Vísir - 26.01.1980, Blaðsíða 2

Vísir - 26.01.1980, Blaðsíða 2
vism Laugardagur 26. janúar 1980 Það er árviss viðburður að blöð og aörir f jölmiðiar birta langa lista yfir það fólk sem af einhverjum ástæðum fær hengda á sig hina íslensku fálkaorðu. Forseti Islands veitir fálkaorðuna og þykir mönnum jafnan nokkur virðingarauki samfara því að vera meðal hinna útvöldu hverju sinni. En hvaða reglur gilda um þessar orðuveitingar? Vísi þótti ómaksins vert að kanna þau mál ofurlítið. Fálkaorðan er veitt sam- kvæmt for-setabréfi frá 1944 og I upphaflegri Utgafu bréfsins er fyrsta grein svohljóöandi: „Orðunni má sæma þá menn, innlenda og erlenda, og þær konur, sem öðrum fremur hafa eflt hag og heiður fósturjaröar- innar eða unnið afrek i' þágu mannkynsins". Þótt flestum hafi verið ljóst að fæstir'orðu- hafar stóðu undir slfkri umsögn, þá gilti þessi regla i' orði kveðnu allt fram til 1978, en þá var henni breytt i: „Orðunni má sæma innlenda menn eöa er- lenda fyrir velunninstörf f þagu islensku þjóðarinnar eða á al- þjóðavettvangi". Til eru fjögur almenn stig af fálkaoröunni og tröppugangur- inn er þessi: riddari, sttírridd- ari, stórriddari meö stjörnu og ær og hvernig skuli bera hana, að henni skuli tafarlausí skilað viö andlát orðuhafa og fleira I þeim diír. Upphaflega teikningin af orð unni var gerð af Hans Tegner, prófessor I Kaupmannahöfn, en útlití hennarvarbreyttáríð 1944 samkvæmt teikningu Baldvins Björnssonar gullsmiðs. Frá þvi 1935 hefur orðan verið smfðuö hjá Kjartani Ásmundssyni, gullsmið i Reykjavik. Við höföum samband við Birgi Möller, forsetaritara ög ritara orðunefndar, og spurðum hann fyrst hversu margir hafa fengið orðuna frá þvi aö veiting- ar hdfust. „Orðuveitingar hafa verið Fyr ir hvað ffær ffólk ffálkaorðuna? Óskar Kjartansson vinnur að ger hans situr Asdis Hafsteinsdóttir ð orðunnar. gullsmiðane Við hlið mi. ,Vel unnin störf í þágu íslensku þjóðarinnar eða á alþjóðavettvangi" stórkrossriddari. Stdrmeisteri orðunnar, sem er forseti lands, ber auk þess gullna ke um hálsinn, og er keðjan ása stórkrossstjörnunni æðsta s orðunnar og hlotnast engum lendingi öðrum en forseta. St meistari getur hins vegar sæ þjóðhöfðingja annarra ri'fc þessu stigi. Uppástungur um oröuveitir ar koma frá svokallaðri orl nefnd og sitja fjdrir menn þeirri nefnd, skipaöir af forse til sex ára f senn. Forsetarite er f immti maöur í nefndinni i jafnframt ritari hennar. Ýmsar fleiri reglur eru I gildi um fálkaorðuna, svo sem hven- Texti: Páll Magnússon, blaðamaður Myndir: Jens Alexandersson, ljósmyndari. Hin ýmsu stig fálkaorðunnar. Frá vinstri: riddarakross, stórriddarakross, stórriddarastjarna og stjarna stórkrossriddara. „Meira stolt en ágóðasjónarmid »» i þessum ofni er „emeleringin" gljábrennd, en það ér vandasam- asti hluti orðusmiðinnar. „Fálkaorðan hefur verið smiöuð hérna á verkstæðinu all- ar götur frá þvi 1935 og ég geri þetta meira af stolti en ágóöa- sjónarmiði", sagði Óskar Kjartansson gullsmiður, i spjalli við Visi en hann sér nú um smfði oröunnar. Óskar er sonur Kjartans heitins Ás- mundssonar, þess er fyrstur smiðaði orðuna hérlendis og lærði fagið af honum. Óskar kvað oröusmfðina vera timafreka vinnu, en það væri þó dálítið mismunandi eftir hinum ýmsu gerðum orðunnar. Hann er fljótastur með riddarakross- inn eða um fjóra tima, sex til átta með stórriddarakrossinn og tiu til tólf tima með stjörn- una. — Hvernig gengur smiðin fyrir sig og hváða efni eru not- uð? „Það er notað silfur i orðurn- ar og fyrst er það klippt niður, pressað i mótin og sagaö Ut. Þá er komið aðemeleringunni og er þá krossinn fylltur, slipaður og loks gljábrenndur. Síðan er hann hreinsaður með efni sem kallast cyan -kalium og burstaður með glerbursta. Sfðasta stigið er svo gyllingin, en hUn er Ur 24ra karata gulli. Viðkvæmasta stig smíðinnar er emeleringin, en krossarnir eru gljábrenndir við allt að 950 gráða hita, sem er nálægt bræðslumarki silfurs. Þá er hætt við að misvinding komi i efnið sem leiðir til þess að emeleringin springur við kóln- un. Auk þess verður að gæta mikils hreinlætis við þetta, þvi aferðin verður aö vera skjanna- hvlt". — Hvað kostar svo eitt stykki fálkaorða? „Þaðerdálítiðerfittaðh enda reiður á kostnaðinum vegna þeirra gifurlegu verðhækkana sem hafa orðið á silfri. Ég get nefnt sem dæmi að kllóið af silfri sem I vor kostaði um 80 þúsund krónur,er nU komið upp i 510 þiisund. Lauslega áætlað kostar stór- riddarakrossinn niina um 45 þUsund krónur, en i hann eru notuð 77 grömm af silfri fyrir utan rýrnun sem veröur á efrii. 1 riddarakrossinn eru notuð 50 grömm þannig að hann er eitt- hvað ódyrari". 4.J335 frá upphafi, en sumir ein- staklingar hafa fengið fleiri en eitt stig og eru þá taldir oftar en einu sinni. Þessar veitingar skiptastá eftirfarandi hátt: 351 stórkrossriddari, 531 stórridd ari meö stjörnu, 1090 stórridd arar og 2363 riddarar. Fjöldi orðuveitinga er mjög breytilegur f rá ári til árs og fer mikiö eftir þvi hvort þjdðhöfð- ingjaheimsóknir eru tíðar, en viðslfk tækifæri er hefð aðveita mikið af orðum". — NU hafa heyrst sögusagnir um að fálkaorðan fáist keypt á uppboðum erlendis. Er mikiö um að oröur fari á „vergang", tíl dæmis eftinlát oröuhafa? „Það er sem betur fer litið um það, en þó kemur það fyrir. Yfirleitt skila orðurnar sér nokkuð vel, en það eru ekki allir sem þekkja þessar reglur þann- ig að stundum þarf að skrifa ættingjunum". — NU virðast ekki allir þeir sem orðuna fá vera sérstakir af- reksmenn. Er það ekki svo, að ákveðnar oröur tilheyra ákveðnum embættum fremur en að verið sé að verðlaunaiein staklingana, sem við þeim taka ? „Þetta er vissulega til í dæm- inu og nefna má sjálft forseta- embættið I þessu sambandi. Einnig tiðkast það að biskupinn yfir Islandi beri orðu af harri gráðu, og sendiherrar erlendra rfkja fá ákveðna orðu viö brott- fór, hafi þeir starfað hér I minnst þrju ár. Þaö má segja aö I þessum til- fellum,ogfteirislIkum,séu ein- staklingarnir verölaunaöir fyrir það sem gerir það að verkum, að þeim er treyst fyrir viðkom- andi embættum." —P.M.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.