóms á Jesú Kristi sem þeirra Messíasi, krossfestingin og fordæming í „Gef oss Barrabas lausan" hefur í 2000 ár sundrað kirkjum hins gamla sáttmála og þess nýja sáttmála. Fullkomnun opinberana Guðs í Jesú Kristi er sá þröskuldur sem enn er ekki yfir- stiginn af þjóð Móse. Höfundur er rithöfundur 14 ŒSBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 10. JANÚAR 1998

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.