Lesbók Morgunblaðsins - 14.11.1998, Blaðsíða 17

Lesbók Morgunblaðsins - 14.11.1998, Blaðsíða 17
FRÁ Feneyjum. "fri***&Ú!t- mmm &**nsg?m' ~ -^* VATNALILJUR, enn. súrrealismi. Margir vina hans í hópi lista- manna kvöddu þennan heim: Camille Pissar- ro (1903), Paul Cézanne (1906), Edgar Degas og Auguste Rodin (1917) og Auguste Renoir (1919). Á dögum fyrri heimsstyrjaldar var Monet um kyrrt í Giverny. Hann sýndi samstöðu með þjóð sinni með því að leggja af mörkum grænmeti til særðra hermanna á spítala í grenndinni og gaf mörg málverk eftir sig til safna og opinberrá stofnana, m.a. Musée de l'Orangerie í París. Sjónin fór að bregðast Monet 1912. Hann fékk vagl í auga og gekkst undir uppskurð. Þrátt fyrir þessa erfiðleika dró ekki úr sköp- unarkrafti hans. Monet lést 5. desember 1926 og varjarðað- ur í Giverny við hlið seinni konu sinnar. Út- förin fór fram án mikillar viðhafnar en blöðin skrifuðu mikið um málarann. Mánuði eftir dauða hans gekkst Museum of Fine Arts í Boston fyrir stórri minningarsýningu og segja forráðamenn safnsins að það hafi verið fyrsta mikilvæga minningarsýningin sem haldin var um Monet og eru að vonum stoltir yfír. Það var því í Boston sem Monetaðdáunin bandaríska byrjaði í alvöru. Skreytilist og innri sýn Þegar gengið er um sali og rýnt í Monet er ýmislegt sem leitar á hugann. Það sem er áberandi er að Monet málar oft sama útsýn- ið, sama landslag, sömu hlutina og með lík- um hætti þó með tilbrigðum sé. Þetta gildir til dæmis um Lundúnamyndirnar fjöl- mörgu, Feneyjamyndirnar og ekki síst garðinn og vatnaliljurnar. Birtan var leiðar- ljós hans. Monet fékk áhuga á japanskri list og er það ekki síst ljóst af vinnubrögðum hans við gerð vatnaliljumyndanna. Hann nálgast stundum skreytilist og ef eitthvað má finna að honum er það hve skrautgjarn hann get- ur verið. Eftir því sem leið á ævina urðu vatnaliljumyndirnar stærri og formið óhlut- bundnara eins og hann væri að nálgast af- straktlist í síendurteknum speglunum sín- um. Expressjónismi gerir vart við sig í myndum af grátandi trjám svo að ljóst má vera að margt var að brjótast um í hinum aldna málara. Fulltrúar afstrakt-ex- pressjónismans, eins og Jackson Pollock, Barnett Newman og Mark Rothko, hylltu meistarann. Það er mjög athyglisvert og skemmtilegt að dvelja við þessar myndir því að kunnáttu- samleg upphenging málverkanna gerir það að verkum að áhorfandinn á auðvelt með að hverfa inn í heim þeirra. Þótt myndirnar séu margar er ekki um ofhlæði að ræða. Höfuð- markmiðið er að gera síðari tímabilum málar- ans skil. Líkja má sýningunnni við kvikmynd sem áhorfandinn hverfur með glöðu geði inn í. Eða kannski er það fyrst og fremst garður málaranas í Giverny (sem undirritaður hefur ekki litið enn) en margir tala um sem óvenju- lega reynslu. Minna má á að súrrealistarnir sóttu ýmislegt til Monet og þá fyrst og fremst garðsins. Undir lok tuttugustu aldar er Monet klass- ískur, orðinn það fyrir löngu, og þrátt fyrir skreytihneigðina er eitthvað í myndum hans sem er í anda sviptinga og óveðra okkar tíma. Þar má nefna hvernig japanska brúin sem hann málaði varð smám saman óreglulegri í formi svo erfitt er að þekkja hana aftur og hvernig sólskinsmynd af Waterloobrú í London er í senn hugljúf og ógnvænleg. Þetta og margt fleira má finna hjá Claude Monet. YOLANTA Skura. Ljósmynd/Björg Sveinsdóttir AUDN, VATN, ÍS OG ELDUR Franska útgáfan Opus 11 gefur út á næstunni geisladisk með upptökum Sverris Guð- jónssonar á útsetningum hans á íslenskum þjóðlögum. ÁRNI MATTHÍASSON hitti að móíT eiganda útgáfunnar sem sagðist eiga þá ósk heitasta að komast til íslands. FRANSKA útgáfan Opus 111 hyggst gefa út geisladisk með upptökum Sverris Guðjónssonar á íslenskum þjóðlögum sem hann hefur útsett og fært i miðalda- búning. Undirleikur á lögunum er einfaldur, lúta, gamba, flauta og einfalt slagverk, en sum laganna eru án undirleiks og nokkur gregórsk söngverk er að finna á disknum. Sverrir setti saman verkið með ákveðinni dramatískri framvindu frá fæðingu til dauða, stýrði upptökum og kom síðan á framfæri hjá útgáfunni frönsku. Opus 111 er með virtustu útgáfum á sígildri tónlist um þessar mundir, er meðal annars margverðlaunuð fyrir útgáfu sína á bar- rokktónlist, svo dæmi séu tekin. Plöturnar eru orðnar á annað hundrað og undanfarin ár hef- ur útgáfunni stöðugt aukist ásmegin. Eigandi fyrirtækisins er pólsk kona, Yolanta Skura, sem var á sínum tíma með efnilegustu píanó- leikurum og vann meðal annars til verðlauna fyrir frammistöðu sína í tónlistarskóla Varsjár. Sextán ára gömul slasaðist hún á hendi og sneri sér að námi í upptökustjórn. Á áttunda áratugnum fluttist hún til Frakklands og starf- aði þar hjá Erato útgáfunni þar sem hún stýrði upptökum á yfir 300 plötum. Yolanta segir svo frá að henni hafi þótt súrt í brotið hve stórfyrirtæki voru treg til að gefa ungum listamönnum færi á að spreyta sig og fá þá til að flytja verk eftir óþekkta höfunda, eða eins og hún lýsti því í viðtali í Morgunblaðinu á síðasta ári: „Það er engin ástæða til að taka það upp sem allir aðrir hafa gert bara til að taka upp; ef þú hefur ekkert nýtt að segja eða fram að færa er betra að láta það vera." Bara ástseða til að gefa út frábærar plötur Aðal Opus 111 gefur verið að gefa út tónlist sem ekki hefur áður heyrst eða þá þekktari verk í nýjum búningi eða með nýjum áherslum í samræmi við nýjustu rannsóknir eða breyttan skilning. „Það er ekki ástæða til að gefa út plötur til þess eins að gefa út, það er bara ástæða til að gefa út frábærar plötur. Ég hef engan áhuga á að gefa út verk ef það er eins gott eða eins slæmt og það sem aðrir hafa gert, það verður að vera eitthvað sem eykur skilning okkar á verkinu og sem er því þess virði að það sé gefið út; það er ekki til neitt sem heitir end- anleg útgáfa á tónverki, skilningur okkar er EPÍfAPH iti r d t f v n i i * e i íi n d G u d | alltaf að breytast í takt við breytt þjóðfélag og breyttan heim." Liður í breyttum áherslum segir Yolanta Skura það að gefa út væntanlegan geisladisk með verkum Sverris Guðjónssonar sem áður er getið. Hún segir svo frá að Sverrir hafi komið að máli við sig á síðasta ári og þá skilið eftir snældu með upptökum. „Eg verð að viðurkenna að ég setti snælduna til hliðar, enda berast mér svo margar kassettur að ég kemst ekki yfir að hlusta á aOt strax. Tveim vikum síðar rakst ég á kassettuna og hlustaði á hana og varð svo hrifin af tónlistinni, flutningnum og lagavalinu að ég fór strax í símann og hringdi í Sverri og heimt- aði að hann kæmi til Parísar strax. Það máir segja að hann hafi varla verið stiginn út úr flug- vélinni þegar ég var búin að fá hann til að skrifa undir samning um úgáfuna," segir Yolanta og ljómar af tilhugsuninni. Jólagfof til íslendinga Platan verður gefin út á íslandi í lok mánað- arins, „sem jólagjöf til íslendinga," segir Yolanta og hlær við, en ytra kemur hún út í febrúar. „Eg kann svo vel að meta fagmennsku Sverris og hversu hann leggur sig fram um verkið; þetta er eins og lífsverk hans; meira segja þegar hann skrifar mér bref út af ein- hverju varðandi útgáfuna leftrar af því ein- beitnin og einlægnin. Hann er ævinlega að leita að fullkomnuninni og lætur sig allt varða; lagaval, niðurröðun, flutningur, hljómur, um- slag, textabæklingur, allt skiptir máli," segir Yolanta, en allt sem viðkemur plötunni er eftir Sverris höfði, allt frá frumhugmynd að hönnun umbúða. Yolanta segir að útgafan falli vel að því sem Opus 111 er að gefa ut um þessar mundir. „Listamenn þeir sem við erum með á okkar snærum líta mjög til þjóðlegra hefða, ekki síst til að skilja betur hvaða hlutverki tónlistin gegndi á sínum tíma. Það má segja að hringur- inn sé að lokast að vissu leyti; við byggjum alla okkar vinnu á vísindalegum rannsóknum og fræðimennsku, en reynum á sama tíma að gleyma því ekki til hvers tónlistin var samin, að gleyma því ekki að hún var samin til að skemmta fólki eða uppfræða." Yolanta segist aldrei hafa komið til íslands, en hún sjái landið sterkt fyrir sér þegar hún hlusti á upptökurnar hans Sverris, auðnina, vatn, ís og eld. „Ég verð að komast til íslands sem allra fyrst," segir hún með áherslu. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 14. NÓVEMBER 1998 11^

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.