Morgunblaðið - 05.04.2004, Page 22

S
einasta áratug og síðan hafa
verið unnin þvílík stórvirki í
vegamálum að nú er tíma-
bært að setja sér ný mark-
mið. Það skýrist af því, að
innan örfárra ára verða öll kauptún og
kaupstaðir komin í gott vegasamband
við hringveginn. Af þeim sökum hlýtur
verkefni næstu ára að felast í því að
stytta vegalengdir og tryggja öryggi í
samgöngum. Og svo er það vitaskuld
einfaldasta leiðin til að draga úr loft-
mengun af útblæstri bíla, en krafa
dagsins í dag er, að samgönguyfirvöld
hafi það jafnan í huga.
Norðurvegur skal hann heita
Ég hef ásamt átta þingmönnum öðr-
um, Guðmundi Hallvarðssyni, Arn-
björgu Sveinsdóttur og Gunnari Birg-
issyni úr Sjálfstæðisflokki, Kristjáni L.
Möller, Guðmundi Árna Stefánssyni og
Einari Má Sigurðarsyni úr Samfylking-
unni og Birki J. Jónssyni úr Framsókn-
arflokki lagt fram tillögu til þingsálykt-
unar þess efnis, að vegagerðinni verði
falið að undirbúa og hrinda í fram-
kvæmd nauðsynlegum rannsóknum og
mælingum til þess að hægt sé að setja
veg frá Norðurárdal í Skagafirði um
Stórasand til Borgarfjarðar í mat á
umhverfisáhrifum svo fljótt sem kostur
er. Með því styttist leiðin milli Ak-
ureyrar og Reykjavíkur um 42 km. Það
er fyrsta skrefið, en síðan kæmi til álita
að fara um Kaldadal til Reykjavíkur,
sem stytti leiðina um 40 km til viðbótar
eða alls um 82 km. Og munar um
minna.
Til einföldunar höfum við kosið að
kalla veginn frá Blöndulóni suður í
Borgarfjörð Norðurveg. Hann mun
liggja um Stórasand að Réttarvatni og
síðan um Hallmundarhraun í Borg-
arfjörð. Það eru 72 km og kosta 2,4
milljarða kr. Vegarstæði er gott. Leiðin
liggur um hásléttu, sem á 10 km kafla
fer yfir 700 metra hæð, en er það fjarri
fjöllum, að ekki er að búast við svipti-
vindum. Úr Hallmundarhrauni verður
síðan ekið niður Hvítársíðuna og munu
nauðsynlegar endurbætur á veginum
þar kosta um 4
ingsmenn gang
kostnaði við No
með veggjöldum
Frá Kjalvegi
Blöndulóns og
Skagafjörð og
urárdal. Það er
milljarða kr. U
staðið með þeim
Norðurvegi.
Stytti
eða
Vegagerðin h
hvernig hægt s
milli Akureyrar
kemur í raunin
greina. Í fyrsta
yfir Héraðsvöt
hjá Varmahlíð,
3,5 km og kost
lagi að taka af
með því að fara
Ný viðhorf kalla á
öryggi og styttingu l
Eftir Halldór Blöndal ’Þessu fylgdi líka sá ótvíræði kosturferðafólks dreifðist um landið, en su
það farið að láta á sjá vegna örtraðar
22 MÁNUDAGUR 5. APRÍL 2004 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
S
jö ríki í Mið- og Austur-
Evrópu, þeirra á meðal
þrjú fyrrverandi Sov-
étlýðveldi, hafa nú fengið
formlega inngöngu í Atl-
antshafsbandalagið (NATO). Inn-
gangan markar tímamót í sögu Evr-
ópu og er skýr vitnisburður um
hinar miklu breytingar sem orðið
hafa á skipan öryggismála álfunnar
á sl. þrettán árum. Þessir atburðir
sýna svo ekki verður um villst að
gömul leppríki Sovétríkjanna takast
nú á við nýja heimsmynd á eigin for-
sendum og skipting Evrópu eftir
hugmyndafræði Kalda stríðsins á
ekki lengur við.
Enski sagnfræðingurinn A.J.P.
Taylor sagði að í raun hefðu Evr-
ópuríkin notið friðar í álíka langan
tíma og þau hefðu átt í ófriði og að
þau ættu friðarskeiðin valda-
jafnvæginu að þakka. Á hinum
ótryggu og skamvinnu frið-
arskeiðum hlóðst upp spenna sem
fyrr eða síðar var losað um með
styrjaldarrekstri og mannfórnum.
Þetta var gangur sögunnar allt þar
til Atlantshafsbandalagið var stofn-
að árið 1949. Fáir ættu nú að efast
um að stofnun þess var mikið gæfu-
spor fyrir Evrópubúa en í 55 ár hef-
ur bandalagið tryggt frið og velsæld
í Vestur-Evrópu. Þegar litið er til
þess að þakka má bandalaginu 55
ára samfellt friðarskeið, sennilega
lengsta friðarskeið í sögu Evrópu, er
með sanni hægt að segja að NATO
sé stærsta friðarhreyfingin og að
það hafi breytt gangi sögunnar.
Fyrsti valkostur hinna
nýfrjálsu þjóða
Það er athyglisvert að um leið og
ríki Mið- og Austur-Evrópu hristu af
sér hlekki Sovétríkjanna og tóku
stjórn utanríkismála í eigin hendur,
kom í ljós að Atlantshafsbandalagið
var fyrsti valkostur þeirra í varnar-
og öryggismálum. Hófst þá flókið og
vandasamt ferli sem leiddi til þess að
Pólland, Tékkland og Ungverjaland
fengu aðild að bandalaginu árið
1999. Nú, á 55 ára afmæli NATO,
bætast Eistland, Lettland, Lit-
haugaland, Slóvakía, Slóvenía, Rúm-
enía og Búlgaría í hópinn. Segir það
sína sögu að í Búlgaríu a.m.k. var
dagur inngöngunnar í NATO gerður
að almennum frídegi á vinnustöðum
og í skólum svo landsmenn gætu
gert sér glaðan dag.
En ávinningur er sjaldan án
áhættu. Um leið og það er fagnaðar-
efni að sjö ríki skuli nú bætast við í
hóp aðildarríkja NATO, verður því
ekki á móti mælt að með inngöngu
þeirra, a.m.k. með aðild Eystrasalts-
þjóðanna, er verið að taka ákveðna
áhættu hvað varðar samskiptin við
Rússland. Sú spurning vaknar óhjá-
kvæmilega hvort þessi áhætta sé of
mikil í ljósi þess hve mikilvægir
hagsmunir eru í húfi.
Staða Eystrasaltsríkjanna
Fyrir nokkrum dögum lýstu rúss-
nesk stjórnvöld yfir því að þeim
stæði ógn af inngöngu Eystrasalts-
ríkjanna í NATO og hún krefðist
viðbragða af þeirra hálfu í her-
málum. Ekki er enn ljóst hvort eða
með hvaða hætti Rússar standa við
þessar hótanir en viðbrögð þeirra
gefa til kynna að enn séu þeir ekki
sálfræðilega færir um að við
sjálfstæði Eystrasaltsríkjan
í orði kveðnu. Ekki er nóg m
Eystrasaltsríkin séu fyrrve
Sovétlýðveldi og margir Rú
nánast á þau sem hluta af rú
yfirráðasvæði. Í Eystrasalt
unum er fjölmennur rússne
minnihluti og allt fram til þe
hafa rússneskir ráðamenn e
lokað beitingu hervalds ef þ
til þjóðernisátaka í þessum
og þeir teldu fólki af rússne
uppruna ógnað. Ekki má gl
að öfgaöfl í rússneskum stjó
málum, hvort sem þau eru t
eða vinstri, spila mjög á stre
þjóðerniskenndar í áróðri s
Varnar- og öryggismál sn
það í víðu samhengi að búa
hið versta en vona hið besta
bendir til þess að það smám
muni takast að þróa lýðræð
mannréttindi í Rússlandi í r
Enginn veit þó hve langan t
mun taka og við blasir að m
eru í veginum. Erfitt er að s
NATO – friðarh
sem breytti gan
Eftir Kjartan Magnússon
Liðsmenn herja sjö nýjustu aðildarríkja Atlantshafsbandalagsin
haldin var við aðalstöðvar bandalagsins í Brussel í tilefni af stæk
VATNAJÖKULSÞJÓÐGARÐUR
Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs erviðamikið verkefni en jafnframt
metnaðarfullt. Nú liggja fyrir tillögur
nefndar um fyrstu skref að því marki.
Í skýrslu hennar segir að markmiðið
með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sé
að vernda stórbrotna náttúru stærsta
jökuls Evrópu og jaðarsvæði hans.
Árni Bragason, forstöðumaður
náttúruverndarsviðs Umhverfisstofn-
unar, lýsti fyrsta áfanga með svofelld-
um hætti á fundi á Seyðisfirði fyrir
nokkrum dögum:
„Þau mörk, sem dregin eru í fyrsta
áfanganum eru jökulhettan með jök-
ulskerjum eins og staða jökulsins var
1. júlí 1998, þ.e.a.s. þegar lög um þjóð-
lendur tóku gildi. Það er einfaldast að
nota þau mörk, því þegar óbyggða-
nefnd verður búin að úrskurða og
dómstólar hafa lokið við að fjalla um
ágreiningsefni verða til mjög greinar-
góðar upplýsingar um þessi mörk.“
Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og
sterk varðstaða um náttúru þessa
svæðis er m.a. veigamikill þáttur í því
að sætta þann hluta þjóðarinnar sem á
erfitt með að kyngja hinum miklu
virkjunarframkvæmdum við Kára-
hnjúka við orðinn hlut.
Þess vegna er þess að vænta að til-
lögum nefndarinnar verði tekið vel.
Ein af þeim tillögum er sú, að um-
ferð vélknúinna farartækja verði
bönnuð á Hvannadalshnjúk. Það er
auðvitað sjálfsagt að verða við þeim
tillögum. Vélknúnum farartækjum
fylgir drasl og óþrifnaður. Það getur
varla verið að það sé eftirsóknarvert,
að Hvannadalshnjúkur verði fórnar-
lamb þeirra einkenna okkar „nútíma-
menningar“.
HAGSMUNIR HEILDARINNAR –
RÉTTUR EINSTAKLINGSINS
Réttur atvinnurekenda til aðkrefjast heimildar frá laun-þegum um að þeir gangist fyr-
irvaralaust undir læknisskoðun og
lífsýnatöku var tilefni umræðna utan
dagskrár á Alþingi á fimmtudag. Til-
efni þessara umræðna var meðal ann-
ars ráðningarsamningar starfsmanna
álversins í Straumsvík. Í frásögn
Morgunblaðsins af umræðunum á
föstudag kom fram að í ráðningar-
samningunum væri kveðið á um að all-
ir starfsmenn þyrftu að gangast undir
læknisskoðun þar sem m.a. yrði leitað
að ólöglegum efnum. Auk þess áskildi
fyrirtækið sér rétt til að kalla starfs-
menn í rannsókn hvenær sem væri á
vinnutíma. Rök málsvara álversins
eru þau að um sé að ræða vinnustað
þar sem allir eigi öryggi sitt undir því
að hver og einn sé með fullu ráði. Í um-
ræðunum á Alþingi hafði Ágúst Ólafur
Ágústsson, þingmaður Samfylkingar-
innar, hins vegar eftir aðaltrúnaðar-
manni starfsmanna að heimildin til
fyrirvaralausrar lífsýnatöku væri í al-
gerri andstöðu við vilja starfsmanna,
sem vildu afnema ákvæðið.
Í þessu máli stangast á hagsmunir
heildarinnar og réttur einstaklingsins
og það er fyllsta ástæða til að staldra
við. Ekki fer á milli mála að það kemur
engum atvinnurekanda við hvað
starfsmenn hans aðhafast utan vinnu-
tíma. Á móti er það skylda launþegans
að láta ekki athafnir sínar utan vinnu
hafa áhrif á framlag sitt í vinnunni.
Ábyrgð atvinnurekanda á borð við ál-
verið er mikil og vitaskuld er það
markmið að draga eftir fremsta megni
úr slysum á slíkum vinnustað, hvort
sem þau eru af tæknilegum ástæðum
eða vegna mannlegra mistaka. Þá
hlýtur það einnig að vera hagur starfs-
manna að vinna að því markmiði
ásamt vinnuveitandanum.
Þar með leiðir þó heimildin til líf-
sýnatöku ekki af sjálfu sér og kemur
þar ýmislegt til. Athygli vekur að í
heimildinni er kveðið á um að sérstak-
lega er talað um að leitað skuli að ólög-
legum efnum. Ætla mætti að engu
minni hætta stafaði af starfsmanni,
sem neytti löglegra efna á borð við
áfengi í óhófi. Í umræðunum á Alþingi
var einnig sérstaklega talað um hætt-
una af ólöglegum vímuefnum, rétt eins
og slys, sem rekja mætti til mistaka
vegna neyslu löglegra vímuefna, væru
af allt öðrum toga. Þá vaknar einnig
spurningin um það hvort þetta eftirlit
nái til allra starfsmanna, allt frá æðstu
yfirmönnum til hinna lægstu, og við-
urlög séu þau sömu hver sem í hlut á,
eða eigi aðeins við um hina lægst
settu. Þá hljóta menn að velta fyrir sér
hvernig farið verður með upplýsingar
af þessu tagi, hvort lífsýnin verði
geymd eða þeim fargað og þá með
hvaða hætti. Líka skiptir máli hvernig
farið verður með niðurstöður grein-
ingar lífsýna.
Þó eru þetta ekki meginspurning-
arnar. Réttindi einstaklingsins eru ein
af meginstoðum réttarríkisins og
kveðið er á um þau með eftirfarandi
hætti í 71. grein stjórnarskrár lýð-
veldisins: „Allir skulu njóta friðhelgi
einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Ekki
má gera líkamsrannsókn eða leit á
manni, leit í húsakynnum hans eða
munum, nema samkvæmt dómsúr-
skurði eða sérstakri lagaheimild. Það
sama á við um rannsókn á skjölum og
póstsendingum, símtölum og öðrum
fjarskiptum, svo og hvers konar sam-
bærilega skerðingu á einkalífi manns.
Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. má með sér-
stakri lagaheimild takmarka á annan
hátt friðhelgi einkalífs, heimilis eða
fjölskyldu ef brýna nauðsyn ber til
vegna réttinda annarra.“
Af þessum orðum er ljóst að krafan,
sem sett er fram í ráðningarsamningi
álversins, jafngildir „líkamsrann-
sókn“ og er ekki sjálfgefin. Í sumum
störfum bera einstaklingar meiri
ábyrgð á lífi og limum annarra en í
öðrum. Þar sem svo er hlýtur að vera
eðlilegt að gera starfsmönnum grein
fyrir því og einnig láta koma skýrt
fram að séu einhverjir í þeirri stöðu að
t.d. vímuefnaneysla gæti stefnt fé-
lögum þeirra í hættu verði þeim hjálp-
að að takast á við þann vanda gefi þeir
sig fram af eigin hvötum. Sú leið hefur
verið farin á flestum vinnustöðum hafi
starfsmenn þurft að fara í áfengismeð-
ferð og ætti hið sama að eiga við sé
vandinn af völdum annarra vímuefna.
Markmiðið er öryggi, en réttur ein-
staklingsins hlýtur að krefjast þess að
í lengstu lög sé reynt að virða einkalíf
hans.