Tíminn - 13.02.1982, Blaðsíða 6

Tíminn - 13.02.1982, Blaðsíða 6
Laugardagur 13. febrúar 1982. útgefandi: Framsóknarflokkurinn Framkvæmdastjóri: Jóhann H. Jónsson. Auglýsingastjóri: Steingrimur Gislason. Skrifstofustjóri: Jóhanna B. Jóhannsdóttir. Afgreiðslustjori: Sig- urður Brynjólfsson. Ritstjórar: Þórarinn Þórarinssðn, Elias Snæland Jóns- son. Ritstjórnarfulltrúi: Oddur V. Ölafsson. Fréttastjóri: Páll Mignússon. Umsjónarmaður Helgar-Timans: lllugi Jökulsson. Blaðamenn: Agnes Bragadóttir, Bjarghildur Stefánsdóttir, Egill Helgason, Friðrik Indriðason, Heiður Helgadöttir, Jónas Guðmundsson, Kristinn Hallgrimsson, Kristin Leifsdóttir, Ragnar Orn -Pétursson (iþróttir), Skafti Jónsson. Otlitsteiknun: Gunnar Trausti Guðbjörnsson. Liósmyndir: Guðjón Einarsson, Guðjbn Róbert Agústsson, Elín Ellertsdóttir. Myndasafn: Eygló Stefánsdóttir. Próf- arkir: Flosi Kristjánsson, Kristin Þorbjarnardóttir, Maria Anna Þorsteins- dóttir. Ritstjórn, skrifstofur og auglýsingar: Siðumúla 15, Reykjavik. Siftii: 86300. Auglýsingasimi: 1.8300. Kvöldsimar: 86387, 86392. — Verð i lausasölu 6.00. Askriftargjaldá mánuði: kr. 100.00— Prentun: Blaðaprenthf. menningarmál El Salvador ¦ Fyrir nokkru svaraði Ólafur Jóhannesson utan- rikisráðherra i Sameinuðu þingi fyrirspurn frá Kjartani Jóhannssyni um afstöðu rikisstjórnar- innar til atburðanna i El Salvador. t svari sinu fórust utanrikisráðherra m.a. orð á þessa leið: „Þessi mál hafa ekki verið rædd innan rikis- stjórnarinnar, en ég og ráðuneyti mitt höfum fylgzt með þróun mála i El Salvador eins og kost- ur hefur verið. í þvi sambandi vil ég þó strax taka fram að fréttir af atburðum i El Salvador hafa oft verið af fremur skornum skammti og oft litaðar af sjónarmiðum þess deiluaðila, sem komið hefur þeim á framfæri. Undirrót þess skelfingarástands, sem rikt hef- ur i El Salvador, er án alls vafa hið gifurlega þjóðfélagslega óréttlæti, sem þar hefur viðgeng- izt, og það hyldýpi, sem skilur hina fámennu yfir- stétt frá öllum landslýð. Þó að fréttum frá El Salvador verði að taka með fyrirvara, er auðvitað ljóst, að i landinu er háð borgarastyrjöld, og herforingjastjórnin er hreinógnarstjórn. Herforingjastjórnin hefur lýst þvi yfir, að hún muni beita sér fyrir endurbótum, m.a. með þvi að taka landsvæði úr höndum stærstu landeigendanna og skipta þeim milli smábænda og jafnframt að efna til lýðræðislegra kosninga i landinu i marz á næsta ári. Fram- kvæmd þessara fyrirheita er óhjákvæmilega i al- gerri óvissu meðan óöld rikir i landinu og þvi hlýtur fyrsta skrefið að verða að reyna að stilla til friðar milli striðandi afla og koma á almennum mannréttindum. Astandið i El Salvador hefur verið til umræðu hjá Sameinuðu þjóðunum, bæði á allsherjarþing- inu 1980 og 1981. Á báðum þessum þingum hafa komið fram ályktunartillögur, sem fyrst og fremst harma það ástand ofbeldis og mannfyrir- litningar, sem rikir i El Salvador, beina þvi til rikisstjórnar landsins að bæta úr ástandinu og leita sætta, en jafnframt er i tillögunum skorað á rikisstjórnir annarra rikja að senda ekki vopn til El Salvador eða veita deiluaðilum þar aðra hernaðaraðstoð. Ennfremur er i þessum ályktunartillögum undirstrikað, að það séu eingöngu ibúar El Salva- dor sjálfir, sem ákveða eigi stöðu sina og framtið, án afskipta nokkurra utanaðkomandi aðila, en að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna beri að fýlgjast náið með þeirri þróun, sem þar verður á . næstunní i framkyæmd mannréttinda og annarra grundvallaratriða mannfrelsis. Islánd heíur lýst yfir ful.Ium stuðningi við þess- ar ályktunartillögur og greitt þeim atkvæði og hafa þær báðar hlotið samþykki allsherjarþings- ins." Siðustu f réttir frá El Salvador benda til þess að enn fari ástandið þar versnandi. Þvi ber að leggja aukna áherzlu á, að erlend riki hætti óllum vopnaflutningum þangað, eins og allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hefur ályktað, en i staðihn verði unnið að sáttum milli þeirra aðila, sem þar eigast við. Þ.Þ. Matthias Jóhannessen: ólafur Thors. Ævi og störf. 1. og II. Almenna bókafélagio. ¦ Enda þótt talsvert hafi verið skrifað um þetta rit þykir mér á- stæða til að taka þátt i þeirri um- ræðu. Veldur þar nokkru um aö fólk sem lagt hefur stund á sagn- fræði hefur farið viðurkenningar- orðum um verkið eins og það væri merkilegt i þjónustu sagnfræð- innar. Nú er ekki þvi að neita að þarna er saman kominn mikill fróð- leikur sem varðar stjórnmála- söguna. Þarna er endurprentað býsna mikið úr blaðagreinum eftir Ólaf Thors og ræðum hans samkvæmt Morgunblaðinu og Alþingistiðindum. Þar við bætist svo drjúgur skerfur úr einkabréf- um og minnisblöðum Olafs. Allt er þetta heimildir en úr þeim er löngum litið unnið. Og stundum er þetta meiri heimild um það hverju ólafur Thors trúði, en hvað raunverulega átti sér stað. Sjálfstæðisflokkur og sjálfstæðismál Matthias segir að sjálfstæðis- málin hafi verið helsta baráttu- mál Sjálfstæðisflokksins fyrstu árin eftir stofnun hans. Við hverja var þá verið að berjast? Ég hef siðan ég las þetta spurt nokkra menn sem muna nokkuð langt hvort þeir hafi heyrt nokk- urn mann gera ráð fyrir öðru en Island yrði lýðveldi þegar timi sambandslaganna væri runninn út. Ég hef engan vitað gera ráö fyrir ö&ru. Matthias telur þó að einhverjir menn i Sjálfstæðis- flokknum hafi hugsað sér fram- hald á konungssambandi. En hvergi man ég til að talað væri fyrir þvi. Slikt hefur þvi farið hljóðlega. Ég held þvi að það sé alveg rétt sem Matthias hefur eftir Sveini Björnssyni að úrslit sjálfstæöis- málsins hafi verið ráðin með sambandslögunum 1918 þó að 25 ára biðtlmi væri þar áskilinn. Hitt er svo annað mál að Ólafur Thors kann að hafa imyndað sér aö Sveinn Björnsson hafi viljaö halda konungssambandinu við. Matthias ræðir um áhuga þeirra Ólafs Thors, Bjarna Bene- diktssonar og Jónasar frá Hriflu að lýsa yfir lýðveldisstofnun 1942 vegna vanefnda Dana. Man ég vel átökin um þann þátt skilnaðar- málsins á flokksþingi Fram- sóknarmanna 1941. Jónas frá Hriflu var þá enn formaður flokksins. Hann talaði um að Island mætti ekki „liggja eins og illa gerður hlutur" við styrjaldar- lok. Frá ¦ ¦ einni hlið Mér hefur alltaf fundist það mikill barnaskapur að hugsa sér að nasistarnir þýsku bæru svo mikla virðingu fyrir þeirri lýð- veldisstofnun smáþjóðar sem Bretar hersátu að þeim dytti ekki i hug aö seilast hingað sem sigur- vegarar að lokinni styrjöld enda þott þeir gerðu Danmörk þýskt sambandsrlki. Þvi er ekki að neita að ég ól með mér grunsemdir um aö hrað - skilnaðarmenn langaði til að sýna að þeir væru sérstaklega áhuga- samir og árvakrir i sjálfstæðis- baráttunni. En það er ekki vert að gera þeim neitt upp. En ekki finnst mér rök þeirra sannfær- andi þegar Matthias rifjar þau nú upp fremur en þá. Matthias kallar þá oft lög- skilnaðarmenn sem vildu biða með lýðveldisstofnun þar til úti væri frestur sambandslaganna. Ég held að það nafn hafi aldrei verið notað um þá. Þeir sem 1944 vildu biöa með formleg sam- bandsslit og lýðveldisstofnun þar til hernámi Danmerkur væri lokið nefndu sig lögskilnaðarmenn og ég held að það sé rétt að láta þá halda nafni sinu i friði. En það hafa fleiri en Matthias ruglast I þvessu. Kvöldúlfur og skuldaskil Svo er helst að skilja af frásögn Matthiasar að stjórnarflokkarnir hafi ákveðið að ganga af Kvöld- úlfi dau&ttm 1937 og lögbinda upp- gjör hans. Þingmenn Alþýöu- flokksins fluttu frumvarp um uppgjör og skuldaskil. Fram- sóknarmenn beittu sér fyrir þvi að skuldir Kvöldúlfs yrðu tryggðar eða fyrirtækið gert upp að öðrum kosti. Nú um hrið hafa ýmsir viljað halda þvi fram aö nokkrir út- geröarmenn hafi verið gerðir gjaldþrota I byrjun kreppunnar, enda þótt þeir stæðu raunar vel og ættu meira en fyrir skuldum. Þetta á við um menn eins og Sæmund Halldórsson I Stykkis- hólmiog Stefán Th. á Seyðisfiröi. Þó mun enginn mótmæla þvi að þessir menn voru komnir i greiösluþrot með fyrirtæki sin og rekstur. Mér skilst að menn vilji telja þessi gjaldþrot pólitiska of- sókn Jónasar frá Hriflu. Nú er rétt að hafa það I huga að þegar þessi gjaldþrotabii gáfust upp var Asgeir Asgeirsson fjár- málaráðherra og stjórnskipu- legur yfirmaður bankanna. Og þaö voru bankastjórnarnir sem urðu að taka ákvarðanir um það hvort þeir hættu fé bankanna i hendur þessara fyrirtækja eöa ekki. Auðvitað má lengi deila um það hvernig meta skuli eignir fyrir- tækja. Þó er skiljanlegt aö lánar- drottnar séu hikandi við að meta þær langt yfir hugsanlegu sölu- verði á hverjum tima. Litlar likur eru til þess aö þeir Sæmundur og Stefán hefðu stórbætt hag fyrirtækja sinna fyrstu árin eftir að upp var gert þótt þeir hefðu fengið að skulda meira. Ekki bætti Kvöldúlfur hag sinn 1931- 1939. Það sem gerðist 1937 er ein- faldlega það að Kvöldúlfur átti ekki fyrir skuldum að mati lánar- drottna. Þvl þótti ekki ráðlegt að lána honum nauösynlegt rekstursfé að óbreyttu ástandi. Eigendur Kvöldúlfs og faöir þeirra áttu miklar eignir sem þeir settu að veði fyrir skuldum Kvöldúlfs. Út á þær lánaði Lands- bankinn og Kvöldúlfur hélt á- fram. Þetta er einföld saga og auð- skilin. Hins vegar er erfitt að skilja sögu Matthiasar. Vel má hugsa sér að einhverjir pólitlskir andstæðingar Ólafs Thors hefðu talið pólitiska nauðsyn að ganga af Kvöldúlfi dauðum. En hefði svo veriö vantar alveg skýringuna á þvl hvers vegna þeir hættu við það. Matthlas talar um að átökin um Kvöldúlf 1937 haf i orðið til þess að rikisstjórnin féll. Þetta eru furöu- Húsmunir á Kjarvalsstöðum Kjarvalsstaðir og danska sendiráðið. Húsagagnasýning Rud Thygesen og Johnny Sörensen. Opin d safntima. Húsgögn ¦ Það er ekki of t sem hiísgagna- sýnihgareru haldnar á Kjarvals- stoðum, þótt fyrir hafi komið að mublur hafi verið á sýningum munahönnuða þar. Vestursalur- inn hefur nti verið mubleraður upp og þótt hér standi húsgagna- framleiðendur, eða smiðaverk- smiðjur i Danmörku auðvitað þar að baki, þá tel ég þetta framtak Kjarvalsstaða lofsvert, þótt deila megi um samkeppnislögmálin, eða hvort þessi sýning sé kaup- stefna, eða ,,commercial", eins og það er stundum nefnt til að- greiningar frá heilögum mark- miðum listarinnar. Það er i s jálfu sér ekki út i hött að dönskhúsgögn, skuli sýnd áís- landi. Hér á lándi hafa danskar mublur um langa hrið verið tald- ar öðrum betri, og sú var tiðin, til sællar minningar, að naumast var talið sómasamlega búið að is- lensku heimili, án þess að þar

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.