Tíminn Sunnudagsblað - 25.11.1962, Síða 14
Sigurjón Jónsson frá Þorgeirsstöðum:
J krafti gjafa-
bréfs móður minnar"
Frásöguþáitur frá 18. öld I.
o
Við manntaj 1762 bjó á Þorgeirs-
stöðum í Lónj ekkja, sem Hólmfríð-
ur hét Einarsctóttir Hún átti kotið,
var eini ábúandinn í sveitinni, sem
sat í sjálfsábúð Hjá henni voru sjö
börn hennar á mismunandi aldri,
elztu börnin Komin yfir tvítugt, þau
yngstu kornung
í Þjóðsögum Jóns Árnasonar er
þessi frásögn:
„Það var öðro sinni, að séra Högni
ætlaði út í hérað það, sem Nes heitir
og skilur þau Almarmaskarð frá Lón-
inu. Prestui -var þá gangandi og kom
að Krossalandi- þar bjó kona sú, sem
Hólmfríður héi Hún átti rauðan hest
góðan og bað nrófastur hana að ljá
sér hann. Hún var fús til þess. Þá
^egir séra Högnj við Hólmfríði, er
hann fór á stað:
„Annar hvor okkar Rauðs kemur
ekki aftur, Fríða mín.“
Hún svarar: „Guð láti allt ganga
skaplega til og láti Rauð ekki korna
,aftur.“
Síðan fer prófastur sem leið ligg-
ur upp á Almannaskarð; en hæst í
skarðinu datt hesturinn dauður und-
ir honum. Þeg-ar hann gekk frá hest-
inum, kvað hann þetta:
„Hér liggja hiossbein
harðan við sandstein,
en Högni ber hægt mein.“
Prestfirinn, sem hér kom við sögu,
var séra Högni Sigurðsson, þá á Stafa
felli, síðan á Breiðabólstað í Fljóts-
hlíð, kynsæll, kallaður prestafaðir.
„í mörgum hlutum mikilhæfur mað-
ur og merkiiegur og þó fornfróður og
_fór vel með kunnáttu sína“.
Þjóðsagan er sjálfri sér samkvæm,
þegar hún skýnr „eljaraglettur" fjöl-
kynngismanna. Þeir valda óhöppum,
sem mæða á aadstæðingunum. Þann-
ig er það vatn á myllu þjóðtrúarinnar,
að séra Högna á Stafafelli og Jóni
ísleifssyni á Felli í Suðursveit varð
ýmislegt að ágreiningi.
í þjóðsögunn! eru oft fjársjóðir
fólgnir, sem bregða birtu á löngu
liðin atvik og hafa forðað þeim ft'á
gleymsku. Þar eru rauðir þræðir ofn-
ir úr persónusogu kynslóðanna, án
þess að vera sagnfræði. í þjóðsögunni
skiptir það erigu máli, þó að Jón
ísleifsson væri dauður áður en Hólm-
fríður varð húsfreyja í Krossalandi-
Við getum hugsað okkur skamm-
degismorgun á Stafafelli. Séra Högni
Sigurðsson á 'orýnt erindi í næstu
sveit. Hann er ferðbúinn. Jökulsá
er farartálmi, rennur í strengjum
milli skara framundan bænum,
bólgin af grunnstingul og krapa-
hrönnum. Frostið hefur verið síg-
andi undangengin dægur, þjarmað
að opnu rennunum í Jökulsá, lokað
þeim að fullu úti á sandi, svo að þar
er kominn mannheldur tyllingur.
Presturinn gengur úr garði og stefnir
út Vellina, leggur að ánni ytra. Hann
fer gætilega, reynir í hverju spori
styrkleika íssins Beittur broddur
stangarinnar, sem hann gengur við,
spænir flísar úr hinum glæra fjötri,
sem veturinn tærir fordæðuna í-
Ferðin yfir ána gengur að óskum-
Þá er litið mn á býli vestan við
höfuðálana. Þegin hressing hjá góð-
um vinum; haldið ríðandi úr hlaði á
góðhesti.
En ef hesturinn hefði ekki hnigið
dauður niður á Almannaskarði, væru
engin drög til þessarar ferðasögu.
0
Séra Högni Sigurðsson vígðist 1713
aðstoðarprestur til föður sins í Ein-
902
T í M I N N — SUNNUDAGSBLAÐ