Pressan - 18.02.1993, Blaðsíða 20

20
FIMMTUDAGUR PRESSAN 18. FEBRÚAR 1993
E R L E N T
Erfiðleikar breska konungdæmisins

íhlutun íBosníu
Árangurslausar íriðarumleitanir í Bosníu hafa komið Banda-
ríkjunum á fremsta hlunn með hernaðaríhlutun. Friðsamlegir
möguleikar hafa verið fullreyndir, eins og örlög hugmynda Vance
og Owens sýna. Brottrekstur Serba verður ekki tryggður nema
með ákveðnum hernaðarlegum aðgerðum. Evrópubúar verða að
deila áhættunni af því með Bandaríkjamönnum. Þjóðverjar
myndu líklega halda sig utan við slíkar aðgerðir, en það myndi
aftur auka kreppuna innan Atlantshafsbandalagsins og hafa áhrif
á stöðu Þjóðverja þar.
jM[aður
vikunnar
Algirdas
Brazaushas
Hann hlýtur að vera sætur sig-
urinn fyrir Algirdas Brazausk-
as, frambjóðanda flokks fyrr-
um kommúnista, sem nú hefur
verið kjörinn forseti Litháens
og því affur fengið völdin í sín-
ar hendur. í þingkosningunum
í nóvember síðasdiðnum galt
Sajudis, flokkur Vytautas
Landsbergis fyrrum forseta
landsins, afliroð þegar fyrrver-
andi kommúnistar unnu stór-
sigur. Úrslit kosninganna í
nóvember komu öllum á óvart,
ekki síst flokknum sjálfum.
Síðan þá hefur leiðin í stjórnar-
sætið verið greið fyrir Braz-
auskas. Hann á þó ekki auð-
velda daga fyrir höndum. Lífs-
kjör í landinu hafa hríðversn-
að, en á meðan laun hafa þre-
faldast frá 1991 hefur vömverð
fimmfaldast. Framleiðsla hefur
dregist saman um helming síð-
ustu tvö ár, atvinnuleysi fer
vaxandi og óðaverðbólga held-
ur þjóðinni í heljargreipum.
Enda þótt Litháen sé stærst
Eystrasaltslandanna, með þrjá
og hálfa milljón íbúa, er efna-
hagsástandið þar í landi mikl-
um mun verra en í nágranna-
löndunum Eistlandi og Lett-
landi. Brazauskas þykir hlið-
hollur Rússum og hefúr mest-
megnis skellt skuldinni á
Landsbergis og ranga stjórnar-
stefhu hans. Landsbergis aftur
á móti kennir gamla óvininum
um; gamla flokksaðlinum sem
reyndi að standa í vegi fyrir
markaðsumbótum og rflds-
stjórninni í Moskvu sem dró úr
stöðugleika með efnahags-
þvingunum. Sigur Brazauskas í
forsetakosningum nú var að
sönnu glæstur. Eftir er þó að
sjá hvort forsetanum tekst jafn
glæsilega upp við að greiða úr
vandamálum litháensku þjóð-
arinnar.
Jagger, söngvari í Rolling Stones,
og Elton John séu báðir efnaðri en
drottningin telur sig vera og greiði
því meira til samfélagsins. Tals-
menn drottningar benda hins
vegar á að auður Elísabetar hafi
löngum verið stórlega ofreiknaður
og tími sé til kominn að leiðrétta
þann misskilning.
LEIÐTOGAR VERKAMANNA-
FLOKKSINS TAKA UNDIR
ÓÁNÆGJU ALMENNINGS
Óánægja almennings með kon-
ungdæmið, sem eins og áður
sagði hefúr aukist mjög undanfar-
in misseri, hefur náð eyrum
stjórnmálamanna. Verkamanna-
flokkurinn hefúr nú uppi áform
um að gera konungdæmið að
flokkspólitísku máli og er það þá í
fyrsta sinn á þessari öld sem slíkt
gerist. Það sem reitir liðsmenn
Verkamannaflokksins hvað mest
til reiði er undanþága konung-
dæmisins frá erfðaskatti. Þannig
geti drottningin arfleitt Karl son
sinn að öllum persónulegum eig-
um sínum án þess að greiða af
þeim skatt.
Þá tók formaður breska Jafnað-
armannaflokksins, Paddy
Ashdown, nýverið undir þau orð
sjónvarpsmannsins Davids Frost
að breskur almenningur kæmist
ekki hjá því að líta á líf konungs-
fjölskyldunnar sem einhvers kon-
ar þjóðlega sápuóperu. Drottning-
in á þó einnig sína talsmenn á
breska þinginu og meðal þeirra er
Alan Duncan, þingmaður fhalds-
flokksins. Hann hefúr lýst því yfir
að sér þyki miður að drottningin
þurfi nú að greiða skatt og hann
hvetur fólk til að vanmeta ekki
baráttuvilja vinstriaflanna um að
koma konungdæminu fyrir katt-
arnef.
GÍFURLEGA KOSTNAÐARSAM-
UR REKSTUR KONUNGSFJÖL-
SKYLDUNNAR
Meðal þess sem drottningin
þarf ekki að greiða skatt af eru 7,9
milljónir punda, um 79 milljónir
íslenskra lcróna, sem hún fær fyrir
að sinna opinberum skyldum. Þá
fær konungdæmið einnig um 50
milljónir punda á ári til að standa
straum af rekstrinum. Inni í því er
meðal annars rekstur snekkjunn-
ar Britanniu, sem reyndar er
stærðar skip, um 125 metrar á
lengd og tæplega 6.000 tonn að
þyngd. Rekstur skipsins hefur
verið harðlega gagnrýndur, enda
afar kostnaðarsamur. Þannig var
rekstrarkostnaður þess á síðasta
ári 1.250 milljónir íslenskra króna,
en konungsfjölskyldan dvaldist
aðeins í 27 daga um borð í skip-
inu. í áhöfn skipsins eru 249
menn fastráðnir. Einnig er rekstr-
arkostnaður flugflota konung-
dæmisins undir smásjá fjölmiðla,
en alls fóru 690 milljónir króna í
að halda honum úti á síðasta ári.
Rekstur bresku krúnunnar er
kostnaðarsamur og hefur banda-
ríska blaðið Wall Street Journal
reiknað út að kostnaður hvers
Breta við að halda breska konung-
dæminu uppi sé næstum helm-
ingi meiri en samanlagður kostn-
aður skattgreiðenda í konung-
dæmunum Hollandi, Svíþjóð,
Spáni, Belgíu, Danmörku og Nor-
egi. Þessar upplýsingar, og svo öll
áföllin sem dundu yfir konungs-
fjölskylduna á síðasta ári, hafa
haft mikil áhrif á viðhorf almenn-
ings. Nú er bara að sjá hvort hún
stendur þessa atrennu af sér og
málin komast í samt lag á nýja-
leik.
Þau sögulegu umskipti hafa orðið á Englandi að
Elísabet drottning hefur samþykkt að heíja
skattgreiðslur af arði persónulegra eigna sinna í
apríl næstkomandi. Þetta eru mikil tíðindi og
bera glöggt vitni erfiðleikunum sem skekja stoð-
ir breska konungdæmisins um þessar mundir.
Augljóst er að drottningin samþykkti þessar
skattgreiðslur til að bæta ímyndina, þar sem sí-
fellt fleiri Bretar hafa snúist gegn konungdæm-
inu. En koma umskiptin of seint?
Aldrei í sögu breska konung-
dæmisins hefur athygli almenn-
ings beinst í jafnríkum mæli að
fjárráðum Elísabetar drottningar
og um þessar mundir. Síðan kon-
ungdæmið festist í sessi hefur
aldrei átt sér stað jafnákveðin bar-
átta konungdæmissinna fyrir því
að breyta almenningsálitinu kon-
ungdæminu í hag. Þessi barátta
þeirra er ekki of snemma á ferð;
samkvæmt nýjustu skoðana-
könnunum hefur andstaða við
konungdæmið aldrei verið meiri
en nú. Aðeins einn af hverjum
þremur Bretum telur að skattpen-
ingunum sem fara í rekstur kon-
ungsfjölskyldunnar sé vel varið.
Þá hafa veðbankar, sem áður
veðjuðu í hlutföllunum 1 á móti
100 að konungdæmið heyrði sög-
unni til árið 2000, lækkað hlutfall-
ið niðurílámóti8.
ELÍSABET EKKIEINS RÍK OG
ÁÐUR VAR TALIÐ
Þegar tilkynnt var að Elísabet
drottning kæmi til með að borga
skatt af arði persónulegra eigna
sinna veltu margir því fyrir sér hve
efnuð drottningin væri og hve
mikla skatta hún mundi greiða til
samfélagsins. Fáa hefði órað fyrir
því að persónulegar eignir drottn-
ingarinnar, sem hingað til hefur
verið talin með allra ríkustu kon-
um heims, væru innan við 100
milljónir punda eða 10 milljarða
íslenskra króna. Því heldur Airlie
Að sögn Elísabetar drottningar ofmetur almenningur eignir hennar
stórlega.
UNDANÞÁGURFRÁSKATTI
Þrátt fyrir að Elísabet hafi sam-
þykkt að greiða skatta er það vart
meira en orðin tóm. Stærsti liður-
inn, erfðaskatturinn, sem er mjög
hár á Bretlandi eða 40 prósent hjá
þeim sem eiga eignir yfir 15 millj-
ónum króna, nær ekki til konung-
dæmisins. Sér þá hver í hendi sér
hvílíkar upphæðir gætu þarna
verið á ferðinni, þar sem auður
konungsfjölskyldunnar er metinn
á um 500 milljarða íslenskra
króna. John Major forsætisráð-
herra rökstuddi þessa undanþágu
með því að segja að krúnan þyrfti
að eiga nægar eignir til að geta
sinnt skyldum sínum, auk þess
sem hún yrði að hafa efni á að
halda hlutleysi sínu, þ.e.a.s. vera
óháð þeirri ríkisstjórn sem situr
hveiju sinni.
Drottningin þarf ennfremur
ekki að greiða eignaskatt af höll-
um sínum, snekkjunni Britanniu,
einkalest, einkaþotu og þyrlum.
Þá þarf hún ekki heldur að greiða
skatt af um 10 þúsund málverk-
um, 30 þúsund vatnslitamyndum,
20 þúsund skissum og þúsundum
gull- og silfurskartgripa þar sem
litið er á þessa hluti sem þjóðar-
eign. Hins vegar þarf Elísabet að
greiða tekjuskatt af arði persónu-
legra eigna svo sem hluta- og
verðbréfaeign og hrossarækt. Þá
ber drottningu að greiða skatt af
gjöfum og því sem henni er ánafh-
að.
lávarður og umsjónarmaður per-
sónulegra eigna drottningarinnar
fram og svo virðist sem yfirvöld
ætli að taka það trúanlegt. Aðrir,
svo sem forystumenn Verka-
mannaflokksins á Bretlandi, halda
því hins vegar fram að persónu-
legar eigur hennar séu ekki undir
300 milljónum punda, að minnsta
kosti yrði það viðmiðið á sköttum
hennar ef þeir kæmust til valda.
Þær 100 milljónir punda sem
drottningin gefur upp til skatts
gera að verkum að skattgreiðslur
hennar verða á milli ein og tvær
milljónir punda á ári, eða 100 til
200 milljónir íslenskra króna.
Þetta þykir mörgum lág tala og
má ætla að skoðun almennings
endurspeglist í gulu pressunni.
Þar er sagt að þessar tölur séu
hlægilegar og er bent á að Mick
Drottningin
skatta til að
almenning