Tíminn - 08.05.1996, Blaðsíða 11

Tíminn - 08.05.1996, Blaðsíða 11
Mibvikudagur 8. maí 1996 11 Hvers vegna dreg- ur úr hagvexti í Bandaríkjunum? VIÐSKIPTI The End of Affluence, eftir (effrey C. Madrick. Random House, 223 bls., S 22,00. í ritdómi í Foreign Affairs, janúar- febrúarhefti 1996 (75. árg., nr. 1), sagöi: „Þáverandi prófessor í hag- fræbi viö Stanford-háskóla, Paul Krugman, birti 1990 ágætt inn- gangsrit um stefnumörkun í bandarískum efnahagsmálum, sem hann nefndi The Age ofDim- inished Expectation (Tíma minnk- andi væntinga). í því hélt hann fram, ab mesta vandamál Banda- ríkjanna væri það, að úr langtíma hagvexti drægi. Að vanda varð Krugman ekki hált á hagfræðinni, en honum skeikar í lýsingu sinni á hugarástandi Bandaríkjamanna í upphafi tíunda áratugarins." „I The End of Affluence (Enda- lokum velmegunar) fetar Jeffrey G. Madrick í fótspor Krugmans og segir glögglega frá efnahagslegum vanda Bandaríkjanna og styðst kyrfilega við heimildir. Heldur Madrick því fram, að í Bandaríkj- unum sé hafið nýtt tímaskeið hægs hagvaxtar, sem kalli á breytt hugarfar. ... í meira en öld eftir Þrælastríðið óx landsframleiðsla Bandaríkjanna um 3,4% á ári að meðaltali. Síðustu tvo áratugi hef- ur vöxtur hennar verið nær heilu prósentustigi minni. Hagvöxtur- inn var í meira en öld fram knú- inn af um 2% aukningu afkasta verkamanna á ári, sem af hlaust áþekk aukning raunverulegra launa þeirra. ... Fyrir verkan vaxtavaxta tvöfölduðust raun- veruleg laun þeirra hver og ein 35 þessara ára, og í meira en öld var þannig hverri kynslóð búin tvö- falt meiri velmegun en hinni undanfarandi." „... þessi árangur mótaði líka viðhorf Bandaríkjamanna til fá- tækra. í hagkerfi tækifæranna, þar sem iðni og vinnusemi er umbun vís, varð það trú manna að þeir, sem útundan verða, geti aðeins sjálfum sér um kennt." „En frá öndverðum níunda ára- tugnum hafa Bandaríkjamenn verið að vakna upp við vondan draum. Framleiðni eykst liðlega helmingi minna en áður.... Ef 2% árleg aukning raunverulegra launa hefði haldist frá 1973, væru laun að meðaltali þriðjungi hærri en þau eru nú. ... Að baki þessa leynist önnur athyglisverð fram- vinda: vaxandi launamunur. Að- eins í tekjuhæsta fimmtungnum hafa raunveruleg laun fjölskyldna vaxið. Og þá hefur fram komin hækkun launa verið á meðal þeirra, sem háskólamenntun hafa hlotið. Laun verkamanna, sem gengið hafa í gagnfræðaskóla eða Lausafé einstaklinga Fjármunir einstaklinga á pen- ingamörkuðum — að mestu leyti í veröbréfum einhvers kon- ar — nema nú næstum $ 10.000 milljörðum að mati Chase Man- hattan Private Bank, að Europe- an 11.-17. apríl 1996 skýrði frá. Þeir fjármunir heimamanna nema í Bandaríkjunum um $ 3.500 milljörðum, í öðrum löndum um $ 4.000 milljörð- um, en utan lands eigenda nema þeir um $ 2.100 milljörð- um. — í heimi öllum munu 2,6 milljónir manna hafa $ 1 millj- ón eða meira í lausafé. Af þeim $ 2.100 milljörðum, sem eru ut- an heimalands eigenda, koma $ 1.000 milljarðar frá Evrópu og Austurlöndum nær, $ 650 millj- arðar frá Asíu og Kyrrahafssvæð- inu, $ 350 milljarðar frá Suður- Ameríku. Af þessum f jármunum utan heimalands er um 60% haldið í Evrópu (og þá 35% í Sviss, 15% á Bretlandi, 6% á Ermarsundseyjum, 6% í Lúxem- borg), um 10% hjá fésýslustofn- unum á Karíbahafi og um 5% í Hong Kong. Mishátt lágmark setja bankar við f jármunum ein- staklinga, sem þeir taka til um- sýslu. A meðal stórbanka mun það hvað lægst í Lloyds Bank á Bretlandi, £ 75.000, en hjá Barclays Private Bank er það £ 1 milljón og í Chase Manhattan Private Bank um $ 1 milljón. Hjá ýmsum fésýslustofnunum er lágmarkið lægra, t.d. £ 50.000 hjá Rea Brothers á Guernsey. aðeins í barnaskóla, hafa beinlín- is lækkaö." „Þessu hafa tæknilegar breyt- ingar valdib og alþjóðleg sam- keppni, að Madrick álítur. Undir hagvexti á blómaskeibinu stób fjöldaframleiðsla í sjálfu sér nógu hagkerfi með stóran innlendan markað. Á nýja skeiðinu er búið við tilhögun sveigjanlegrar fram- leiðslu í hagkerfi með uppskipta markaði. Viðvarandi og fyrirsjá- anleg aukning framleiðni spratt áður upp af stöbluðum aðferðum við fjöldaframleiðslu í sívaxandi umfangi. Á hinu nýja skeiði verð- ur síður ávinningur hafður af vax- andi fjöldaframleiðslu. Við sveigj- anlega framleibslu er kostur á vaxandi fjölbreytni varnings og þjónustu. Hún skapar litlum fyrir- tækjum tækifæri til að leggja til syllna á markaðnum og dregur úr samkeppnisyfirburbum stórra fyr- irtækja." Kaþólska kirkjan á Norðurlöndum Þab varð til þó nokkur flóra af sér- stimplum um árib þegar Jóhannes Páll II. páfi heimsótti Norburlönd- in. Ab vísu taldi ekkert þeirra sér fært að minnast heimsóknarinnar með því ab gefa út frímerki, sem selst hefðu til fjölda kaþólskra landa fyrir miljónir, en þar er nú ab verba breyting á. Ólafur helgi Noregskonungur er, jafnframt því ab vera verndar- dýrlingur Noregs, einnig verndar- dýrlingur Færeyja og Álandseyja. Þessar eyjar minntust hans bábar árib 1995, meb samútgáfu, sem sæfara og trúboba, auk þess ab hann var verndardýrlingur þeirra. Myndefni merkisins er stytta af Ólafi helga og heimshlutakort er sýnir bæbi Áland og Færeyjar, sem eru í raubum lit. Martin Mörck vann bæbi frímerkin. Um síðustu jól slógu svo Færeyj- ar í gegn með fallegum frímerkjum af kaþólsku kirkjunni í Höfn. Þama er um að ræða mynd á öðru frímerkinu, sem sýnir kirkjuna séba frá stöpli og inngangi. Hitt frímerkið ber mynd af glerlista- verki í kirkjunni. Þá er einnig gefib út hefti meb fimm stykkjum af hvoru frímerki, sem eru ab verb- gildi fjórar krónur hvort. Er þab meb forsíbumynd af kirkjunni og einnig af merki færeyska póstsins. Þá voru auk þessa gefin út tvö póstkort, hvort um sig meb mynd- efni frímerkis úr samstæðunni. Ólafur konungur sendi færeyska höfðingjann Sigurð Brestisson til að skíra fólk og kenna því kristna trú, árið 999 að talið er. Kallaði hann Færeyinga saman og birti þeim boðskap sinn og Ólafs. Þarna var um að ræða rómversk-kaþólska trú. Árið ellefu hundruð verba svo Færeyjar biskupsdæmi og árib ell- ^"Ttf A * ft fti iinr " i jólafrímerkin í Fœreyjum 1995. sibaskiptin skyldu einnig ná til þessara hluta ríkisins. Var þá gamla biskupssætib niburlagt og prestaskólinn er fylgdi því. Kon- ungur tók eignarnámi allt góss kirkjunnar, lönd og lausa aura og alla gripi. Auk alls þessa var svo kirkjumálib framvegis danska. Eftir ab trúfrelsi var lögfest, árib 1849, var svo reynt á ný ab hefja kaþólskt safnabarstarf í Færeyjum. Þá kom þangað prestur frá Bayern, sem Bauer hét, árib 1857 og reisti hann kirkju í „Rættará" í Þórs- höfn, en ekki voru margir safnað- armeðlimir. Þegar hann yfirgaf Færeyjar árið 1880, tók enginn við og kirkjan lá í óhirðu. Þab var svo ekki fyrr en árib 1931, ab tveir nýútskrifabir prestar tóku ab sér ab endurvekja trúboð í Færeyjum. Þeir séra Boekenogen og séra King. Þá var vígð lítil kirkja í húsi, sem Fransiskanasystumar reistu, 23. maí 1931. Þar komu gamlir Færeyingar til kirkju, sem ábur sóttu kirkju hjá séra Bauer í æsku sinni. Þessi litla kirkja í Bringsnagötu varð brátt of lítil. Þá létu systumar Forsíba frímerkjaheftisins. FRÍMERKI SIGURÐUR H. ÞORSTEINSSON reisa skóla og kirkju og var Maríu- kirkjan vígb árib 1933. Maríukirkjan, sem nú er í Höfn og mynd er af á frímerkinu og frí- merkjaheftinu, er jafnframt klaust- urkirkja systranna á sama hátt og kaþólska kirkjan í Stykkishólmi. Arkitekt þessarar kirkju var Arni Winther og glerlistaverkin eru eft- ir Þránd Patursson, bæbi í glugg- um og altaristöflu. Glermósaíkin við inngang kirkjunnar er svo gerð af Sven Havsteen Mikkelsen. Per æa Hadd vann frímerkin tvö og heftið. Einnig gaf pósturinn út tvö póstkort og ennfremur var hib opinbera jólakort færeyska pósts- ins meb mynd kirkjunnar á sl. ári. efu hundrub og ellefu kemur fyrsti biskupinn, sem sest ab í Kirkjubæ. Næstu 400 árin sátu þar samtals 34 kaþólskir biskupar, sá er síbastur var þar var Ámundur Ólafsson, sem sat á stóli fram til 1538. Kristján III. hafbi leyst upp norska ríkisrábib árib 1535 og gjört Noreg og Færeyjar ab hluta danska ríkisins. Þab var svo árib 1537 ab konungurinn ákvab ab VI. AI SS*^ > | s ^^ mm í %^' -.ÍSgBS M'9 w lt»i 5ANKT OlOf MUgTNAU OCK i|0»A!W*í M M <¦ K 1 > Frímerkin meb myndum Ólafs helga.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.