Tíminn - 12.12.1995, Blaðsíða 7

Tíminn - 12.12.1995, Blaðsíða 7
Þriöjudagur 12. desember 1995 Wftit&fW 7 | UTLÖND . . . UTLÖND . . . UTLÖND . . . UTLÖND . .. UTLÖND . .. UTLÖND . . . UTLÖND . .. UTLÖND . .. J Mannréttinda- mál í Rúss- landi í ólestri Moskvu — Reuter Samkvæmt opinberri skýrslu rúss- nesku mannréttindanefndarinn- ar eru mannréttindamál í Rúss- landi í miklum ólestri, og hefur ástandib versnab frá því í fyrra. Höfundur skýrslunnar ér Sergei Kovaljov, formabur mannrétt- indanefndarinnar, en þab var Jeltsín forseti sem skipabi nefnd- ina á sínum tíma. Kovaljov sagbi ab brot gegn tveggja ára gamalli stjórnarskrá landsins væru bæbi útbreidd og kerfisbundin. „Ferbafrelsi er kerfisbundib hindrab undir ýmsu yfirskini," sagbi Kovaljov á fundi sl. sunnu- dag. Algengt væri ab fólk væri skyldab til ab yfirgefa ekki stór- borgir, líkt og tíbkabist á tímum Sovétríkjanna, og jafnvel þeir sem hygbust abeins dvelja í vibkom- andi borg um takmarkaban tíma gætu lent í því. Einnig sagbi hann ab tilskipun, sem Jeltsín undir.ritabi í fyrra til ab koma í veg fyrir skipulagba glæpastarfsemi, sé í andstöbu vib stjómarskránna, en samkyæmt tilskipuninni er heimilt ab halda grunubum í haldi án ákæru í allt ab 30 daga. „Jafnvel Jesjov (yfir- mabur leynilögreglu Stalíns á fjórba áratugnum) hélt fólki ekki nema í 15 daga," sagbi Kovaljov. Jeltsín hefur hingab til hunsab störf nefndarinnar, en Kovjalov, sem er 65 ára og fyrrverandi and- ófsmabur í Sovétríkjunum, hefur hlotib ýmsar mannréttindavibur- kenningar á Vesturlöndum fyrir baráttu sína gegn stríbinu í Tsjetsjeníu. joseph Rotblat, fribarverblaunahafi. Fríbarverölaun Nóbels afhent í Osló. Joseph Rotblat: Kaldastríðshugsunin lifir enn góbu lífi Osló — Reuter Á sunnudaginn var Joseph Rot- blat, 87 ára kjarneðlisfræðingi, afhent fribarverðlaun Nóbels vib hátíblega athöfn í ráðhús- inu í Osló. Verblaunin, sem nema um 65 milljónum ís- lenskra króna, skiptast jafnt á milli hans og Pugwash samtak- anna sem hafa helgab sig bar- áttu gegn kjarnorkuvopnum, en Rotblat er einn af stofnendum samtakanna. Rotblat var upphaflega einn þeirra sem tóku þátt í ab smíba fyrstu kjarnorkusprengjuna í Bandaríkjunum. Um leib og ljóst var ab Þýskaland Hitlers myndi ekki rába vib ab smíba kjarn- orkusprengju hætti Rotblat hins vegar öllum afskiptum af til- raunasmíðinni og hefur alla tíð síðan verið einn af skeleggustu andstæðingum kjarnorkuvopna. „Kalda stríðinu er lokið, en kaldastríðshugsunarhátturinn lifir enn góðu lífi," sagði Rotblat í ræbu sinni þegar hann tók vib verblaununum í Osló. „Þá var okkur sagt ab tilvera kjamorku- vopna kæmi í veg fyrir heims- styrjöld. Nú er okkur hins vegar sagt ab kjarnorkuvopn komi í veg fyrir allar tegundir af styrj- öldum." Stabreyndin væri hins yegar sú ab ekkert benti til þess ab kjarnorkuvopn hafi komib í veg fyrir heimsstyrjöld. „Þvert á móti er vitað að þau voru nærri því að orsaka styrjöld," sagði Rotblat og vísaði til Kúbudeil- unnar árib 1962, en þá segist hann hafa upplifab eitt hræbi- legasta augnablik ævi sinnar. Hann hélt því einnig fram ab fjöldi vísindamanna, sem óspart hafa kynt undir kjarnorku- vopnakapphlaupib, hafi svert ímynd vísindanna mjög. Hann hvatti alla vísindamenn til ab axla þá ábyrgð sem þeim ber og taka ekkiþátt í framleibslu kjarn- orku- eba efnavopna. Gerbu þeir þab myndu slík vopn hverfa af yfirborbi jarbar. Um 1.000 manns gengu í blys- för um miðborg Oslóar á sunnu- dagskvöld til heiburs Joseph Rot- blat og Pugwash- samtókunum. „Vib komum hingab sérstaklega til þess ab sjá Rotblat og til þess ab mótmæla kjarnorkutilraun- um Frakka og Kínverja," sagbi Trine Eskeland, háskólanemi í Tromsö í Norbur- Noregi. Nób- elsverblaunanefndin lysti því yf- ir þegar tilkýnnt var í október hver hljóta myndi verblaunin þetta árib, ab þau væru m.a. veitt í mótmælaskyni vib kjarnorku- tilraunir Frakka í Kyrrahafinu. Óþekkt hestategund finnst í afskekktum fjalladal í Tíbet: Steinaldarhestur, sem sjá má á hellamyndum, enn í fullu fjöri Þann 15. september sl. héldu sex manns af stab akandi frá Lhasa í Tíbet í norbaustur í átt til bæjarins Dengsjen og ætl- ubu síban ab halda þaðan áfram upp eftir ánni Salween, en þar reiknubu þeir meb ab finna sjaldgæfa hestategund sem einn leibangursmanna, dr. Michel Peissel frá Frakk- landi, hafbi rekist á ábur á þeim slóbum. Þetta var 25. ferb Peissels um þessar slóbir. Frá Dengsjen héldu þeir áfram á hestum ásamt 11 Tíbetum. Ferbin var mjög erfib og vebur- skilyrbi óhagstæb. Veturinn var óvenju snemma á ferð þetta árið og mikill snjór lá yfir öllu. „Það yar mjög kalt," sagði Peissel. „Við lentum í hagléli og þurft- um að fara fótgangandi um hættulega stíga með hengiflug á abra hönd. Eg held ab þetta sé erfibasta för sem ég hef farib í." Eftir ab hafa rábfært sig vib heimamenn sem vom meb í för- inni ákvab Peissel ab taka á sig krók sem lítt hafbi verið kann- aður til þessa. Þegar komið var yfir u.þ.b. 5.000 metra hátt fjallaskarb komu þeir nibur í fjalladal sem ekki var teiknaöur á kortin sem þeir höföu með- ferðis. Og sú sýn sem þá blasti við kom þeim mjög á óvart. „í miðri auðn túndrunnar," segir Peissel, „sáum við yfir Hestarnir fundust íafskekktum dal sem er umkringdur háum fjöllum á allar hlibar. ósnerta skóga með voldugum birkitrjám, víbitrjám og barr- trjám." Ekki minnkabi undrun þeirra þegar þeir sáu dýrateg- undirnar sem þarna vom: apar af markattarætt grófu í snjóinn ab leita sér fæðis, og skammt þar frá var hjartartegund sem talin er í útrýmingarhættu. Það vora þó smáhestarnir sem vöktu mesta athygli þeirra, en ekki var annað að sjá en að þeir væru nákvæmlega eins útiits og hestar á hellamyndum frá stein- öld. „Þegar við rákumst á fyrsta dýrib," sagbi Peissel, „héldum vib ab þab væri vanskapab. En svo komum vib auga á annab, og þab þribja, og loks heila hjörb." Milli tuttugu og þrjátíu smávaxnir hestar meb kubbs- laga höfub, snöggt fax og bleikir á lit, ráfubu þarna um í snjón- um. Síbar rákust þeir á fleiri hjarbir í dalnum. Það var ekki bara líkamslögun- in sem var kunnugleg frá stein- aldaramyndunum, heldur líka dökk röndin eftir endilangri hryggsúlunni sem var nákvæm- lega eins og á steinaldarhestun- um sem taldir voru löngu út- daubir. Frumstæbir og harb- gerðir hestar Þarna nibri í dalnum er krökkt af smáþorpum, þar sem býr fólk af Bon- po þjóbflokki. Bændum- ir veiða þessa hesta með snöru þegar þeir þurfa að nota þá á einhvern hátt, til reiðar eða sem burbarklára. En þegar þeir hafa lokib hlutverki sínu í þab skiptib er þeim sleppt lausum á nýja- leik. Leibangursmenn áttu hins vegar í mesta basli meb ab fanga hestana. „Vib gátum í mesta lagi komist í um fimm metra fjar- lægb frá þeim, þá 'ærðu þeir sig," sagði Dr. Casas einn leið- Tveir hinna nýfundnu hesta. Þeir eru smáir, harbgerir og líta nákvœm- lega út eins og hestar á œvafornum hellamyndum frá steinöld. angursmanna. Þeim tókst þó að koma höndum yfir einn hest- irín, og tóku úr honum blób- pmfu ábur en þeir slepptu hon- um aftur. Hún verður rannsök- uð gaumgæfilega þegar til Evr- ópu er komið, ásamt fjölda myndbanda sem þeir tóku af hestunum. Dr. Ignasi Casas, dýralæknir sem var mebal leibangurs- manna, sagðist halda að Rivoke- hesturinn — eins og leiðangurs- menn nefndu tegundina, eftir hérabinu þar sem hún fannst — hljóti ab hafa einangrast þarna í fjalladalnum og þess vegna haldib sérkennum sínum. „Hann virbist vera mjög frum- stæbur og mjög harðger," segir hann. „Hestamir í næstu hérað- um eru mjög ólíkir honum." Enda þótt hestarnir hafi í sjálfu sér getað farið frjálsir ferba sinna um allt Rivoke-hérab, sem er rétt sunnan vib landamærin ab Kína, þá er dalurinn (17 mílna langur) þar sem þeir fund- ust lokabur inni á milli hárra fjalla, og þab eru abeins tvö fjallaskörb, rúmlega 5.000 metr- ar á hæb, á hvorn veg sem tengja dalinn vib næsta um- hverfi: „Hestar fara ekki aub- veldlega um þessi fjallaskörb vegna þess ab í þessari hæb er ekkert gras, ekkert fæbi til þess ab lifa á," sagbi dr. Casas. Einstakur í sinni röð „Það er mjög sjaldgæft að finna stórt spendýr sem ekkert er vitab um," sagbi Steven Harri- son, breskur erfbafræðingur sem mun sjá um að gera erfðafræbi- rannsóknir á blóbsýninu sem tekið var. „Það verður athyglis- vert að bera saman erfbaefni hestsins og annarra villtra hesta." Meb erföagreiningu blóbsins er m.a. vonast til þess að hægt verbi ab stabsetja Ri- voke- hestinn í fjölskyldutré hestakynsins. „Þab stendur ekkert í fræbun- um um þennan hest," sagði dr. Casas. „Þetta er spennandi fund- ur vegna þess að hestar hafa ver- ið ræktaðir og blandast og ferð- ast um allan heim, en þess virð- ist enn sem komið er vera ein- stakur í sinni röð." Byggt á The New York Times og Der Spiegel

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.