Lesbók Morgunblaðsins - 27.11.1999, Page 8

NYR GLUGGI
í HALL-
GRÍMSKIRKJU
og viðhafnarútgáfa á Opinberunarbókinni
EFTIR
GÍSLA SIGURÐSSON
Kristur, Hallgrímur Pétursson, helgir menn og ýmis
trúarleg tákn er sá efniviður sem Leifur Breiðfjörð hef-
ur unnið úr í nýjum og glæsilegum glugga yfir c lyrum
Hallgrímskir kju sem helgaður verður á morgun, fyrsta
sunnudi 2gi í aðventu. Jafnframt verður opnuð sýning
á myndröð Leifs úr Opinberunarbókinni, sem k emur
út í viðhafnarútgáfu.
KRKJUGLUGGAR úr
steindu gleri njóta sín venju-
lega bezt innan frá þegar
dagsbirtan skín í gegn. Hitt
er óvenjulegra að kirkju-
gluggi verði ekki síður prýði
fyrir kirkju að utanverðu og
þá einnig fyrir umhverfið. Sú
er þó raunin um glugga þann í Hallgríms-
kirkju, sem Leifur Breiðfjörð hefur unnið að
undanfarið eitt og hálft ár og helgaður verður
á morgun.
Pannig hagar til í Hallgrímskirkju að or-
gelið gnæfir afar hátt eins og kirkjugestir
þekkja og úr kirkjunni sést naumast í háan
glugga sem er yfir kirkjudyrum. Vel er þó
hægt að komast að glugganum með því að
ganga upp tröppur og á bak við orgelið. Það-
an sést glerlistaverk Leifs í allri sinni dýrð og
þarf ekki sól utan dyra til þess að verkið
Ijómi. En bak við orgelið hefur einnig verið
komið fyrir sterkum ljóskösturum, sem beint
er á gluggann og þá Ijómar hann utanfrá og
ætti að njóta sín vel af Skólavörðustígnum.
Biskup íslands, Karl Sigurbjörnsson, mun
helga gluggann á morgun, en þá er fyrstu
sunnudagur í aðventu.
Það sést bezt þegar komið er upp að glugg-
anum að hann er engin smásmíði, enda er
hann 9 m á hæð og um 2 m á breidd. Enda
þótt Guðjón Samúelsson teiknaði ekki Hall-
grímskirkju eftir gotneskri forskrift, er
glugginn yfir kirkjudyrunum með oddboga
og í honum hafði Guðjón tvo steinsteypta
pósta. Af þessu formi var Leifur bundinn, en
það hefur ekki orðið honum fjötur um fót.
Hann ákvað að hafa gluggann samhverfan og
litsterkan; formið er mjög afgerandi svo ætla
má að það greinist vel neðarlega af Skóla-
vörðustíg.
Dýrð, vald, virðing...
Það jarðneska er neðst í glugganum, það
himneska ofar, en fjórblaðaformið (quatref-
oil) notar Leifur til að halda utan um mynd-
efni gluggans. Neðst er fjórblaðaformið hálft
og þar heldur það utan um Hallgrím Péturs-
son, sem þama er í íslenzkri náttúru; þar er
grænn litur jarðar, blár litur himins og hafs,
svo og grös og blóm. Ofar í glugganum er
þetta form tvítekið, en efst er hringform.
í þremur einingum gluggans túlkar Leifur
baráttu góðs og ills. Drekinn, tákn hins illa, er
þar í innskotsmynd; einnig Belsebúb, eða
Satan með gríðarlegan kjaft á maganum og
kann að koma á óvart að myrkrahöfðinginn er
frekar góðlegur á svipinn, en þar er ekki allt
sem sýnist. A öðrum stað sjáum við heilagan
Mikjál erkiengil búa sig undir bardaga við
drekann, studdan fimm englum. Einn er til
hliðar við Mikjál en fjórir eru ofar í verkinu.
Næstu sex einingar fyrir ofan sýna píslar-
göngu Krists og krossfestingu. Ofar eru þrjár
einingar með fuglinum Fönix í miðgluggan-
um, tákni upprisunnar. A hægrihönd er ker-
úb, alsettur augum og hann er í ljónsmynd,
tákni Markúsar guðspjallamanns, en á vinstri
hönd er kerúb í nautsmynd, tákni Lúkasar.
Hinn efsti dagur
Enn höldum við upp eftir glugganum og
næst taka við sex einingar sem sýna Krist í
hásæti með kross og sár á höndum, sem hér
eru sigurtákn. Umhverfis hann er mandala,
regnbogi, þar sem smaragðsgræni liturinn er
allsráðandi. A djúpbláum himni umhverfis
eru rauðar stjömur.
í minnispunktum um hugmyndafræði og
helgitákn gluggans, sem Leifur lét Lesbók
eftir til upplýsingar, segir hann ennfremur að
vesturátt hafi alla tíð verið helguð dómsdegi.
„Hér kemur Opinberunarbókin til sögunnar,"
segir hann. „Vesturhlið snýr mót sólarlagi og
er séð sem tákn þess sem líður undir lok. I
miðglugga þar fyrir ofan er engill með bás-
únu, tákn dómsdags, en vinstra megin er ker-
úbi í amarlíki, en í mannsmynd hægra megin,
báðir alsettir augum. Þeir era tákn guð-
spjallamannanna Jóhannesar og Mattheus-
ar.“
Efstu sex einingamar sýna hringinn, tákn
eilífðar, óendanleika og fullkomnuna. Inni í
hringnum er þríhyrningur, tákn heilagrar
þrenningar; einnig dúfan sem er tákn heilags
anda og allra efst er tákn upphafs og endis.
Efniviður og tækni
Leifur Breiðfjörð hefur mikla reynslu af
gerð kirkjuglugga úr steindu gleri. I hinum
nýja glugga Hallgrímskirkju gengur hann í
sjóð langrar reynslu, enda hefur enginn hér-
lendur listamaður fengið lík tækifæri. Þau
tækifæri hefur Leifur nýtt með þeim glæsi-
brag að athygli hefur vakið um víða veröld.
Hann segir að glerið í verkið hafi meðal
annars verið valið þannig að hlutar þess njóti
sín sériega vel við raflýsingu. Aðallega sé not-
að í gluggann gagnsætt antíkgler, sýmætt að
hluta, yfirmálað og innbrennt bæði með
svartri glermálningu og „silver stain“, sér-
stakri gulri málningu sem upp var fundin á
15. öld.
Það verður merkileg sjónræn upplifun að
virða gluggann fyrir sér utanfrá, þegar kveikt
hefur verið á Ijóskösturunum. Opalglerið
grípur til dæmis ljósið frá kösturunum og
heldur því á meðan innviðir kirkjunnar sjást
gegnum gagnsæja glerið. Þá sést móta fýrir
orgelinu og áhorfandinnn greinir hreyfingu
fólks sem gengur þar hjá. Hálfkúlur úr gleri í
mismunandi litum em og notaðar til þess að
auka áhrifin. Þær grípa ljósið frá kösturun-
um, en síðdegis þegar sól er hátt á lofti munu
þær sjást sem glitrandi perlur að innanverðu.
En þótt glugginn verði fallegur utanfrá með
ljóskastara að baki, nýtur hann sín samt bezt
innanfrá þegar dagsbirta er úti og á síðkvöld-
um að sumarlagi mun hann senda litaflóð um
veggi kirkjunnar innanverða.
Eins og ævinlega þegar Leifur vinnur verk
af þessu tagi heldur hann saman öllum teikn-
ingum, allt frá fyrstu framdrögum og vinnut-
eikningum. Það gerir hann bæði til þess að
eiga þessar heimildir sjálfur og til þess að all-
Glugginn í Hallgrímsk irkju séður innan frá. Hæð hans er 9 m.
Neðst er það jarðneska, ofar það himneska.
8 LESBÓK MORGUNBIAÐSINS - MENNING/LISTIR 27. NÓVEMBER 199?