Tíminn - 15.05.1986, Blaðsíða 7

Fimmtudagur 15. maí 1986
Tíminn 7
VETTVANGUR

Helgi Sig. Guðmundsson:
Ungt fólk og fíkniefni
Alltof margt ungt fólk lcndir í
neti fíkniefna:
Það er hið sorglega hlutskipti
margra fjölskyldna og verður ekki
með orðum lýst þeim þjáningum,
sem heilu fjölskyldurnar hafa mátt
þola vegna þessa vágests.
Mikið hefur verið rætt og ritað
um fíkniefnavandamálið. Samtök
hafa verið stofnuð til að koma á
fyrirbyggjandi starfi til að forða
æskunni frá böli vímuefnanna. Því
ber að fagna.
Þegar vandamál æskunnar ber á
góma er ávallt talað um aukið
samstarf foreldra og kennara. Það
opnar augu okkar fyrir því, hversu
mikils er krafist af kennurum varð-
andi uppeldi og mótun barna
okkar. Mikill kvíði er í foreldrum
nú, yfir þeirri upplausn, sem orðin
er í kennarastéttinni, á sama tíma
og brýnast er að allir standi á verði
gegn hinni miklu fíkniefnaógn, er
vofir yfir börnum okkar.
Það sjá þeir sem vilja, að störf
Vitaskuld veröum viö
aö standa saman aö
því að gera kennara-
starfið aö eftirsóknar-
veröu starfi á ný, svo
hægt verði að halda í
og velja hæft fólk til
þeirra starfa, sem geta
vegiö mjög þungt á
vogarskálum framtíöar
landsins
W
kennara hafa verið vanmetin og
illa launuð nú síðustu ár. Eða er
okkur alveg sama hvers konar fólk
velst til að ala upp börnin okkar og
búa þau undir framtíðina: Vita-
skuld þurfum við að standa saman
og stuðla að því að gera kennara-
starfið að eftirsóknarverðu starfi á
ný, svo hægt verði að halda í og
velja hæft fóik til þeirra starfa, sem
geta vcgið mjög þungt á vogarskál-
um framtíðar landsins.
Flestum bcr saman um að
íþróttafélögin séu sá vettvangur.
sem hvað mesta möguleika eigi í
að ná til ungmenna. Því er Ijóst að
þar þurfa mjög hæfir menn að
veljast í leiðtogasætin, menn, sem
kunna að vckja áhuga og kapp, en
hafa jafnframt skilning á því að
ekki geta allirorðiðfótboltahetjur,
og það er aðdáunarvert hvað
íþróttafélögin hafa getað haldið
uppi öflugu starfi þrátt fyrir erfiöan
fjárhag.
Framsóknarflokkurinn Itcfur
lýst því yfir í stefnuskrá sinni að
hann vilji stórauka fjárframlög til
íþróttahreyfingarinnar, til jafn-
vægis við æskulýðsráð.
Skátahreyfingin og hin ýmsu
ungmennafélög eiga ntiklar þakkir
skildar fyrir öflugt starf í þágu
æskunnar.
Kirkjan og hin ýrnsu trúarsam-
félög vinna að miklu sálgæslustarfi
VJ
Samt vita allir að trúin
hefur mörgum bjargað
og gæti bjargað fleirum
ef fólk þyrði aö opna
sig fyrir henni.
meðal ungs fólks, en það verður að
segjast eins og er að hin kristna trú
heíur orðið undir í heirni veraldar-
kapphlaups. Samt vita allir að
trúin hefur mörgum bjargað og
gæti bjargað fleirum, ef fólk þyrði
aðöpna sig fyrirhenni. Því verðum
við að vona.að fulltrúar kirkjunnar
láti í sér heyra og geri meira í því
að laða til sín æskufólk.
Helgi Sig. Guðmundsson, markaðsfulltrúi,
skipar 7. sæti á lista Framsóknarflokksins
til borgarstjórnarkosninga i Reykjavik.
Gagnmerk nýjung í fiskeldi:
„Þetta eruorðnir vinir mínir“
-segir Ari Arnljótur Sigurðsson, sem fyrstur
manna á íslandi hefur ræktað risarækjur
í Keflavík hefur á undanförnum mánuðum átt sér stað einstæð
tilraun í íslensku flskeldi, en þar hafa í fyrsta sinn hérlendis verið
ræktaðar risarækjur. Risarækjan á ættir sínar að rekja til heitra
fljóta í Suð-austur Asíu, en þar eru hennar náttúrulegu heimkynni.
Rækjutegund þessi er einhver sú stærsta sem þekkist og heitir upp
á latínu „Machrobrachium rosenbergii“. Karldýrið getur orðið 32
cm langt en kvendýrið um 25 cm og pilluð vegur slík rækja um 50
g. Bragðgæði risarækjunnar eru annáluð, enda eftirsótt á mörkuðum
bæði í Evrópu og Ameríku.
Það er Ari Arnljótur Sigurðsson,
sem ræktað hefur risarækju fyrstur
manna á íslandi og hefur þetta
brautryðjendastarf nú borið þann
árangur að fyrsta kynslóð íslensk-al-
innar risarækju er tilbúin til slátrun-
ar. Tíminn hitti Ara að máli af þessu
tilefni, til að forvitnast um þetta
tilraunaeldi, niðurstöður þess og
möguleika risarækjueldis sem bú-
greinar á íslandi. Við spurðum Ara
fyrst hvort hann hefði sjálfur bragð-
að á þessari framleiðslu sinni.
„Nei blessaður vertu, þetta eru
vinir mínir orðið, þannig að ég get
ómögulega fengið mig til að borða
þá. Flins vegar þykir risarækjan vera
hinn mesti herramanns matur, enda
sýnir það sig að markaður er mikill
fyrir hana erlendis.“
- En hvað kemur manni úr
Keflavík til að fara að gera tilraunir
með risarækjueldi?
„Upphafið að þessu má trúlega
rekja til þess að ég rakst á grein í
dagblaði fyrir rúmum 2 árum, þar
sem verið var að fjalla um tilraunir
sem Svíar hafa gert á þessu sviði, en
þeir hafa verið í þessu í rúman
áratug og hafa náð mjög langt t.d. í
seiðaeldi. Það kom fljótlega í ljós
eftir að menn fóru að kynna sér
málið að eitt aðalatriðið í eldinu er
að hafa aðgang að nógu miklu heitu
vatni, því risarækjan vex hraðast í
um 30°C heitu vatni. Þar sem ekki
ætti að vera erfitt að uppfylla þetta
skilyrði hér á landi ákvað ég ásamt
nokkrum kunningjum mínum að
prófa þetta. í fyrstu gekk þetta
vægast sagt brösuglega og fyrsta
seiðasendingin drapst nú hjá okkur,
og þeir sem voru í þessu með mér
hættu. Ég hélt hins vegar áfram og
eftir að hafa farið til Svíþjóðar og
kynnt mér hvernig þeir fara að þessu
þar, þá fór þetta að ganga mun
betur."
- Flafa þetta ekki verið kostnaðar-
samar tilraunir?
„Fljá mér hefur þetta nú verið
frekar smátt í sniðum og ég hef lagt
mesta áherslu á að læra hvernig best
er að þessu staðið við íslenskar
aðstæður. Þannig var ég með þrjú
inn ótrúlega lítill eftir að vatnið
hefur einu sinni náð kjörhitastigi.
Nú, rækjurnar eru ekkert sérstak-
lega þungar á fóðrum, og þær éta
nánast hvað sem er. Ég notaði í
mínum tilraunum fiskafóður í töflu-
formi fyrsta mánuðinn, en síðan
saxaði ég niður hráar kartöflur og
fisk og fóðraði þær á því. Það er ekki
ósvipað því fæði sem notað er annars
staðar, þar sem risarækjur eru aldár.
Jafnframt þessu hef ég prófað ýmis-
legt annaðfæði og komst m.a. að því
að þær eru alveg vitlausar í harðsoð-
in egg!“
Kerín þar sem Ari Arnljótur Sigurðsson hefur ræktað risarækjur.

Hér sést ein risarkja í keri sínu. Ef
neðst á myndinni, en risarækjur eru
ker í gangi og beitti stundum mis-
munandi aðferðum við hvert um sig
til þess að fá samanburð. Risarækjan
er vandmeðfarin en þolir þó nokk-
urn sveigjanleika t.d. í hita, en eins
og ég sagði áðan þá er kjörhitastigið
í kringum 30°. Hún þolir þó allt upp
í 33-34° og allt niður í 16°. Rækjan
hefur nokkuð sterkt einstaklings-
eðli, og t.d. er það grundvallaratriði
að hún hafi sinn eigin bústað eða
skýli í kerunum. Þangað fer hún
gjarnan með matinn sinn og hefst
þar líka við þann tíma sem hún fer
úr skelinni, sem er skynsamleg ráð-
stöfun, því hinar geta átt það til
ráðast á hana þegar hún er skel- og
varnarlaus. Ég hef ieyst þetta með
því að hafa blómapotta í kerunum."
- Hvað eru risarækjur lengi að
vaxa úr grasi?
grannt er skoðað má sjá hluta úr eggi
sólgnar í harðsoðin egg.
„Það tekur hana um sex mánuði
að þroskast frá því að vera lirfa í
fullvaxið dýr, en þessum tíma má
aftur skipta upp í tvö tímabil. Tím-
ann þar til hún verður að seiði og
það tekur um 2 mánuði og svo
tímann sem hún vex af seiðastiginu
í það að verða fullvaxin, en það
tekur um 4 mánuði. Svíar hafa
sérhæft sig í seiðaeldi og selja seiði
m.a. til Asíulanda og þykja þeir vera
með mjög góðan stofn. Seiðin eru
alltaf ræktuð alveg sér, þannig að ef
miðað er við rækjueldisbúskap sem
tekur þá 4 mánuði er hægt að ná
þremur kynslóðum á ári út úr hverju
keri“.
- Hvað með afrakstur?
„Mér telst svo til að unnt sé að fá
ca 10 kg af rækju út úr hverjum
fermetra á ári, og ef dæmið er
reiknað í einföldum tölum þá er
markaðsverð a.m.k. 600 kr./kg
þannig að við erum að tala um 6.000
króna tekjur á hvern fermetra. í 100
m2 kcraplási yrðu þétta 600 þús. á
ársgrundvelli. Það er fyllilega sam-
bærilegt við þá nýtingu sem bændur
ná út úr húsnæði sem þeir nota undir
hefðbundnar búgreinar. Þar sem
húsnæði er til staðar, eins og víðast
er á bæjum, t.d. hlöður og önnur
útihús, þá ætti framleiðslukostnaður
ekki að þurfa að vera mikið meira
en 25-30% af brúttóveltu. Þess
vegna er ég sannfærður um að þetta
kemur víða sterklega til álita þar
sem bændur hafa þurft að draga úr
hefðbundum búskap.“
Sólgnar í harðsoðin egg!
- Hvers vegna er framleiðslu-
kostnaðurinn svona lítili hluti af
veltunni?
„Ja ég vil nú kannski hafa nokkra
fyrirvara á þessum tölum, en aðal-
lega kemur það til af því, að um er
að ræða lokað kerfi á vatninu, svo
hitunarkostnaður þarf ekki að vera
mjög mikill, og í Svíþjóð hefur sama
vatnið t.d. verið notað svo árum
skiptir. Vatnið er hreinsað með
svokallaðri lífrænni hreinsun, en hún
felst í því að vatninu er dælt í
sérstakt hreinsiker sem er hálf fullt
af möl og sandi. í þetta ker safnast
síðan bakteríur og gerlar úr úrgangi
og þar lifir hver bakterían á annarri.
Lokastigið í hreinsun vatnsins er svo
að það er geislað með sérstöku
geislatæki, en það er vel þekkt
aðferð hér á landi og mörg bæjarfélög
nota hana á neysluvatn sitt. Hvort
heldur vatnið er hitað upp til að
halda því 30° heitu, eða heitu vatni
er blandað saman við, er kostnaður-
Sterkur markaður
Hvað með markað fyrir þessa
framleiðslu?
„Ég kannaði verð á risarækju í
fyrra sumar og þá kom í ijós að
auðvelt er að fá $15 fyrir kílóið í
Bandaríkjunum og mun meira í
Evrópu, allt upp í 250 sænskar
krónur. Varðandi markaðssetningu
koma að sjálfsögðu upp ýmis vanda-
mál tæknilegs eðlis, en ckki óyfir-
stíganleg. Markaðurinn er þannig
að neytcndur vilja lielst fá rækjuna í
heilu lagi, og hún þarf að berast á
markaðinn á einum sólarhring.
Þannig að við erum að tala um
flutning með flugi. Lang best er að
ekki líði nema 10 klst. frá því að hún
er tekin og drepin og þar til hún
kemur á markað, en allt upp í 20
klst. cr í góðu iagi. Rækjan er flutt í
sérstökum plastpokum og ískössum,
og miðast þessi æskilegi flutn-
ingstími við þá flutningsaðferð. Aðr-
ar leiðir eru vissulega hugsanlegar
og ef flutningstíminn er lengri þá
þarf að kæla hana meira, en ekki þó
frysta hana. Það er meira vesen ef
hún er fryst, því þá þarf pakkningar
og ýmsa aðra aðstöðu. Miðað við
þær samgöngur sem tíðkast í dag
held ég að flutningurinn sé langt frá
því að vera stórt vandamál. Þess ber
líka að gæta að hvert kíló af þessari
vöru er mjög verðmætt."
- Heldurðu að þetta gæti hentað á
íslandi?
»Ég er ekki í nokkrum vafa um
það, annars hefði ég ekki enst allan
þennan tíma í þessu. Ég held að hér
sé kominn nýr þáttur inn í umræðuna
um breytta framieiðslu í landbúnaði,
sérstaklega fyrir þá bændur sem hafa
þegar lagt í miklar fjárfestingar á
húsnæði sem síðan kemur að tak-
mörkuðu gagni. Það gæti borgað sig
að skoða þennan kost gaumgæfi-
lega.“
-BG