Tíminn - 02.09.1979, Blaðsíða 9

Tíminn - 02.09.1979, Blaðsíða 9
Sunnudagur 2. september 1979. Þórarinn Þórarinsson: Island og Jan Mayen Jan Mayen Þar sem mikiö hefur verið rætt um Jan Mayen að undan- fórnu, finnst mér ekki öeðlilegt aö rifjauppefni greinar, sem ég skrifaði um þessi mál 29. októ- ber f fyrra að loknum fundi haf- réttarráðstefnunnar þá. Efni greinarinnar er enn að mestu i fullu gildi, og getur orðið til skýringar f sambandi viö þær umræður, sem nií fara f ram um Jan Mayen-máliö. Saga Jan Mayen var i grein- inni rakin á þennan hátt: „Jan Mayen er eyja, sem hef- ur orðið tÚ við mikil eldsum- brot. Húnris úr 2000-3000 m dýpi og nær hæsti tindur hennar nokkru meiri hæð en Oræfajök- ull. Eyjan er um 380 ferkm. að flatarmáli. Fyrst fara sögur af henni í byrjun 17. aldar, en yfir- leitt mun talið að Hollendingur- inn, sem hún dregur nafn af, hafi fundið hana 1614, en hann stjórnaði þá hvalveiðileiðangri i Norðurhöfum. Hollendingar munu hafa gert tilraunir hl að koma þar upp hvalbækistöðv- um, en gáfust fljótt upp við það. Þeir hættu stuttu slðar hval- veiðum á þessum slóðum. Slðan fara ekki sögur af Jan Mayen fyrr en á 19. öld, en þá fóru Norðmenn að stunda selveiðar i nágrenni hennar. Arið 1921 reisti norskur maöur veðurat- hugunarstöð á Jan Mayen meö aðstoð norska rikisins og var það gert I þágu selveiðimanna. Norska rikið tók við rekstri stöðvarinnar ári siðar. Með konunglegri tilskipun 8. mai 1929 lýstu norsk stjórnvöld yfir þvi, að Jan Mayen heyrði undir norsk yfirráð og með annarri tilskipun frá 27. febrúar 1930 var lýstyfirþvi, að hún væri hluti af Noregi. Arið 1955 var lýst yfir fjögurra milna landhelgi við Jan Mayen. A Jan Mayen hefur aldrei ver- ið neinn atvinnurekstur, þvi að rekstur loftskeytastöðvar heyr- ir tæpast undir það. Þar hafa ekki fundizt nein náttúruauðæfi. Hafnleysi er nær algert. Vetur eru mjög kaldir og stormasam- ir. Engar likur benda til, að föst búseta verði á Jan Mayén, by ggð á auðæf um, sem er þar að finna eða i nánd hennar". JanMayenog 200 milurnar „Þegar Norðmenn innlimuðu Jan Mayen fyrir tæpum 50 ár- um, var það láuð afskiptalaust af öðrum þjóðum, sem töldu eyna verðlausa, en mátu rekst- ur norsku veðurathugunar- stöðvarinnar. Með tilliti til reksturs stöðvarinnar, sætti það heldur ekki mótmælum, þegar Norðmenn lýstu yfir fjögurra milna landhelgi. Þetta gerðist áður en hugtök eins og efna- hagslögsaga kom til sögunnar. Hefðu menn átt von á þvi, að innlimun Jan Mayen gæti tryggt Norðmönnum efnahagsleg yfir- ráð á stóru hafsvæði, myndu viðbrögð annarra þjóða tvl- mælalaust hafa orðið önnur. Þar sem vegalengdin milli Is- lands og Jan Mayen er mun minni en 400 mflur, kom það til álita, þegar fiskveiðilögsaga Is- lands var færð Ut i 200 mílur, hvort taka bæri tillit til Jan Mayen á þann veg, að miða við miðlinumillihennarog Islands, eins og gert var I sambandi við Færeyjar. Niðurstaðan varö sú, að ákveðiö var að færa út i 200 mllur á svæðinu milli Islands og Jan Mayen og þar með áréttað, að íslendingar teldu Jan Mayen ekki eiga rétt til miðllnu. Hins vegar var ákveðið aö fresta um stundarsakir að framfylgja á- kvæðum fiskveiðilandhelgis- reglugerðarinnar á svæöinu milli 200 ínilna markanna og miðllnumarkanna milli Islands og Jan Mayen. Þetta var gert af tillitssemi við Norðmenn, sem héldu þá fastfram miölinukenn- ingunni I deilum við Rússa og töldu sér óhag að þvi, ef Islend- ingar höfnuðu henni með öllu. Meðal þeirra Islendinga, sem um þetta f jölluðu, var þó nokkur ágreiningur um þetta, þótt þetta yrði niðurstaðan". Með landhelgislögunum, sem sett voru á þingi sl. vetur, er réttur Islands til 200 mlha marka milli Islands og Jan Mayen gerður ótvlræður og felld niður sú undanþága, sem áður giiti um hið svonefnda „gráa svæði" innan islenzku fiskveiði- lögsögunnar. Hvaða rétt á Jan Mayen? I greininni frá 29. október I fyrraer svo vikið að hugsanleg- um réttindum Jan Mayen til fiskveiðilögsögu og efnahags- lögsögu. Um það sagði á þessa leið: „Eins og ástatt er um þessar mundir, leikur mikill vafi á, hver sé eða verði réttur Jan Mayen til fiskveiðilögsögu eða efnahagslögsögu. I 121. grein uppkastsins, sem hafréttarr.áð- stefnan fjallar um, er eyjum ætlað að fá landhelgi og efna- hagslögsögu, en hins vegar ekki klettum, sem „eru mönnum 6- byggilegir og hafa ekki sjálf- stætt efnahagsllf". Spurningin er, hvort þetta nær ekki til Jan Mayen, þótt hún sé meira en klettur, þar sem hún hefur ekki neitt sjálfstætt efnahagsllf. Ell- efu riki hafa flutt tillögu um, að þetta útilokunarákvæði nái ekki aðeins til kletta heldur einnig til minni eyja og myndi þá Jan Mayen vafalitið flokkast undir þetta ákvæði. Enn er ekki séð, hvernig deilunni um þetta lykt- En hvernig sem þessi deila leysist, er þaö nokkurn veginn ótvlrætt, aðsamkvæmt 74.grein uppkastsins myndi Jan Mayen ekki fá miðlínurétt gagnvart ís- landi, þótt hún fengi rétt til efnahagslögsögu. Þótt enn sé nokkur deila um 74. greinina, má búast við, að hún verði sam- þykkt óbreytt eða án teljandi efnisbreytingar. Greinin fjallar um, hvernig ákveða skuli mörk efnahagslögsögu, þegar skemmra er en 400 milur milli landa. Þar eru nefnd ýmis at- riði sem til greina komi við sllka ákvörðun, eins og t.d. miðlina, en fyrst er nefnt, að hér skuli farið eftir sanngirnissjónarmið- um. Þaðliggur I augum uppi, ef nokkurrar sanngirni er gætt, að eyðieyja, þar sem ekkert at- vinnulif er ogengir íbúar tengd- ir því, hefur ekki sama sann- girnisréttogsttírteyland, byggt þjóð, sem byggir afkomu sína að miklu leyti á sjávarútvegi. Þegar þetta er athugað, verður að telja algerlega óhugsandi, að Norðmenn krefjist miðllnurétt- inda fyrir Jan Mayen gagnvart Islandi". Siðan þetta var skrifað 29. október I fyrra hefur engin breyting orðið hvað þetta snert- ir á uppkastinu, sem liggur fyrir hafréttarráðstefnunni, og á- greiningurinn, sem rlkir um eyjar, helzt enn óbreyttur. Spitzbergen ,,í sambandi við það, hvort Jan Mayen á rétt ul efnahags- lögsögu, kemur ekki sizt til at hugunar sú stefna, sem Norð- menn hafa sjálfir mótað I sam bandi við Spitzbergen (Sval- barða). — Norðmenn halda þvi fram, að Spitzbergen eigi engin réttindi til efnahagslögsögu, sökum þess að hún sé á land- grunni Noregs. Þau auðæfi, sem sé að finna i' hafsbotninum um- hverfis Spitzbergen, tilheyri þvi Noregi einum. Ef Spitzbergen fengi sérstaka efnahagslögsögu, myndu þau rDci, sem stóðu að Spitzbergensamningnum á sfn- um tima, eiga sama rétt til nýt- ingar á auðæfum þar og Norð- menn. Hér skal ekki lagður dómur á það, hvort su kenning Norð- manna fáí staðizt, að Spitzberg- en eigi ekki rétt til sérstakrar efnahagslögsögu af framan- greindum ástæðum. En sé hiín rétt, fellur einnig niður réttur Jan Mayen til sérstakrar efna- hagslögsögu. Eins og Eyjólfur Konráð Jónsson bendir á i greinargerð fyrir Jan May- en-tillögu sinni (þessi tillaga lá þá fyrir AlþingO, niun Jan May- en teljast á landgrunni Islands, og Island ætti samkvæmt fram- angreindrikenninguaðeiga rétt til auðæfa hafsbotnsins þar". Rétt er að geta þess, að Norð- menn telj a Spitzbergen hafa rétt til vissrarfiskveiðilögsögu, þótt hún hafi ekki rétt til efnahags- lögsögu og hafa þeir þvl gripið til vissra fiskverndaraðgerðaá svæðinu umhverfis Spitzbergen. Deilan um landgrunnið „Arekstrar þeir, sem gætu risið milli Noregs og Islands snerta miklu meira hafsbotns- réttindi en fiskveiðiréttindi. Ef Norðmenn fallast á, að Island eigi samkvæmt sanngirnissjón- armiðum rétt til 200 mflna fisk- veiðilögsögu á svæðinu milli Is- lands og Jan Mayen, skiptir Is- lendinga minna máli, þótt Jan Mayen fái rétt til fiskveiöilög- sögu allt að 200 milna mörkum islenzku fiskveiðilögsögunnar. Island getur samkvæmt nýju hafréttarreglunni ekki fengið meira en 200 mflna fiskveiðilög- sögu. Ef Jan Mayen fengi ekki viðurkennd fiskveiðilögsögu- réttindi, myndi svæðið um- menn og málef ni hverfis Jan Mayen verða al- þjóölegt, og Islendingar þyrftu þaaðsemja viö alþjóðlega aðila um fiskverndarmál á þvi svæði. Sennilega væriekki lakarafyrir þá aðsemja við Norðmenneina. Um hafsbotnsréttindi gildir þetta ööru máli. Samkvæmt 76. grein og 77. grein uppkastsins, sem hafréttarráðstefnan fjallar um, eiga strandrikin rétt til nýt- ingar á botnauðæfum þess hluta landgrunnsins, sem nær út fyrir 200 milna efnahagslögsöguna. Enn er hins vegar eftir að á- kveða hver mörk landgrunnsins skuli vera, sem þessi réttur strandrikisins nær til. Það er hér, sem hagsmunir tslands og Noregs gætu helzt rekizt á, ef Norðmenn gerðu kröfu til fullrar efnahagslög- sögu fyrir Jan Mayen. Efna- hagslögsaga Jan Mayen gæti þá náð til landgrunnssvæðis, sem tsland ætti tilkall til utan 200 milna efnahagslögsögu sinnar. Margt bendir til að talsverð set- lög, þar sem olíu gæti verið aö finna, séu á þvl svæði, sem hér gæti orðið deilt um". Samleið um fiskvernd Iframhaldi af þessu, var talið eölilegt að Norðmenn og Islend- ingar byrjuðu viðræður um þessi mál. Sfðan sagði: „Fyrir allra hluta sakir væri æskilegast, að Norðmenn færu sér hægt I þessum málum og gripu ekki til aðgerða, sem gætu spillt sambúð þeirra og tslend- inga, t.d. með þvi að tilkynna miðlinu milli Islands og Jan Mayen eða með því að taka sér þarefnahagslögsögu, sem gengi á landgrunnsréttindi Islands. öðru máli gilti, ef þeir gripu til fiskverndaraðgerða, Hkt og þeir hafa gert við Spitzbergen. Þar gætu þeir og Islendingar átt samleið". Að verulegu leyti er hér kom- izt aö svipaðri niðurstöðu og Gunnar G. Schram kemst að i grein, sem hann birti I Mbl. 15. ág. siöastl. Þar mótmælir hann harðlega ráðagerðum Norð- manna um efnahagslögsögú við Jan Mayen, en telur hins vegar, að fremur mætti faUast á fisk- verndarlögsögu Norðmanna umhverfis eyna til að koma I veg fyrir, að þar veiddu aðrar þjóðir en Norðmenn og Islend- ingar, nema með sérstökum heimildum: „SHk lögsaga á haf- inu", segir Gunnar G. Schram, „utan efnahagslögsögu tslands, myndi aðeins taka til fiskveiða og því" ekki takmarka eða skerða neitt hafsbotnsréttindi tslendinga". lí Styrkið Tímann Fyllið út þennan seðil og sendið til Tímans í pósthólf 370, Reykjavík Mg undirritaður vil styrkja Tímann með því að greiða i aukaáskrift ? heila ? hálfa á mánuði Nafn

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.