Tíminn - 22.08.1982, Qupperneq 7

mmm
7
SUNNUDAGUR 22. ÁGÚST 1982
■ Filbinger (x) frá V-Þýskalandi og Þjóðverjar búsettir
í Paraguay minnast fórnarlamba kommúnismans.
■ Hér er bústaður gósseigandans Demig.Fjöldi bænda
þurfti að hrökklast á brott, vegna landnáms hans og
jarðyrkjuframkvæmda. Hann flutti til Paraguay frá
Sovétríkjunum.
■ Indíánar í fátækrahverfi í Asunción. „Engin
vandamál vegna minnihlutahópa,“ segja agentar í
V-Þýskalandi.
Hagnaður af hverri hringferð sama
gámsins getur orðið um 200 þúsund
dollarar. Ekki þurfa smyglararnir í
Asuncíón að óttast að þeim verði gerð
nein skráveifa. Aðeins ef brasilíska
lögreglan býður hærri mútur en smyglar-
arnir, fer að hitna undir þeim.
Fjárstreymið sem fylgir smyglinu
stendur hins vegar lítt við í landinu. Það
er undirstaða valda Stroessners. Hers-
höfðinginn deilir út náð sinni og hylli til
þeirra sem hann má fyrir vikið telja sér
alveg trygga. Yfirstétt Paraguay hefur
heldur aldrei látið á því bera að hún kysi
að koma öðrum í hans stað.
„Drukkin gamalmenni“
Stroessner hafði líka vit á því sem
Somoza hafði ekki, að gefa stjórnarfar-
inu í landinu lýðræðislega svip, þótt
aðeins væri það gríma. Er hann hrifsaði
völdin árið 1954 kom hann sjálfum sér
til æðstu valda í öðrum stærsta
stjórnmálaflokki landsins, „Colorado"
flokknum. Nokkrir óþægir foringjar
flokksins voru þegar myrtir, en öðrum
var ýtt í útlegð. Nú til dags er
„Colorado" flokkurinn, herinn og ríkis-
valdið eitt og hið sama. Sérhver
embættismaður verður þegar flokks-
félagi og áskrifandi að flokksblaðinu
„Patría." Áskriftargjaldið er dregið af
kaupinu.
Spillingin og herlögin, sem verið hafa
í gildi frá 1954, hafa orðið til þess að
ekki er um að ræða neitt sjálfstætt
dómsvald, heldur eru dómararnir alveg
komnir upp á hershöfðingjann. Stéttar-
félögin hafa verið sett undir eina stjórn
og stúdentar við háskólann hafa með sér
félag sem er sniðið eftir „Hitlersæsk-
unni.“
Mannréttinasamtök halda því fram að
á árunum 1958-1966 hafi á milli 10 og 12
þúsund pólitískir andstæðingar stjórnar-
innar verið myrtir. og meira en 1.3
milljónir Paraguaybúa (40% þjóðarinn-
ar) er í útlegð.
Samtökin „Ligas Agrarias," sem voru
sjálfshjálparsamtök bænda, sem kirkjan
skipulagði og byggð voru upp með
samvinnusniði og nutu hjálpar manna
sem börðust gegn stórgósseigendum á
lagalega sviðinu, voru bæld niður með
blóðugu ofbeldi.
Þegar bændur í héraðinu Caagúazú
lögðu hald á rútubíl og ætluðu að nota
hann til að fara til höfuðborgarinnar og
mótmæla, var litið á þá sem uppreisnar-
menn og þeir voru vægðarlaust drepnir.
Nú er kúgunin ekki eins nakin og áður
var. Á þinginu á stjórnarandstaðan
þriðjung sætanna, sem sýnir að Stroessn-
er tekur ekki of mikið mark á því þótt
honum séu talin 80% atkvæðanna við
kosningar. En stjórnarandstöðuflokk-
arnir standa í endalausu þrefi sín á milli
um keisarans skegg og hafa lítil áhrif.
Fáir áttu meiri þátt í að tempra ofríkið
en sendiherra Bandaríkjana, Robert
White, sem árið 1977 þvingaði stjórnina
til að láta lausa hundruð pólitískra
fanga. Ekki aflaði hann sér vinsælda í
Paraguay, þegar hann lýsti yfirvöldun-
um þar sem „hópi drukkinna gamal-
menna.“ Hann mun vera nær eini
sendifulltrúi erlends ríkis, sem ekki
hlaut heiðurspening frá Stroessner í
kveðjuskyni þegar hann yfirgaf landið.
Stjórnvöldin jærðu sína lexíu af þessu:
Opinbert ofbeldi og of margir pólitískir
fangar eru ekki góð mál til afspurnar.
Staðbundið ofbeldi getur verið fullt eins
áhrifaríkt. Þótt færri högg séu látin ríða
nú en áður var, þá skjálfa og nötra
margir Paraguaybúa enn sem áður og
vita menn ekki nema að hyggilegt þyki
einn daginn að veita einmitt þeim
eftirminnilega ráðningu, sem verður
öðrum til aðvörunar.
En nú eru blikur á lofti.
„Við erum nú að koma inn í tímskeið
þegar afturkippurinn mun finnast af
þeirri bylgju upp á við, sem fylgt hefur
innflytjendunum," segir hagfræðingur
einn í Paraguay.
Til þessa hefur Stroessner getað sýnt
fram á árangursríka efnahagsstefnu.
Pólitísk stefna hans setti mikinn
fjörkipp í verslunarlífið. Útflutningur
Paraguay sté úr 30.7 milljónum banda-
ríkjadala árið 1953 í 278.3 milljónir á
sama tímabili. Gjaldmiðillinn „guaraní-
inn“ hefur staðið þéttur fyrir gagnvart
bandaríkjadal frá 1960.
En allt stendur þetta á brauðfótum.
Stroessner reiddi sig um of á erlent
fjármagn. Erlendar skuldir stigu úr 11
milljónum dollara árið 1956 í 900
milljónir dollara árið 1981. Þetta kann
að virðast lítið í samanburði við skuldir
risanna í grenndinni, Argentínu og
Brasilíu.
Efnahagssérfræðingar landsins hafa
áhyggjur af framtíðinni. Viðskiptajöfn-
uðurinn hefur verið óhagstæður frá 1978
og árið 1981 var hallinn 303 milljónir
dollara. Gróðinn af erlendum fjárfest-
ingum hefur farið dalandi. Hann féll úr
167 milljónum dollara 1980 í 65 milljónir
dollara 1981.
Trúin á innlendu bankana fer dvín-
andi, einkum eftir að Menno viðskipta
og lánastofnunin fór á hausinn fyrir
skömmu. Þá rifu sparifjáreigendur út 36
milljónir dollara á fjórum dögum og
menn óttuðust almennt gjaldþrot bank-
anna. Einkum óttast menn dvínandi
kjark þeirra sem atvinnurekstur stunda
í landinu.
„Hér fjárfesta menn ekki meir,“ segir
efnahagssérfræðingur einn í Asunción.
„Á síðustu fjórum mánuðum hættu
jafnmörg fyrirtæki rekstri og á síðustu
fjórum árum.“ Veitingahús og verslanir
bera sig illa vegna minnkandi viðskipta
og stöðugleiki „guarnínans" sem áður
er minnst á er að dvína. Dollarinn mun
nú kosta 188 „guarnína" í stað 126
jafnan áður, eða frá 1960.
„Orkuverið í Itaipú, sem er hið
stærsta í heimi, mun ekki duga til þess
að bjarga málunum, þar sem byggingu
þess er nú að ljúka,“ segir áðurnefndur
sérfræðingur. „Þá munu þúsundir verka-
manna streyma út á hinn ótrygga
vinnumarkað.11
Ekki er heldur á vísan að róa þar sem
er ágóðinn af orkuverinu mikla. Víst
munu fást tekjur af sölu raforku til
Brasilíu, en hugmyndir Stroessners og
hans nóta um 200 milljón dala tekjur á
ári virðast óraunsæjar. Miklar fjárhæðir
munu nefnilega þegar í upphafi renna til
þess að endurgreiða Brasilíumönnum
þá fjármuni sem þeir þegar áður höfðu
iagt í þetta fyrirtæki. Þannig virðist vafi
leika á hvort þessi virkjun og önnur
virkjun, sem selur rafmagn til Argentínu
og stendur við Yciretán, megna að
afstýra þeirri kreppu sem í uppsiglingu
er í Paraguay.
„Það verður að grípa til róttækra
ráðstafana til þess að fá hjól framleiðsl-
unnar til þess að byrja að snúast og
stöðva fjárplóg landeigenda og smygl-
ara,“ segir efnahagssérfræðingurinn í
Asunción. „Annars vofir yfir algjör
lömun efnahagslífsins hér.“
Meðan þýskir efnamenn leita sér
skjóls og öryggis í Paraguay heldur
fjármagn áfram að streyma út úr landinu
Dómsdagur í nánd
Það er líka orðin hæpin fjárfesting að
kaupa land í Paraguay. Samt má draga
hulu yfir skugga þess sem koma skal um
sinn með erlendu fjármagnsstreymi til
landsins. Það eru einkum þeir sem fyrir
nokkrum árum festu sér land, sem ekki
þurfa að kvíða. Þeir geta nú selt land
sitt á stórum hærra verði en áður, en
nýkomnum er lífið enginn leikur lengur.
„Hér keypti ég mér land fyrir þrem
árum,“ segir innflytjandi einn frá
Bremen. „Nú þyrfti ég að greiða fyrir
landruðning, girðingar og grasfræ, auk
verð fyrir nautpeninginn, 300 þúsund
mörk. Þá mætti ég vænta skatta á tíu
næstu árum, sem næmu 18-20% af
þessari upphæð."
í þessari upphæð er ekki talinn
með kostnaður vegna fjárútvegunar fyr-
irtækisins. Þótt arðurian af nautgripa-
ræktinni sé umlukinn gullbjarma í
draumum landeigendanna, þá er ekki
víst að hann sé það í raunveruleikanum.
Dauðir nautgripir, sem liggja í skurðum
meðfram vegum sýna að þurrkar og
fóðurskortur taka sinn toll.
„Er það ekki furðulegt hvernig
mektarmenn í stjórnmálum og iðnaði
láta fara með sig,“ segir þessi innflytj-
andi frá Bremen. Sérhver sem leggur
dæmið niður fyrir sér mun komast að
því að í „landinu gullna“ Paraguay,
borgar sig vart að fjárfesta meir. „Það
er eins og menn geti ekki reiknað
lengur,“ segir hann, „og það þótt þeir
hafi umsjón með stórfyrirtækjum og geti
haldið nákvæmt bókhald. Skelfingin við
Rússana blindar þá.“
Þessir menn selja því villurnar í Ibiza
og kaupa sér hraðfleygar einkaþotur, til
þess að geta hlaupið um borð á síðasta
andartaki og fundið sér griðland á degi
dómsins í Paraguay.
Samt má vera að dómsdagurinn renni
fyrr upp við ána Alto Parná en við Weser
og Elbu. „Þegar Stroessner hershöfðingi
deyr mun djöfullinn verða laus hérna,“
segir V-Þjóðverji nokkur í Paraguay.
Einræðið sem byggst hefur upp í kring
um persónu eins manns kann þá skjótt
að riða. „Líkt og á Spáni eftir dauða
Franco“, spáir blaðamaður nokkur.
„Menn munu skyndilega skammast sín
fyrir að hafa þjónað í undirgefni einum
manni, og „Stroessnerisma" án Stroessn-
ers er tómt mál að tala um.“
Samt hafa allar mafíu-fjölskyldurnar
og verslunarkóngarnir hafið undirbún-
ing að því að berjast um sæti
einræðisherrans. Framsýnni iðjuhöldar
vonast eftir að slakni á höftunum, líkt
og á Spáni og stjórnarfarið hneigist í
lýðræðisátt. Þannig mundi stjórnarfarið
henta nútíma viðskiptaháttum betur.
Aðrir eiga von á einni hallarbyltingunni
af annarri og mikilli þjóðfélagslegri
ókyrrð.
„Auk Paraguay-fljótsins og Paraná-
fljótsins mun þriðja fljótið streyma
fram,“ segir hershöfðingi einn í Paragu-
ay dimmum rómi. „Það verður fljót fullt
af blóði.“
(Þýtt úr Spiegel - AM)
E)
'O
o
reyktog
SALTAÐ
FOLALDAKJt
SALTAÐ OG
ÚRBEINAÐ
HROSSAKJÍ
HROSSAOG
F0LALDA-
bjúgu
nautakjöt
lSVlNAKJÖT
fOlAlOA-
KJÖT
IAMBA-
KJÖT
KINDAKJÖT'
STEIKUR
BUFF
GÚLLAS
HAKK 0.FL
ÆRÐ ■ ■ ■ o o, HILLU- J VÖRUR
Iffiffo cl 'II 2tegundir llaf Trfrarkæfu 1 A 1MARKAÐS-) I VERÐI
IgrotnaKKaoai r 1 og II óbakaða A GRILLIÐ: I HERRASTEIK ORGINAL
or
BEINT Á
PÚNNUNA:
PARfSARBUFF
PANNERAÐAR
GRfSASNEIÐAR
ÖMMUKÓTELETTUR
F0LALDAKARB0NAÐE
NAUTAHAMBORGARAR
EFTIRLÆTI BUÐAR-
ö. MANNSINS
KRYDDLEGIN
LAMBARIF
HAWAI-
SNEIÐ
BERIÐ SAMAN
VERÐ OG GÆÐI
Viðurkenndir kjötiðnaðarmenn tryggja gæðin.
_ uðúP
StioaKUA 45—47 ■
Slm 358*5
PJÖNUSTA