Vísir - 26.01.1980, Blaðsíða 9

Vísir - 26.01.1980, Blaðsíða 9
VtSIR Laugardagur 26. janúar 1980 LAND OG SYNIR Kvikmyndin Land og synir var frumsýnd í gærkvöldi. Hún byggir á samnefndri sögu eftir Indriða G. Þorsteinsson, rit- höfund. Hér á sióunni er biriur einn kafli úr skáldsögu Ind- riða, sjbtti kaflinn, og meö honum myndir úr kvikmyndinni. Það voru tveir dagar siðan hún hafði horft a eftir þeim suður göturnar vestan i hólnum. Þeir höfðu riðið fetið og faðir hennar hafði haft taumana slaka og bifazt eftir rólegum hreyfing- um gamla blesótta hestsins, sem hafði borið hann alla vegi eins lengi og hún mundi. Þeir hófðufariðgötunaá undan Einari og hestur hans hafðisóttáaðhlaupaog lyft fótunum hátt istutt- um hröðum skrefum með höfuðið alveg i fangi hans undan taumtakinu. Menn töluðu um þennan hest móður hans eins og goðkynjaða skepnu. Og hún skildi nú að þetta ferfætta stolta dýr var sá hviti draumur sem Einar átti sér utan nauðsynj- ar og erfiðis, spröttinn upp úr náttúrunni og eng- um falur frekar en guðsgjafirnar. Kannskí ekk- ert skipti hann máli annað en þessi hestur, og að vera til og lifa væri einungis fólgið i gangi hans og tilþrifumogallt í einu hafði hún f undið að hún hataði þetta reista höf uð og mikla fax og þennan langa mjóa skrokk og háu fætur, og heit af brýðin hafði farið um hana eins og beiskt óslökkvandi hungur og gert henni rjótt i vöngum unz þeir voru horfnir og ekkert vert að sjá nema regnið sem beið þeirra i suðri. Nú var sólskin og þær höf ðu lokið við morgun- verkin. Margrét hélt að móðir sin hefði lagt sig þegar hún heyrði hana kalla. Hún stóð við austurgluggann og horfði niður á veginn er Mar- grét kom inn til hennar. — Það er eitthvað að honum Ölaf i, sagði hún. Margrét fór til hennar út að glugganum. Þá var Olafur kominn inn fyrir beygjuna á hóltaglinu. Hannátti sýnilega afarerf itt með gang og settist á vegbrúnina meðan þær stóðu þarna. — Ég fer á móti honum, sagði Margrét. — En ef þetta er nú ekki neitt. — Þá sæti hann ekki þarna. — Kannski vill hann fara heim. — Það getur hann ekki, aleinn og enginn til að hugsa um hann. Olafur var staðinn á fætur og lagður af stað vestur brautina og það var eins og hann hefði mikinn storm i fangið. Hann stanzaði öðru hverjuog horfði undan sól yfir kilano og starar- flárnar norðurundan. Margrét batt skýlu um hár sitt og flýtti sér niður tröðina. Móðir hennar leit aftur út um gluggann og horfði á gamla manninn unz hann var kominn i hvarf. Þá gekk hún fram bæinn og út i dyr og horfði á þau mætast við túnhliðið. Olafur fékk sér sæti á vegbrúninni. — Við héldum að eitthvað væri að þér, sagði Margrét." — Það líður hjá. — Þú ættir að koma heim á meðan. — Ég verð skárri af að sitia. starði á farþegann. Hún þekkti af myndum i blöðum að þetta var Orlygur Olafsson skáld frá Máná. — Ég varð að stanza þegar ég sá f ólk við veg- inn, sagði hann. Olafur beit á jaxlinn og færði sig utan úr veg- brúninni að bilnum. Feitt kringluleitt andlit f ar- þegans kom honum kunnuglega fyrir sjónir. Það hlaut einhvern tima að hafa verið mjög fritt. Farþeginn setti hattinn á höfuðið og augu hans hvíldu á Margréti og gældu við hana og það var dálitið óþægilegt. — Hvað heitið þér, min fagra. Hún roðnaði undir þessu ávarpi. Það hafði enginn sagt min f agra við hana áður, og þetta lét í eyrum hennar eins og hjal úr sogu, óraunveru- legt og fjarlægt og gerði hana feimna. — Margrét Tómasdóttir, sagði hún. — Tómasar Þéturssonar frá Alviðru. — Já. — Þetta hefur hann getað. Siðan sneri hann sér að Olafi og sagði: — Hvað heitið þér. — Olafur Einarsson. — Frá Gilsbakka. — Sá er maðurinn. — Eru árin orðin svona mörg. — Ég kem manninum ekki fyrir mig. — Ég er Orlygur frá Maná. — Orlygur, sagði Olafur og harkaði af sér meðan hann var að réila honum höndina. Mar- grét sá að hann var þjáður og henni leið illa að geta ekkert gert fyrir hann. Þau horfðu bæði á örlyg. Hann var i svörtum klæðisfrakka með hvitri rós i hnappagatinu. Frakkinn var frá- hneppturog rósin var orðin dálítið velkt. Það sá í Ijós sumarföt innan undir. — Þú hefur fitnað, sagði Olafur. Orlygur fékk hósta og leit snöggt til Margrét- ar. Henni fannst gamli maðurinn hefði ekki þurft að segia þetta. — Ja, hver andskotinn, hef ég fitnað, sagði Orlygur. — Þú minnir mig á faktor. — Er það svona slæmt. — Það þótti nú einu sinni mikilsvert að vera ekki eins og tálgað hrifuskaft. — Feitur og ríkur, ha. — Þú manst jafnvel svo langt aftur. Olafur seig saman og hallaði sér uppað bilnum og það sló svita um hann allan. — Er eitthvað að þér, kæri vinur. — Það lagast. — Hann er veikur, sagði Margrét. — Við sáum hann koma eftir veginum og hann gat varla gengið. Ólafur bóndi úti á hlafti. — Þú gætir lagt þig ef þú kæmir heim. — Þetta er gott hérna á vegkantinum. — Viltu að ég sæki eitthvað handa þér. — Það er ekkert að sækja, þetta lagast. — Ég gæti farið eftir m|ólk. — Onei. Þetta er ekki annað en einhver bölvaður hvellurinn. — En þú ert sveittur. — Það er ellin, góða min. Hann ætlaði að standa a fætur og halda áf ram þegar þau heyrðu i bil austan i hólnum. Það var óvenjulegt á þessum tima dags og þau litu bæði i áttina aðbeygiunni um leiðog gljáandi kælihlif in birtist og siðan blllinn allur. Hann ranri viðstöðu- laust út á hornið, og malrokin framhjólin þeyst- ust áfram undir gapandi aurhlifum a beina kaf I- anum sem var milli þeirra og beygjunnar. Þetta var drossia með Reykiavikurnúmeri. Hún stanz- aði hjá þeim með skruðningum og iskri. Það var einn maður i henni fyrir utan bilstjórann, sem var með gula hanzka upp að olnbogum og borða- lagða húfu. Farþeginn sat aftur i bilnum og hann var varla stanzaður þegar hann hafði opn- að hurðina og teygt fætur sina i hvitum legghlif- um út á aurbrettið. Hann mjakaði sér eftir sæt- inu út I dyrnar og steig niður á brautlna, lyfti. grænum f loshatti slnum og bauð góðan dag. Það sást I gull þegar hann brosti. Olafur hafði setlð kyrr meðan billinn var á leiðinnl. Nú gerðl hann alvöru úr þvi að standa upp, en hann gat ekki rétt úr sér vegna sarsaukans og horfði a farþegani undan lyf tum brúnum svo að grair harkamparn- ir yfir augum hansskyggðuekki á hann. Margrét — Olafur rninn, hvað er að þér. — Það er bara verkur. — Bara verkur, ha. — Þú ættir að fara til læknis, sagði Margrét. Olaf ur færði sig f rá bilnum og það var eins og hann ætlaði að setjast aftur á vegbrúnina. Hurð- inhafði haldiztopln. Hún var klæddgrænu plussi að innanverðu. Það hlaut að vera dýrt á hurðir. — Það væri nóg að sima, sagði Ólafur. — Sima, nei, nú verður ekki simað, sagði örlygur. — Þú kemur með okkur til læknis. — Ég get ekki farið i þessum fötum. — Ertu orðinn pjattaður, gamli vinur, sagði Orlygur. — Og órakaður, sagði Olafur. — Hverju skiptir það, sagði Margrét. — Við skulum koma, sagði Orlygur. — En kýrnar. — Ég skal sjá um þær, sagði Margrét. — Auðvitað sér ungfrúin um þær, sagði Orlygur. Hann drap tittlinga framan i'hana og færði sig nær henni. Hún hörfaði að hliðinu. — Og drengurinn minn er I göngum, sagði Olafur. — Þú verður kominn aftur, sagði Margrét. — Ferðu I réttirnar á morgun, sagði Olafur. — Já. — Þá segirðu honum að ég haf i þurft til lækn- is. Orlygur tók undir hönd Olafs og hjálpaði hon- um inn i bilinn. Siðan snaraðist hann hinum meg- in og settist við hlið hans I aftursætið. Margrét lokaði hurðinni þeim megin sem Olafur var. Ólafur, Margrét og örlygur skáld frá Máná. Hann brosti vandræðalega til hennar i gegnum rúðuna. — Þetta er alltof mikið fyrirhöfn, sagði hann. Hún heyrði aðeins óminn af rödd hans og svo voru þeir farnir. Bilstjórinn hægði ferðina þegar þeir komu að brúnni yfir Gilsbakkaána og Orlygur hallaði sér fram í sætinu og sagði: — Manden er syg og det haster. — Han bli'r sagtens ikke rask knalder man mod broen, sagði bilstjórinn. Hann herti ferðina þegar þeir voru komnir yfir. Billinn hnykktist afram við skiptingarnar. Sætiðdúaði f ínlegaogOlaf ur rétti úr fótunum og sársaukinn varð þolanlegri. Innan stundar voru þeir á langholtinu. Olafur horfði á landið fara hjá og bæina sem stóðu i röðum í þýfðum hallan- um fyrir neðan veginn. Hann sá ekki aðrar skepnur en nokkrar kýr. Sumsfaðar voru þær reknar yfir á eylendið og ösluðu ána kvölds og morgna. Bæjarhlöðin sneru enn að f lótunum ánni og eylendinu nema þar sem byggt hafði verið á siðustu árum. Nýju húsin höfðu verið látin snúa framhliðunum að veginum. Þau voru grá og för- in undan steypumótunum sáust um langan veg. Niður undan bæjunum lágu langir garðar þvert á engin. Það voru leifar áveituskurða, sem menn höfðu grafið á stofnárum ræktunarfélaganna. Þá hafði verið mikið um fundi og menn höfðu flutt langar ræður þegar þeir töluðu fyrir þess- um skurdum. Gróinn uppmoksturinn skipti engj- unum enn niður í skákir þótt skurðirnir væru ekki orðnir annaðen vík i árbakkanum, þar sem ber- fættir drengir dorguðu fyrir silung á heitum- sumardögum. Orlygur horfði einnig yfir landið fyrir neðan. Hann sneri séraðOlaf iog sagði: — Það fer ekki mikið fyrir skurðunum þinum. — Menn misstu áhugann. — Þannig fer um öll mannvirki ykkar. — Aveitan kenndi okkur þó að standa saman. — Og hverju ert þú nær. — Ég hef lifað margan góðan dag. — Og séð grasið gróa á verkum þínum. — Það voru f leiri en ég sem stóðu að þessari á- veitu. — Samt komst þú henni a fót. — Hún var sjálfsögð á sinum tima. — En núna. Hvað gerist núna. — Menn eru að biða. — Það á eitthvað að fljúga upp i þá eins og fyrri daginn. — Þeir risa upp aftur. — Bændaþióðfelagið er búið að vera. — Þú hefur aldrei verið fyrir búskap. — Kæri vinur. Þetta gerist alls staðar og er ó- umf lýjanlegt. Og þegar breytingin kemur hér verður húnáreiðanlega fáránleg og öfgaf ull eins og lokin á þessari áveitu þinni. — Ekkert þjóðfélag getur verið án bænda. — Hér verður það ekki uppgötvað fyrr en engir bændur eru eftir. — Hvernig hefur þér liðið, sagði Olafur. — Ég þarf ekki að kvarta. — Danmörk er góð fóstra. — Hvað áttu við. — Ekkert annað en gott sé að vera þar. — Hvað hefði ég att að gera hér. — Yrkja á íslenzku eins og hinir. — Þetta er ekki annað en bölvað nudd. Hvers vegna eru allir með þetta nudd. Hér er ekki hægt að lifa. — Það tekst nú samt. — Hvað er á móti Danmörku. — Alls ekkert, Hún er feitt og hlýtt land. — Andskotinn eigi allan ykkar hor. — Og þér liður vel i andanum. — Þið breytizt litið þessir aldamótamenn. — Þú hefur heldur ekki breytzt. — Maður hittir ykkur i keng og samt spyrjið þið hvernig maður hafi það i andanum. — Ertu alkominn heim. — Ég er á leið til skips. — Þá kemurðu seinna. — Nei. — Viðhöfum alltaf haldiðaðþúyrðir ekki einn þeirra sem brygðust. — Hverju hef ég brugðizt þótt ég færi. Hér er ekkert að svikja. Hér er ekki neitt. — Við fréttum þú hefðir ort fyrir kónginn. — Það hefur þótt skritið. — Nei, við urðum dálitið uppveðruð. Þú sérð það er ekki búið að drepa úr okkur hégómagirnd- ina. — Vertu ekki svona háðskur. — Þetta er giörvilegur maður. — Hann er að minnsta kosti nógu langur. Þeir voru yzt á langholtinu og það var þögn fyrir utan dyninn af ferð bilsins. Orlygur lyfti hattinum og horfði tyrirlitlega a moldbrún bæj- arbökin, lotleg og gróin niður I túnin alveg eins og i æsku hans, þegar þau höfðu minnt hann á stafna a leiðum, sem voru hlaðin upp svo ætt- ingjarnir vissu hvar þeir ættu að gráta. — Hvenær fer skipið, sagði Olafur. — I kvöld. — Hefurðu hitt einhverja. — Nei, engan. — Ekkert stanzað. — Nei, ég kem beint að sunnan. — Það hef ðu margir haf t gaman af að sjá þig. — Jæia. — Þú ert frægur maður. — Hvað er frægð. — Nú veit ég ekki. — Hefur þig langað i frægð. — Nei, en það er nú annað mál. — Hvernig er verkurinn. — Hann er minni. — Hefurðu efnazt á búskapnum. — Það hefur verið kreppa. — Það heitir alltaf eitthvað baslið i þessu landi. — Svo er pest. — Auðvitað er pest. — En ég kvarta ekki. — Það er kannski verst af öllu. Skömmu siðar voru þeir komnir a hæðirnar fyrir innan kaupstaðinn og Olafur fann kvblina byrja að nýju. Hann kreppti sig í sætinu meðan þeir fóru hæð af hæð og siðan eftir brekkunni niður að syðstu húsunum. örlygur horf ði á skipið Orlygur ólafsson skáld frá Máná. úti á legunni, svarta súð þess og rauða botnmáln- inguna frammí við stefnið og yfirbygginguna, sem var hvit og tandurhrein i sólskininu. Þeir óku i moldarmekki inn i kaupstaðinn og stönzuðu fyrir framan sjukrahúsið. — A ég að hjálpa þér inn, sagði Orlygur. — Nei. — Ég vona þér batni fliótt. — Það var gaman að s|á þig. — Sömuleiðis, kæri gamli vinur. — Og verst að þú skulir ekki koma heim. — Það væri ekki til neins. —- Mundu samt að þetta er þitt hérað. — Ég skal ekki gleyma þvi. Þeir tókust i hendur inni i aftursætinu og Olafur opnaði hurðina. — Hver býr á Máná, sagði Orlygur. — Hún er komin i eyði, sagði Olafur. Hann var stiginn út. Orlygur horfði á hann andartak beygðan og heitan i andliti af sársauk- anum. Olaf ur steig upp á gangstéttina og fetaði sig að tröppunum. Þeir biðu meðan hann var að fara upptröppurnar og Orlygur hlustaði á gargið i sjófuglunum, sem barst til hans inn um opna hliðarrúðuna. Það var nokkur gola og aldan féll með jöfnum þungum dynkjum a sandinn handan við húsaröðina á malarkambinum. Hann andaði að sér gamalkunnri lykt af sjó og tjöru. Þessi sjávarpláss voru alls staðar eins, húsaþyrping viðsjóinn undir bröttum f jöllumog fiskur I vögn- um, sem skeggjaðir menn i peysum óku á undan sér, kyrrlátir og f ámæltir og snauðir eins og um- hverfið. Orlygur Olafsson skáld frá Máná lokaði i augunum og rödd hans var beisk og þunglyndis- y leg þegar hann sneri sér að hanzkaklæddum bil- _ stióranum og sagði a tungu þióðar hans: } > — Við skulum aka. *¦

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.