Tíminn Sunnudagsblað - 06.06.1971, Blaðsíða 4

Tíminn Sunnudagsblað - 06.06.1971, Blaðsíða 4
GUÐMUNDUR GÍSLASON HAGALÍN: / ríki gró&ndans Það er allra þeírra háttur, sem fara um sveitir landsins og ekki eru með öllu slitnir úr tengsí- um við sögu okkar og menningu, að gefa gaum að býlum, sem voru aðsetursstðair frægra kappa, höfð- ingja eða merkra forystumanna á liðnum öldum. Hitt mun sjaldgæf- ara, að ferðamenn gefi gaum að býlum þeirra manna, sem búið hafa búi sínu síðustu áratugi, eng- an kúgað, engan vegið, ekki stað- ið í blaðadeilum, ekki keppt að þingmennsku, en unnið afrek í ríki gróandans. Samt hygg ég, að þeim, sem renna farkosti sínum um veginn upp eða niður sunnanverðan Lund- arreykjadal, kunni að verða svo starsýnt á hinn næstvestasta af bæjunum norðan hinnar lygnu og veiðisælu Grímsár, að þeir jafnvel staldri við og líti á fjölmerkt landabréf eða spyrji einhvern ferðafélaga, sem áður hefur farið þarna um, hvað bærinn heiti, sem blasir við sýn, þvi að þar er löng og reisuleg röð hvítra húsa með rauðum þökum, efst í fágætlega víðlendu og fögru túni, en það nær allt niður til árinnar og drjúgan spöl — bæði til vesturs og aust- urs. Ef mennirnir eru á ferð um þetta leyti vors, munu þeir sjá fjölda fannhvítra fugla dreifða um grænan hallann norðan árinnar, svo stórra og hálssveigðra, að ekki er um að villast, að þar gangi álftir að grasi. En sé lengra liðið á vorið, getur þarna að líta á af- mörkuðu svæði allt að hundr- að nautgripi. Bærinn heitir Skálpastaðir — og þar hafa búið í fjóra áratugi Þor- steinn Guðmundsson og Þórunn Vigfúsdóttir. Þar ber oft gest að garði, þó að úr þjóðbraut sé, en á annan dag hvítasunnu mun þar saman komið fleira fólk en nokkru sinni áður í búskapartíð þeirra hjóna, því að þann dag verður Þor- steinn sjötugur. Hann fæddist á Syðstu-iFossum í Andakíl 31. maí 1901, en þar bjuggu móöurforeldrar hans, Ari Jónsson og Kristín Runólfs- dóttir frá Innri-Skeljabrekku í sömu sveit. En því fæddist Þorsteinn á Syðstu-Fossum, að faðir hans var vorið 1901 að flytja frá Vatnshömrum í Andakíl, þar sem hann hafði búið í sex ár, að Skáney í Reykholtsdal, og þótti ekki undir eigandi, að kona hans, Guðbjörg Aradóttir ljós móðir, færi um það bil 30 kíló- metra leið á hestbaki fyrr en hiín hefði alið barn sitt og væri orðin heil. Faðir Þorsteins, Guðmundur Auðunsson, hugði gott til búskapar á Skáney, enda jörðin góð og bú- sældarleg, en það átti ekki fyrir Guðmundi að Iiggja eða hans af- komendum að nýta svo land Skán- eyjar, sem nú hefur verið gert — en þar eru þrjú góð býli. Guðbjörg húsfreyja Aradóttir undi sér alls ekkj á Skáney, og þó að bóndi hennar væri maður skapfastur og hún ekki kona fasmikil, fékk hún því ráðið, að vorið 1902 fluttust þau hjón búferlum að Skálpastöð- um, og þar kunni húsfreyjan við sig, þó að ekki væri aðkoman góð, því að heita mátti, að þar væru öll hús í rúst, baðstofan svo illa farin, að ekki þótti fært í hana að flytja, fyrr en dyttað hefði verið að henni, og hafðist fjölskyldan fyrst við í útihúsi, sem þó þótti þurfa að byggja upp fyrir næsta haust. Á Skálpastöðum búnaðist þeim hjónum vel, þó að Guðmundur þyrfti að byggja þar hartnær hvert hús tvisvar í sinni búskapartíð. Hann keypti jörðina og bjó þar í 28 ár, síðustu níu árin með ráðs- konum, því að kona hans lézt árið 1921. Fyrstu búskaparárin gaf tún- ið ekki af sér nema hundrað hest- burði, en þó að engjaslægjur væru allgóðar, lét Guðmundur sér ekki annað lynda en auka töðufallið. Hann hafði mikinn áhuga á jarða- bótum, ræktaði og sléttaði, og þá er hann lét af búskap, var töðu- fengurinn orðínn þrjú hundruð hestburðir. Eru enn í Skálpasjaða- túni beðasléttur, sem hann vann, og gefa af sér engu síðri heyfeng Þorsteinn GuSmundsson á SkálpastöSum. en nýræktin. Kona hans var og góð búkona, og hefur Þorsteinn sagt mér, að hún hafi haft gleggra auga fyrir afkomunni heldur en ákafa- maðurinn, bóndi hennar. Þau voru bæði vel greind og að sama skapi bókhneigð, og keypti Guðmundur allmargt bóka, lét binda þær og fara vel um þær. Hann las mikið íslenzkar fornbókmenntir, en einn- ig íslenzkar skáldsógur og fræði- bækur um ýmis efni. Kona hans lagði mikla áherzlu á lestur ljóða og lærði það, sem henni þótti rér- lega fagurt. Hún var og söngvin og mjög söngelsk. Bæði voru þau gestrisin og ræðin við gesti, og Guðmundur var áhugamaður um almenn þjóðmál — og þá ekki sízt þau, sem hann taldi horfa bænd- um og búskap til heilla. Jafnan átti hann nokkurt stóð, hafði glöggt auga fyrir góðum hestefnum og hafði yndi af góðhestum, en ekki lét hann hestamennsku tefja sig frá bústörfum, og þá er hann hætti búskap, var búið orðið sex kýr og á þriðja hundrað fjár — og húsakostur góður, eftir því sem þá var almennt talið. Þau börn þeirra Guðbjargar, sem upp komust, önnur en Þorsteinn, voru Guðrún, sem lézt öldruð, en giftist aldrei, Ari, lengi vegavinnuverk- stjóri og átti heima í Borgarnesi, ötull maður og fjörmikill, skemmtilegur og hafði mikið yndi af hestum, — hann lézt af slysför- um fyrir nokkrum árum, — og Kristín, sem giftist Bjarna Sveíns- syni. Hann var vestan úr Dölum, en varð góðbóndi í Eskiholti í Borgarhreppi. 484 TlHlNN — SUNNUDAGSBLAÐ

x

Tíminn Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/301

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.