Lesbók Morgunblaðsins - 16.12.2000, Blaðsíða 14

Lesbók Morgunblaðsins - 16.12.2000, Blaðsíða 14
* £jcfra.ct /> o^/A^l :i W^ CfryijAfó&yi&^ 'Aid&Mt c& k* vfpbrtéi o-JUU- tz Át A H A** *' C A /- úqtLu*, f/$Jámv2?'' /n **> Gamanvisur Lærðra manna lof ei deyr, löngumhaftíminni, en missést þeim, því menn eru þeir mörgu hverju sinni. Væri þá ráð að verja ei rangt vístmeðofurkappi. Slíkt hefur sjaldan stríðið strangt stýra kunnað happi. Ort eftír Árna Böovarsson, rímnaskáld (d. 1776) Gæðaskáldið getið og fætt með gáfu og huga vökrum, Arni Böðvars sefur sætt, söknum vér, kundur hér, en fróðleiks smiðjan faDin er, sem fyrrum stóð á Ökrum. Letivísa Laturskiparlötum! oglaturemegnú, flatmagameðflötum, semfletiðelskaaftrú. Hálsinnkanneihalda höfðinuuppafsér, beineibúknumvalda, bogna h'ðirnir. Hlýt því liggja og hægðum ná, hvfldir þiggja, er kann að fá. Sjúkan hyggja margur má, migsemþanninnsér. Etiivísa Varegáðurungur einsogfrársilungur, hundrað hafði tungur, hendurtíuogfætur, þóttist maður mætur. En nú er eg staur, staur, staur, nú er eg staur, staur, staur, nú er eg staur og Gujagaur, gráðugum hrafni ei ætur. Um f rihöndlan Furðar mig, hvað fríhöndlan hér fólk vill kvíða; því illa gefst hún yfir máta, ef eftir bessa skulu menn gráta. Vantar eitt, að verða kynni, vel sem mættí, engisprettum, allt er síeikja, öllum veður burt að feykja. Hjárænu galdur edur misvitru umþenking eins merkilegs projects makara [Hér prentað 1.-2. erindi af 10] Herra coneept held eg öll héráþessumtíðum komineiúrhimnahöll né hentug vorum lýðum. SvoerummóðurmáL Sumum heyri eg sagt í frá, soddanóþarftbrjál að það vilji víst afmá. Vondslegterþaðtál. Áþádanskanefalaust yfirhéraðganga Rithönd Gunnars Pálssonar. og svo búið um sé traust ofvitþettahiðranga? Svoersagtþarfrá, aðpredikanirvujivíst verðiossdanskarhjá. Ójafnt mönnum á það lízt, en eins eg spyrja má. Hugvekja Syðra eg dáinn sagður var snemma á þessum vetri, efnierþaðtilörvunar, að ævin gjörist betri. Satt hér eftir kemur kvitt, kann það bregðast eigi, langt er vorðið lífið mitt, h'ður að enda degi. Og lof sé Guði, liðið er snart lffiðfallvaltþetta, þá mun verða betur bjart og byrði af herðum detta. Þá var komið þess mitt ár þriðjaogsjðtuganda, því mun Drottínn hjálpar hár hefja mig snart úr vanda. Fallservonaðfornutré; fausknum ber þess gæta, að varbúinn ei við því sé, sem vill hönum eittsinn mæta. En lærðu að trúa og lifa vel, líktþáfærðudeyja; hér við má þitt hjartans þel í huganum glaðvært þreyja. Reynslan kennir mönnum margt, máþesssíðangæta; en dauðanum fylgir önnur art, eitt sinn skal honum mæta. Trúin verður að taka við ogtreystaGuðisínum; hansmunekkilosnahð né leiðsla í dauða þínum. Niðurlagi kvæðisins (9.-17. erindi) er sleppt hér. Glefsur úr Bréfum Gunnars Pólssonar Úr bréfí til Hálfdans Einarssonar, rektors á Hólum, 1778: Það má annars Grímseyingum nyrðra til hróss telja, að árið 1744, þegar páskavillan varð í því danska alm(anaki), héldu þeir páskana rétt af því það ekki fengu, en héldu sér við rím, hvað eð fréttist þá þeir um vorið í land komu. BréfGPI,bls.357. Úr sama bréfi: Það kom eitt sinn í tal í kvöldvöku í ungdæmi mínu um hagmælta menn og á hendur lag- tæka, hvað margir mundi vera stökufærir í þeirri sveit (Svarf(aðar)dal), og varð það fullur helmingur karlmanna, er hagmæltir töldust, fyrir utan kvenfólk og unglinga, er ei var skipt sér af. Án þessarar gáfu eru ei heldur alltíð all- grunnhyggnir menn eður vitsmunagrannir, jafnvel á hvað annað; hvílíkur var einn Halldór Jónsson í Svarfaðardal (kallaður nurta), er eg nærfellt barn að aldri fullorðinn man, en dó þá eg var nokkuð yfir 20. Var frómur og meinlaus, en lítt kunnandi til verka, utan þófari og því- umlíkt, svo lítt var í vistum fastur; einfaldur, svo hann mátti ganta nærfellt hvör sem vildi og í því er vildi. Hann hafði hljóða megn ei alllítið og kvað margt í rímum og kvæðum, einninn andligs efnis, og aflagaði víst ekki meir en margur hvör annar; en það hagmæltur, að gjört gat ferskeyttar vísur ... og rétt skotið inn alþekktum kenningum, ut (eins og) lindin orma stétta etc, svo sumir skýrari, þótt nokkurn lit geti sýnt, kveða ei jafnrétt og sumir réttan leirburð eður Hakabrag. BréfGPI,bls. 358-359 Úr bréfi til sama 1782: Fínn í mörgu var þessi karl (þ. e. Jón Halls- son á Brimnesi á Upsaströnd), frómur, trygg- ur, en nokkuð í bland fornligur. Sagt var, að eitt sinn, þá hann kom út um kvöld, var þar bjarndýr undir veggnum, og þá kvaddi karl það með þessum orðum: Efþú skilur manns- mál, þá farðu í burt í J(esú) Kr(ists) nafni, og lötraði þá bangsi þaðan. BréfGPI,bls.393. Upphaf bréfs til séra Ólafs Einarssonar, prófasts ó Ballará, 1784: Má það yfir margan gengur, er forn orðs- kviður, og so verður að segja hvörja sögu sem gengur, hljóðar annar; hvað eg nú heimfæri til míns eigin nærverandi ástands, þar sem auk undanfarins langvarandi báginda stríðs í bú- skaparlaginu, ei síður fyrir mér en öðrum, nú loksins á nærst afliðnum vetri féll í grunn nið- ur það lítið, sem eg og mínir áttu við að styðjast af lifandi peningi, sem nú vill verða ómögulegt aftur að fá, einkum þar vantar öll efni til kvik- fjár innkaups, so við nokkra búskapar mynd haldið geti eða látið manneskjur (þó í færsta lagi væri) til fyrirvinnu hjá mér vera, sem eg þó stórum meðþyrfti, einkum þar kona mín há- öldruð orðin er ei einasta frá verkum og um- sjón innanstokks, heldur og so af vissu þungu áfalli sína lífstíð sjáanlega karlæg. Ei fæst heldur í þessari óárs tíð neinn bóndi til að búa hér á staðnum og mig með konu og kapellán í húsmennsku taka. Þar fyrir eru það nú mín úr- ræði í Herrans nafhi, þar ei hæfir þegjandi frá að ganga slíkum hlutum, að segja mig aldeilis frá staðnum so sem bjargþrota fyrir mig og mína. BréfGPI,bls. 425-426. Úr bréf i til Grims Thorkelíns í Kaupmannahöfn 1784: Nú sýnir sig hvar komið er, þar eg em búinn mig frá kallinu að segja, hafandi öngva skepnu við að styðjast og öngvan fiskugga frá sjó nú í ár og ei enn vitandi, hvar í vetur kann fá mér niður komið, og kona m(ín) þar fyrir utan kar- læg. Og þetta er þá ávöxturinn minnar þén- ustu, hvað ei er undra, þótt einhverjir kynni til orða taka. En þótt verkið hafi ei mikið verið, hefir samt mátt fyrir það eitt og annað til síðu setjast og ólíkt fyrir sælan eður vesælan við að fást. BréfGPI,bls.429. Heimildir: Bréf Gunnars Pálssonar. II. Athugasemdir og skýring- ar (Kv. 1997), sjá t.d. tilvísanir við æviágrip á bls. 9-14. Einnig er margt tekið úr fyrra bindi bréfanna (Rv. 1984) og auk bess úr ýmsum öðrum heimildum, sem of langt yrðiaðrekjahér. Höfundurinn, 1926-2000, var mag.art. og lengst af skjalavörður á Þjóðskjalasafni. KRISTINN GISLI MAGNÚSSON STRÍÐS- HERRAR Þeir láta vopnin hvína Júdasarkossar lifa lífinu deyjandi Arafat tvíkyssir kinnar og ennið að auki fær í þokkabót áblástur fyrir kurteisina: Jeremía Jerúsalem Landnám Paðerrok íhöfuðborginni sérstaklega á Arnarhóli við fætur Ingólfs I öðrum landshluta sem hann tók heljarstökk hreyfast aurskriður og snjóflóð Ingólfur og Hallveig handsöluðu: Viðhöfum Reykjavík hér prívat Höfundurinn er skóld í Reykjavík og fyrrverandi prentari. AÐALHEIÐUR JÓNATANSDÓTTIR UPPGJÖR Lífið er eins og smáfleyta sem ýmist vaggar á léttum bárum eða hrekst írótlausu hafi kastast uppá öldutoppa niður í djúpa dali Smá fleyta sem reynir aðhaga seglum eftir vindi en rekur stjórnlaust í ólgandi stórsjó Himinninn erýmist heiður og tær eða hulinn kólgugráum skýja- bökkum þungbúinn og miskunnarlaus í ólgandi brimi er auðvelt aðloka augunum og einblína á minninguna um þig Þá lægir alla storma og fleytan siglir ílygnum sjó oghiminninn erþakinn rós- rauðum skýjahnoðrum. Höfundurinn er húsmóoir! Reykjavík. 1 4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/USTIR 16. DESEMBER 2000

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.