Lesbók Morgunblaðsins - 10.01.1998, Blaðsíða 20

Lesbók Morgunblaðsins - 10.01.1998, Blaðsíða 20
JB S SCCi HAurirUt.fll iJUÍ>AOHAJ)UA.l 4i UR SELLOLEIK SINFÓNÍUREKSTUR „Saga sinfóníuhljómsveitarinnar er saga tónlistarinnar sem samin hefur verio fyrir hana, en er um leio saga um þróun sinfóníuhljómsveitarinnar sem stofnunar." HÁVAR SIGURJÓNSSON átti samtal við Hauk F. Hannesson um viðamikla rannsókn á rekstri 83 sinfóníuhljómsveita á Norðurlöndunum og Bretlandi sem Haukur hefur unnið sem doktorsverkefni við City University í London. Rekstur listastofnana hefur á seinni árum orðið sífellt sér- hæfðari og erlendir háskólar hafa í nokkrum mæli tekið upp kennslu á því sviði. Til þessa hafa ekki margir íslendingar lagt slíkt nám fyrir sig en þeir eru samt nokkrir og einn þeirra, Haukur F. Hannesson, er með glóðvolga doktorsritgerð í höndunum sem hann mun verja við City University í London á næst- unni. Doktorsverkefni Hauks byggðist á um- fangsmikilli samanburðarrannsókn á rekstr- ar- og lagalegu umhverfi 83 sinfóníuhljóm- sveita í sex löndum, 32 hljómsveitum á Norð- urlöndunum fimm (íslandi, Danmörktr, Sví- þjóð, Noregi bg Finnlandi) og 51 hljómsveit aBretlandi. Haukur tók í haust við stöðu fram- kvæmdastjóra Kammerhljómsveitarinnar í Sundsvall í Norður-Svíþjóð. „Þetta er 34 manna hljómsveit sem þjónar Sundsvall og héraðinu umhverfis, Vásternorrlands- lán," segir hann. Haukur hefur því ekki gefið sér langan tíma til akademískra umþenkinga heldur skellt sér beint út í hringiðuna með nýbakaða þekkinguna að vopni. Sundsvalls Kammarorkester er ung hljómsveit, stofnuð 1990, en hefur samt þegar vakið nokkra athygli fyrir öflugt starf. „Við leggjum mikla áherslu á tónlist- arflutning fyrir börn og unglinga og við höf- um einnig lagt okkur eftir að flytja ný sænsk verk, en vissulega er efnisskráin að stórum hluta með hefðbundnu sniði," segir Haukur. Hann bætir því við að nýverið hafi hljóm- sveitin flutt tónverk eftir tónskáldið Ray Lema frá Kongó (áður Zaire). „Lema kom með sína eigin hljómsveit og úr þessu varð mjög skemmtileg vestræn og afrísk blanda. Okkur hefur verið boðið að flytja verkið á ráðstefnu UNESCO sem haldin verður í Stokkhólmi á næsta ári. I framhaldi af því er í undirbúningi að fara í hljómleikaferð um sjö borgir í Evrópu." Selló eg Suzuki Bakgrunnur Hauks er þó ekki úr við- skipta- eða rekstrarfræðum eins og kannski mætti ætla, heldur er hann útskrifaður ein- leikari á selló frá Guildhall School of Music and Drama í London. Hann var fastráðinn sellóleikari við Sinfóníuhljómsveit íslands um fimm ára skeið, 1983-1988. Haukur var einn af stofnendum íslenska Suzukisam- bandsins 1985 og fyrsti skólastjóri Tónlistar- skóla íslenska Suzukisambandsins, árin 1988-1993. „Það var mjög skemmtilegt verkefni að stofna Suzukiskólann og koma honum af stað. Skólinn hefur vaxið og dafnað og kenn- urum með Suzukiréttindi hefur fjölgað mjög á þeim árum sem liðin eru frá stofnun skól- ans," segir Haukur, sem er einn þriggja á Norðurlöndunum sem hafa réttindi til að Jjjálfa sellókennara til að kenna eftir Suzuki- aðferðinni. „Áhugi minn á sinfóníuhljómsveit sem rekstrareiningu hófst eiginlega 1985 þegar ég var kosinn af starfsfélögum mínum til setu í stjórn SÍ. Þá fór ég að velta fyrir mér rekstrarlegum skilyrðum og menningarpóh- tísku umhverfi listastofnana eins og Sinfón- íuhlj ómsveitarinnar. Þetta ásamt öðru varð til þess að ég fékk ársleyfi frá skólastjórastarfinu 1990-91 og tók MA-gráðu við City University í London í stjórn listastofnana, Arts Management, eins og það heitir á ensku. Viðfangsefni mitt í meistaraprófsritgerðinni var saga, stjórnun- arleg þróun og lagalegt umhverfi Sinfóníu- hljómsveitar íslands. Ég kom svo aftur heim haustið 1991 og tók við skólastjórastarfinu að nýju." En nú varð ekki aftur snúið og 1994 tók Haukur þá ákvörðun að ráðast í ofannefnt doktorsverkefni og fluttist til Stokkhólms. „Mér fannst betra að vera staðsettur í Skandinavíu þar sem aðeins ein af þeim 83 sinfóníuhljómsveitum sem rannsóknin tekur til er á íslandi. Ég hef þurft að vera talsvert á ferðinni undanfarin þrjú ár, bæði á milli Norðurlandanna og einnig til Bretlands, en þaðan er samanburðurinn við Norðurlöndin fenginn. Ólik ráðningarform Haukur segir að samanburður við breskar sinfóníuhljómsveitir sé ekki út í loftið þar sem hljóðfæraleikarar breskra sinfóníu- hljómsveita séu ráðnir með þrennum hætti en á Norðurlöndunum sé eitt og sama ráðn- ingarform við lýði. „AHar hljómsveitirnar á Norðurlöndunum sem rannsóknin tók til eru mannaðar með fastráðnum hljóðfæraleikurum, samnings- bundnum til lengri tíma. í Bretlandi bjóða einungis svæðisbundnar sinfóníuhljómsveitir utan Lundúna ásamt BBC-sinfóníuhljóm- sveitinni hljóðfæraleikurum langtímasamn- inga. Aðrar hljómsveitir s.s. eins og London Symphony Orchestra, The London Phil- harmonic, The Royal Philharmonic og The Philharmonia Orchestra eru reknar með þeim hætti að hljóðfæraleikarnir eru hlut- hafar í hljómsveitinni hf., og eru ekki á föst- um launum heldur fá einungis greidd laun fyrir þá tónleika og önnur verkefni sem þeir taka þátt í. Þriðja rekstrarformið er t.d. að finna hjá Scottish Chamber Orchestra og English Chamber Orchestra þar sem allir hijóðfæraleikararnir eru lausráðnir til eins eða fleiri verkefna." Haukur bendir á að tvö síðasttöldu rekstrarformin séu einungis möguleg þar sem framboð á mjög hæfum hljóðfæraleik- urum sé mikið og stöðugt. „í London er mikill fjöldi hljóðfæraleikara í hæsta gæða- flokki og hreyfanleiki þeirra er mikill. Þar sem framboð er minna gengur ekki annað form en fastráðningar til lengri tíma. „Hljómsveitunum helst ekki á hljóðfæra- leikurum ef ekki er hægt að bjóða þeim at- vinnuöryggi." Markaðurinn lærir af lislinni Fyrir 10 árum eða svo var mikil umræða um hvað listastofnanir gætu lært af við- skiptalífinu. I kjölfarið fóru stjórnendur Morgunblaðið/Kristlnn "Rekstur sinfóníuhljómsveitar er spuming um pólitfskan vilja og metnað," segir Haukur F. Hannesson sem á næstunni mun verja doktorsritgerð um rekstur sinfóníuhljóm- sveita á Norðurlöndunum og Bretlandi. listastofnananna að beita ýmsum aðferðum viðskiptalífsins við rekstur starfseminnar, s.s. varðandi kynningar- og auglýsingamál; markaðssetning varð ekki lengur bannorð í listrænu starfi. „Þessi þróun skilaði lista- stofnunum ýmsu jákvæðu hvað varðar rekstrarlega þekkingu, markmiðasetningu og samkeppnisstöðu en nú má segja að dæm- ið hafi snúist við," segir Haukur. Nú er spurt hvað getur viðskiptalífið lært af því starfi sem fram fer innan listastofnan- anna. „Eitt af lykilorðunum í allri rekstrar- ráðgjöf í dag er „Team Work" og bestu dæmin um slíkt er að finna innan listastofn- ananna. Nú horfa rekstrarfræðingarnir á sinfóníuhljómsveitir, óperukompaní og leik- hús og reyna að átta sig á því hvernig svona stórir hópar ólíkra einstaklinga geta unnið saman sem ein heild að einu sameiginlegu markmiði." Rekstrarfræðingarnir eru einnig að átta sig á því að ýmislegt má læra af því að stúd- era rekstur listastofnana. Stórt óperuhús er gott dæmi. Við fyrstu sýn virðist málið ein- falt, allir sem vinna í óperuhúsi eru jú að fást við það sama, að setja upp óperur. „En þetta er aðeins á yfirborðinu," segir Haukur. „Inn- an óperunnar eru starfandi ólíkir hópar lista- manna s.s. hljóðfæraleikarar, söngvar- ar.hljómsveitarstjórar, leikstjórar, leik- myndahöfundar o.fl. Þá er þar hópur tækni- manna, sviðsmanna, iðnaðarmanna o.fl. Skrifstofufólk er þar líka auk annarra starfs- manna. Fyrir stjórnendur slíkrar stofnunar getur það verið flókið mál að samræma öll sjónarmið þessara hópa varðandi rekstrar- lega þætti." Það er því ekki að undra að rekstrarfræð- ingar hafi beint sjónum að svona starfsemi og vilji tileinka sér sem flesta þætti hennar til að ná árangri við annars konar rekstur. „Frægt dæmi er þegar alþjóðlega ráðgjafar- fyrirtækið McKinsey sendi alla yfirmenn sína í Evrópu til Spánar og fól þeim það verkefni að semja og flytja eina óperu. Þarna áttu þeir að kynnast af eigin raun samvinnu og hópstarfi, væntanlega svo þeir gætu ráð- lagt öðrum af meiri sannfæringu en áður," segir Haukur. Goti rannsóknarefni „Sinfóníuhljómsveitir eru að mörgu leyti mjög gott rannsóknarefni. Listrænt við- fangsefni þeirra er alltaf það sama, þ.e. flutningur á tónlist, og samsetning þeirra er nánast nákvæmlega eins hvað varðar fjölda hljóðfæraleikara og hljóðfæraskipan, ásamt listrænni stjórn við tónlistarflutninginn. Þar sem þessir þættir eru eins er mjög gott að bera saman hljómsveitir í mörgum löndum og skoða hvort og þá hvaða áhrif ólík rekstr- arskilyrði, eins og löggjöf og fjármögnun, hafa á listræna og fjárhagslega afkomu hljómsveitanna." Hijómsveitirnar á Norðurlöndunum eru að mestu leyti fjármagnaðar með styrkjum frá ríki og sveitarfélagi. Niðurstaða rannsóknar- innar hvað þetta varðar er sú að til þess að viðhalda núverandi starfsemi sinfóníuhljóm- sveita á Norðurlöndum er hin opinbera fjár- mögnun nauðsynleg. „Þetta kann að hljóma einfalt en þýðir í raun að sé dregið úr opin- beru framlagi hafa hljómsveitirnar mjög litla möguleika á að bæta sér upp tapið með öðr- um hætti. Rekstrarlegt umhverfi þeirra býð- ur ekki upp á það. En ástæðurnar eru líka sögulegar, með rætur í pólitísku og félags- legu umhverfi listgreinarinnar í hverju landi." Einstök lög Stór hluti rannsóknarinnar fólst í spurn- ingalista sem sendur var framkvæmdastjór- um hljómsveitanna 83. Þar voru þeir beðnir að svara fjölmörgum spurningum um innra skipulag og ytri aðstæður hljómsveitar sinn- ar. „Þeir sem fara með stjórn sinfóníuhljóm- sveita standa frammi fyrir margþættum verkefnum sem stjórnvöld, bæði ríki og sveitarfélög, geta haft afgerandi áhrif á með menningarstefnu sinni og afstöðu í fjárveit- ingum til listastarfsemi. Tengslin milli fram- kvæmdastjórna hljómsveitanna og þeirra sem marka listræna stefnu yfirvalda eru oft mjög flókin og iðulega mótuð af sögulegum áhrifum og persónulegum tengslum ásamt formlegri samskiptaháttum. Þetta þýðir ein- faldlega að þrátt fyrir lagabálka og reglu- gerðir um listastofnanir eins og sinfóníu- hljómsveitir geta persónuleg tengsl ekki síð- ur haft áhrif en hinn formlegi rammi sem stofnuninni er settur," segir Haukur. Hann bætir því við að lögin um Sinfóníu- hljómsveit íslands séu einstök í sinni röð. „Eg hef hvergi annars staðar rekist á sam- svarandi lög um eina hljómsveit. Á Norður- löndunum eru lagaákvæðin mun almennari, en þetta helgast auðvitað af aðstæðum og þrátt fyrir mikilvægi persónulegra tengsla, ekki síst í litlu samfélagi, er ég sannfærður um að lögin um Sinfóníuhljómsveit íslands eru forsenda þess að hér er hægt að halda úti sinfóníuhljómsveit." Verja fjárveitingar Niðurstöðurnar sem fengust úr könnun- inni eru ágætlega marktækar að sögn Hauks, þar sem svörunin var á milli 80% og 90%. „Það kemur fram að mismunandi fjár- mögnunarleiðir, ólík styrkjakerfi og mis- munandi ráðningarform hafa ekki marktæk áhrif á innra skipulag sinfóníuhljómsveit- anna. Hins vegar kemur greinilega fram að starf framkvæmdastjóranna felst að miklu leyti í því verja tilverugrundvöll hljómsveit- anna. Þeir eru nánast eins og varðhundar um fjárveitingar; útávið eru þeir háðir tengslum við opinbera aðila sem fara með þessi mál, en innávið þurfa þeir að verja og réttlæta allar breytingar sem stafa utanfrá og þeir hafa í rauninni takmörkuð áhrif á." Hvaða ályktun dregur Haukur þá að lok- um af rannsóknarvinnu sinni? „Alyktunin er í sjálfu sér einföld og er um leið mín per- sónulega skoðun. Á Norðurlóndunum er starfsemi sinfóníuhljómsveita og tilvera þeirra fyrst og síðast spurning um pólitískan vilja og metnað. Tilvist sinfóníuhljómsveitar er órækasta vitnið um menningarlega sjálfs- virðingu þjóðar. En það er auðvitað ekki nóg að sýna viljann með því að stofna sinfóníu- hljómsveit heldur verður stöðugt að hlúa að henni og gera vel við hana og sýna með því metnaðinn í verki." 20 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 10. JANÚAR 1998

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.