Tíminn - 15.10.1972, Blaðsíða 8

Tíminn - 15.10.1972, Blaðsíða 8
TÍMINN Sunnudagur 15. október 1972 IZHfflTIIfínni Vinstri stjórn hefur náð miklum árangri Fall „viðreisnar- stjórnarinnar" t byrjun annars þingsins i valdatið núv. rikisstjórnar, er ekki úr vegi að rifja upp aðdrag- andann að myndun hennar og það starf, sem hún hefur þegar leyst af hendi. Valdaferill hennar ekki enn nema réttir 15 mánuðir, en þó einkennist hann af mörgum stór- um og merkum verkum. Hæst ber þar að sjálfsögðu útfærslu fisk- veiðilögsögunnar. Næst kemur það, að tryggður hefur verið vinnufriður og næg atvinna og að kjör láglaunafólks hafa verið stórlega bætt. l->á hefur verið haf- izt handa um eflingu atvinnulifs- ins á mörgum sviðum og drög lögð að þvi að koma á markviss- um áætlunarbúskap, en innan þess ramma fái íélagsf'ramtak og einkaframtak að njóta sin. . Sá árangur, sem hér hef'ur ver- ið nefndur, hefði ekki náðst, ef „viðreisnarstjórnin" hefð ekki fallið i kosningunum 13. júni 1971. Þær urðu að þvi leyti sögulegustu þingkosningar hérlendis siðan 1918 að þá beið rikisstjórn, sem studdist við starfhæfan þing- meirihluta. svo mikinn ósigur, að andstæðingar hennar gátu mynd- ar meirihlutastjórn. Slik hafði aldrei áður gerzt á þessu timabili. Beztmá af þessu ráða, hve þreytt þjóöin var orðin á stefnu og störf- um „viðreisnarstjórnarinnar". Forganga Fram- sóknarflokksins A flokksþingi Framsóknar- manna, sem haldið var i april- mánuði 1971, var m.a. mörkuð sú stefna, að „Framsóknarflokkur- inn mun á komandi kjörtimabili vinna að þvi að móta sameigin- legt stjórnmálaafl allra þeirra, sem aðhyllast hugsjónir jafnaðar, samvinnu og lýðræðis". Þetta þýddi, að Framsóknarílokkurinn myndi að kosningum loknum, el' mögulegt yrði. beita sér fyrir stjórnarsamvínnu ihaldsand- stæðinga og i framhaldi af þvi traustara samstarfi þeirra. Þetta var i samra'mi við þá stefnu Framsóknarflokksins frá upp- hafi að hafa forustu um sam- starf íhaldsandstæðinga og taka þvi aðeins þátt i samstarfi við ihaldsmenn, að ósamlyndi og klofningur hindraði vinstra sam- starf, eins og var á dögum Kommúnistaflokksins. t sam- ræmi við þessa yfirlýsingu flokksþingsins, og allt fyrra starf og stel'nu Framsóknarflokksins, beitti hann sér fyrir þvi, eftir kosningarnar 13. júni 1971, að flokkarnir þrir, sem verið höfðu i stjórnarandstöðu, mynduðu nýja rikisstjórn. Þetta tókst, og er ekki á neinn hallað, þótt sagt sé, að þar hafi Framsóknarflokkurinn haft leiðsögu og milligöngu. Það greiddi tvimælalaust mikið fyrir stjórnarmynduninni, að Fram- sóknarflokkurinn hafði átt frum- kvæði að þvi, að þessir þrir flokkar gengu til kosninga með sameiginlega stefnuyfirlýsingu i landhelgismálinu. Alþýðuflokkurinn Að tillögu Samtaka frjálslyndra og vinstri manna var Alþýðu- flokknum boðin þátttaka i rikis- stjórninni, en hann hafnaði henni. Eftir stjórnarmyndunina hafði PYamsóknarflokkurinn forustu um að komið yrði á viðræðum milli stjórnarflokkanna þriggja og Alþýðuflokksins um myndun sameiginlegs stjórnmálaafls, eins og segir i ályktun flokks- þingsins. Þær viðræður standa enn og hljóta að taka sinn tima. Það væri verulegur ávinningur, ef Alþýðuflokkurinn gegni til sfiks samstarfs og sliti tengslin við Sjálfstæðisflokkinn. Enn hefur forusta hans ekki viljað segja skilið við Sjálfstæðisflokkinn i verki, þótt hún geri það i orði. Tólf ára samvinna Alþýðu- -i: l'ni þiiigsotiiinguniiiá þriðjudaginn. Gengiöí kirkju frá Alþingishúsinu. flokksins við Sjálfsætöisflokkinn hel'ur bersýnilega gert það að verkum, að foringjar hans eiga erl'itt að slita hin sterku tengsli, sem hal'a skapazt milli flokkanna á þessum langa samstarfstima. Aðalforingi flokksins virðist nú hyggja á að leika þá list, að halda ál'ram fóstbræðralaginu við Jó- hann Hafstein en ganga jafn- framt i fóstbræðralag við Hanni- bal Valdimarsson og Björn Jóns- son! Ljóst er af þessu hver fyrír- ætlun hans, er, en eftir er að sjá, að honum takist hún. Ljótur viðskilnaður Það hefði mátt ætla, að ekki yrði erfitt að taka við stjórnar- taumunum, þegar vinstri stjórnin kom til valda, þar eð góðæri var i landinu. Viðskilnaður „viðreisn- arstjórnarinnar" var samt eins slæmur og hugsazt gat. Nokkur helztu einkenni hans voru þessi: Miklum verðhækkunum hafði verið frestað um stundarsakir með bráðabirgðaverðstöðvun. Nær allir kaupsamningar voru lausir, og framundan voru miklar kaupdeilur, sem hefðu leitt til stórverkfalla að óbreyttri stjórn- arstefnu. eins og glöggt má ráða af reynslu áranna 1968-1970. Elli- og örorkulaun voru orðin skamm- arlega litil þvi að hin nýja forusta Alþýðuflokksins hafði misst allan áhuga á eflingu almanna- trygginga. Ein helzta at- vinnugrein landsmanna, togara- útgerðin, hafði grotnað niður og þurfti að endurnýjast að fullu. Frystihúsin. þurftu einnig stór- felldar endurbætur. ef fram- leiðsla þeirra átti að vera söluhæf á bandariskum markaði i fram- tiðinni. Iðnaðurinn bjó við mikla rekstrarfjárkreþpu. Bændur voru launalægsta stétt landsins. Framlög til framkvæmda i strjálbýlinu voru mjög takmörk- uð, enda fólksflótti til þéttbýlis- staðanna sivaxandi. Trúleysi á landið t tið ..viðreisnarstjórnarinnar" skorti alla stjórn á fjárfestingar- málum. sem tryggði forgangsrétt þeirra framkvæmda sem voru mest aðkallandi. Ekkert raun- hæl't hafði verið aðhafzt i land- helgismálinu um 10 ára skeið sið- an nauðungarsamningarnir voru gerðir við Breta og V-Þjóðverja 1961. 1 innsta hring beggja stjórn- arflokkanna rikti trúleysi á is- lenzkt framtak og atvinnuvegi, og það helzt talið til bjargar, að út- lendingar fengju hér ódýra raf- orku til að koma upp stóriðju. Þessi áróður studdi mjög að trú- leysi á landið, sem sést á þvi, að fleiri lslendingar fluttust héðan búferlum á árunum 1968-1970 en nokkru sinni áður á þessari öld. Kjörtimabilið 1967-1971 einkennd- ist af meiri dýrtiðarvexti, stærri verkföllum og stórfelldara at- vínnuleysi en dæmi eru um hér- lendis eða i nálægum löndum eftir siðari heimsstyrjöldina. Omurlegri vitnisburð var ekki hægt að fá um það, að bandalag Sjálfstæðisflokksins og Alþýðu- flokksins var orðið gjörsamlega ófært um að stjórna landinu. Útfærslan Þaðverður ekki annað sagt en að storfelld stefnubreyting hafi orðið á þeim fimmtán mánuðum, sem eru liðnir siðan núv. rikis- stjórn kom til valda. Mest hefur stefnubreytingin þó orðið i land- helgismálinu. Fyrir kosningarnar vildi ..viðreisnarstjórnin" enga ákvörðun taka um, hvenær skyldi ráðizt i útfærslu á fiskveiðilög- sögunni, eða hversu mikil hún skyldi vera. Hún vildi heldur ekki segja upp landhelgissamningun- um frá 1961. Núverandi rikis- stjórn gerði það að aðalmáli sinu, að framkvæma þá stefnu i land- helgismálinu. sem flokkar hennar höfðu boðað sameiginlega fyrir þingkosningarnar. Samkvæmt þvi hefur fiskveiðilögsagan nú verið færð út i 50 milur og lýst yfir þvi. að samningarnir frá 1961 séu ekki bindandi fyrir tsland lengur. Kappkostað hefur verið undir for- ustu Einars Ágústssonar utan- rikisráðherra að kynna málstað islendinga sem bezt út á við og það borið mikinn árangur. Undir forustu hans hafa einnig verið gerðir samningar við Belgiumenn og Færeyinga. sem munu styrkja verulega aðstöðu okkar i málinu. Kétt er að taka það fram. að Sjálf'stæðisflokkurinn og Alþýðu- flokkurinn hafa átt þátt i þvi að þjóðareining náðist um útfærsl- una og verður að kappkosta. að sú samstaða haldist. (Timamynd Gunnar), Vinnufriður 1 tið núv. rikisstjórnar hefur það tekizt i fyrsta sinn um langt skeið að gera viðtæka kjara- samninga án stórfelldra verk- falla, og það til lengri tima en áður. en vinnufriður er frumskil- yrði þess, að hægt sé að takast á við verðbólguna. Samkvæmt þessum samningum hefur kaup hinna lægst launuðu hækkað mest, og er það verulegt spor i þá átt að gera lifskjörin jafnari og réttlátari. Laun bænda i verð- lagsgrundvelli búvara hafa hækkaði samræmi við hina nýju kjarasamninga. Ellilaun og ör- orkulaun hafa verið stórhækkuð, einkum þó þeirra, sem ekki hafa aðrar tekjur. Sett hafa verið lög um aukið orlof og styttan vinnu- tima. Þá hefur Alþingi sett lög um stórbætta aðstöðu þess náms- fólks, sem hefur erfiða aðstöðu sökum búsetu. Alveg sérstaklega ber að geta þess, að kjör sjómanna hafa aldrei verið bætt meira á skömm- um tima, en siðan núv. rikisstjórn kom til valda. Efling atvinnulífs Af hálfu núv. rikisstjórnar hefur veriðgert stórfellt átak til að endurnýja togaraflotann og dreifa hinum nýju togurum þannig milli útgerðarstaða, að til- koma þeirra mun stórefla jafn- vægi i byggð landsins. Lán til landbúnaðar og sjávarútvegs hafa verið stóraukin og samþykkt lög. sem munu tryggja iðnaðinum stóraukin rekstrarlan. Framlög rikisins til verklegra fram- kvæmda hafa verið stórlega auk- in, einkum þó til framkvæmda i stjálbýlinu. Stefnt er að þvi að ljúka hringvegi um landið fyrir 1974 og að rafvæða óll sveitabýli fyrirþann tima. Hafizt hefur ver- ið handa um að gera skipulega áætlun um gróðurvernd landsins og i nýjum jarðræktarlögum er i fyrsta sinn tekinn upp styrkur til hagaræktunar. Unnið er að þvi, að gerbreyta skattakerfinu. og hafa allir helztu nefskattar verið afnumdir. en þessu starfi er ekki lokið enn og verður hið nýja skattakerfi þvi ekki dæmt al' skattlagningunni i ár. Siðast. en ekki sizt. skal svo nefna lögin um framkvæmdastofnun rikisins. en henni er ætlað að tryggja for- gangsrétt þeirra framkvæmda, sem eru mest aðkallandi, og að tryggja skipulega og markvissa hagnýtingu fjármagns og vinnu- afls, án þess að gripa til hafta, eins og gert var af fjárhagsráði Sjálfstæðisflokksins og Alþýðu- flokksins á árunum 1947 til '49. Glíman við verðbólguna Hér hefur hvergi nærri verið talið allt það sem núv. rikisstjórn hefur gert. En vissulega ber það, sem nefnt hefur verið merki um stórhuga stefnu og mikla at- hafnasemi. Hitt skal svo játað, að stjórninni hefur enn ekki tekizt að ná þeim tökum á verðbólgunni, sem stefnt er að, þ.e. að draga úr vexti hennar svo að hún vaxi ekki hraðar hér en i nágrannalöndun- um. Þvi var ekki heldur lofað af núverandi stjórnarflokkum, að þetta myndi takast á fyrsta ári eftir kosningar, heldur var þvert á móti þráhamrað á þvi fyrir kosningarnar af öllum núverandi stjórnarflokkum, að hér hlytu að verða miklar verðhækkanir, þegar verðstöðvuninni lyki. Þetta stafaði einfaldlega af þvi að haust ið '70 var það ljóst að þá þegar þyrfti að- gera erfiðar efnahags- ráðstafanir, og þvi vildu margir leiðtogar Sjálfstæðisflokksins efna til þingkosninga strax, þvi að óvinsælar ráðstafanir yrðu ekki gerðar fyrir kosningar. Þessu hafnaði Alþýðuflokkurinn, og áð ráði hans var gripið til hinnar svonefndu verðstöðvunar, þ.e. að fresta þvi að fást við vandann fram yfir kosningarnar og láta eins og allt væri i bezta lagi. Það var þó ljóst að þetta myndi frekar auka vandann en leysa hann, enda likti færasti hagfræðingur þáverandi stjórnarflokka þvi ástandi, sem tæki við eftir verð- stöðvunina, sem hreinni hroll- vekju. Helmingi minni dyrtíðarvóxtur Þótt það sé viðurkennt, að nú- verandi rikisstjórn hafi enn ekki náð þeim tökum á efnahags- málunum, sem stefnt er að, hefur henni tekizt að draga stórlega úr dýrtiðarvextinum frá þvi, sem var. Það sézt bezt á eftirfarandi samanburði: Þrjú siðustu valdaár fyrrver- andi rikisstjórnar hækkaði fram- leiðslukostnaðurinn samkvæmt framfærsluvisitölunni um 18,6% til jafnaðar á ári. Hinn 1. janúar 1968 kom tilframkvæmda nýr visi tölugrundvöllur og samkvæmt honum var framfærsluvisitalan þá merkt með tölunni 100. Hinn 1. nóv. 1970 var visitalan komin upp i 155 stig. Framfærslukostnaður hafði m.ö.o aukizt um 55% á þess- um 34 mánuðum, en það svarar til 18,6% aukningar á ári. I nóvem- ber 1970 kom verðstöðvunin til sögunnar. Þá var öllum verð- stöðvunum frestað, og er þvi ekki hægt að taka það timabil inn i samanburðinn. Þegar núverandi rikisstjórn kom til valda á siðastl. sumri var framfærsluvisitalan 155 stig, en var komin upp i 170 stig i júli siðastl., þegar rikisstjórnin ákvað bráðabirgða-verðstöðvun til ára- móta. Visitalan hafði m.ö.ohækk- að um 15 stig, en það svarar til þess. að framfærslukostnaðurinn hefur hækkað um 9,7%. A fyrsta valdaári vinstri-stjórnarinnar hefur hækkun framfærslu- kostnaðarins þvi orðið nær helmingi minni en hún varð til jafnaðar á ári siðustu þrjú valdaár fyrrverandi rikisstjórn- ar. Kaupmátturinn i júli siðastl. birti Bjórn Jónsson. forseti Alþýðusambands islands, eftirtektarverðar upp- lýsingar um kaupmátt timakaups verkafólks á undanförnum Framhald á bls. 13

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.