Morgunblaðið - 03.01.2006, Blaðsíða 27

tta
gir
nna
gar
að fást botn í hvar brautin eigi að
liggja.
„Ég tel að menn eigi að ein-
setja sér að ná sátt um þetta. Í
öðru lagi þarf að liggja fyrir með
hvaða hætti hluti kostnaðarins
myndi skila sér til baka. Ríkið
hefur ákveðið að leggja í þetta
ákveðnar fjárhæðir. Ef menn
fara í einkaframkvæmd liggur
það á borðinu að það kæmi endur-
gjald með einhverjum hætti fyrir
það sem út af stæði. Ég hef talað
fyrir svokallaðri skuggagjalda-
leið sem felur í sér að ríkið end-
urgreiði kostnað í takt við þá um-
ferð sem um brautina fer, en á
lengri tíma en gert var í Hval-
fjarðargöngunum, en þar er um
að ræða 20 ára tímabil,“ segir
Gísli. Fjármögnunin við Sunda-
braut gæti hugsanlega orðið til
30–40 ára. „Ég held að þetta ætti
að verða mjög áhugaverður kost-
ur til þess að koma verkefninu í
heild í framkvæmd. Við hjá höfn-
unum leggjum mikla áherslu á að
flóahafna. „Það er verið að fara í
400 milljóna króna verkefni í
Vesturhöfninni í Reykjavík til
þess að lagfæra aðstöðu þeirra
sem þar eru með útgerð og fisk-
vinnslu. Í öðru lagi er verið að ýta
áfram skipulagi við Mýrargötu
sem mun breyta ásýndinni við
höfnina. Þá er Austurhöfn að
undirbúa framkvæmdir við tón-
listarhús sem mun ekki síður hafa
gríðarleg áhrif á hafnarsvæðið. “
Gísli segir að einnig sé verið að
ljúka við stækkun á hafnarbökk-
um á Grundartanga og þar séu
umsvif að aukast mjög verulega.
„Það verður tekinn í notkun nýr
bakki á svonefndum Skarfabakka
sem Eimskip og skemmtiferða-
skip munu meðal annars nýta,“
segir Gísli og bætir við að bakk-
inn verði tilbúinn á næsta ári.
Spennandi verkefni blasi við
sama hvert litið sé. Þau muni ef-
laust hafa talsverð áhrif á byggð-
armunstur í hverjum bæ fyrir sig
á næstu árum.
það verði horft á þetta sem eina
heildarframkvæmd, og þar með
talin stækkun á Hvalfjarðargöng-
um, til þess að hún komi að þeim
notum sem að er stefnt sem
fyrst,“ segir Gísli. Verkefnið sé
svo spennandi að allir aðilar vilji í
raun að það geti orðið að veru-
leika sem fyrst. Málið strandi í
raun fyrst og fremst á því að ekki
hafi náðst sátt um legu brautar-
innar.
Mörg verkefni í vinnslu
Gísli tók við starfi hafnarstjóra
1. nóvember síðastliðinn. „Þetta
hefur verið mjög spennandi,“
segir Gísli og kveðst sannfærður
um að það hafi verið rétt ákvörð-
un að sameina hafnirnar fjórar.
Hann segir ljóst að hafnirnar
snerti býsna mörg svið í hverju
sveitarfélagi og hafi þar mikil
áhrif, meðal annars þegar kemur
að skipulagsmálum.
Aðspurður segir hann mörg
verkefni í vinnslu á vegum Faxa-
mögnun Sundabrautar
gir, 11–13 ára aldur væri
ið samfélagsböl
lags- og heilsufars-
r Íslendinga er án efa
og afleiðingar hennar,
mikla harmleiki sem ger-
nasta degi,“ sagði Jón
on er hann lýsti því sem
þjóðfélaginu. Neysla
legra vímuefna ykist
til árs. Heimili neytenda
ra væru lögð í rúst af of-
ndrukkurum og fórn-
ekki að tjá sig af ótta við
u sölu og dreifingu á
sagði Jón að saklausir
myrtir af sjúkum fíkni-
sem væru í örvænting-
æsta skammti. Af-
æri sleppt lausum eftir
r ættu undantekning-
endurhæfingarmeðferð.
r hluti skjólstæðing-
taferil sem tengist vímu-
ugri sjálfsskoðun. Það væri þó alltaf
grundvallaratriði að nýta sér mátt bæn-
arinnar og lifa með Jesú Kristi. Hann
hvatti fólk til þess að nota Biblíuna, þar
væri góð leið.
Allir hvattir til ábyrgðar
„Við stefnum að því að einstaklingarnir
komist á almennan vinnumarkað og það
tekst hjá þeim sem ekki eru fæddir und-
ir stjörnunni leti,“ sagði Guðmundur í
lok samkomunnar. „Orð Guðs eru kjarn-
inn, ef þú ert einlægur þá skilurðu Biblí-
una. Andi og sál þurfa að sameinast til
að komast í návist við Krist. Við hvetj-
um einstaklinginn áfram til ábyrgðar á
eigin lífi og það er nú þannig að hver og
einn er einstakur, út frá því göngum
við,“ sagði Guðmundur. Í lok samkom-
unnar og inn á milli atriða var sungið af
mikilli innlifun og ljóst að þátttaka í
meðferðarprógrammi Byrgisins er fólki
mikilvæg. Stutt dvöl á kynning-
arsamkomunni fyrir árið 2006 leiddi í
ljós að í Byrginu er verið að bjarga
mannslífum.
Morgunblaðið/Sigurður Jónsson
i kynningarsamkomu Byrgisins á Efri-Brú.
Árni V. Magnússon og Ásta Guðmunds-
dóttir kynntu áform næsta árs.
un á kynningarsamkomunni. Fremst er Guðmundur Jónsson og fjær er heimilisfólk.
efnaneyslu. Fyrir þessa menn sagði Jón
Arnarr að sett væri saman ákveðin með-
ferðardagskrá. Margir afbrotamenn
gætu þó tekið þátt í hefðbundinni með-
ferð Byrgisins með prýðilegum árangri,
aðrir þyrftu sérstakt aðhald og daglega
tilsjón. Jón lagði áherslu á að nauðsyn-
legt væri fyrir Byrgið að fá meira hús-
næði til þess að geta brugðist við og tek-
ið fólk inn með skömmum fyrirvara því
biðtími gæti ráðið úrslitum um líf og
dauða. Mjög nauðsynlegt væri að fá að-
stöðu til að taka á móti fólki í afeitrun en
hún væri nauðsynleg til þess að hægt
væri að hefja meðferð.
Miklar ranghugmyndir
Jósep Sigurðsson fjallaði á fundinum
um ranghugmyndir fólks sem ætti við
eiturlyfjavanda að stríða. Hann lagði
áherslu á að hugarfar hvers og eins yrði
að breytast ef fólk ætlaði að ná tökum á
tilveru sinni og komast á rétta braut.
Fráhvarfseinkenni væru mikil og erf-
iðar sveiflur sem fólk lenti í. Fólk þyrfti
að skilja við fortíðina og þjálfa sig í öfl-
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 3. JANÚAR 2006 27
Mikið hefur verið gert úr þeirriskoðun Ríkisendurskoðunarað nauðsynlegt sé að skýrastefnuna í heilbrigðisþjónust-
unni, sem minnst er á í ann-
ars ágætri skýrslu um sam-
einingu spítalanna í
Reykjavík. Þetta er hraust-
lega mælt og sama gildir
það sem haft er eftir for-
stjóra Landspítala – há-
skólasjúkrahúss í Morg-
unblaðinu að leiðsögn frá
heilbrigðismálaráðherra um
stefnu spítalans mætti vera
skýrari. Það er ágætt að
menn tali hreint út en ég
verð að viðurkenna að ég er
orðinn frekar leiður á sí-
felldum stefnuleysis-
umræðum, einkum um
Landspítala – háskóla-
sjúkrahús, vegna þess að
mér finnst mönnum stund-
um sjást yfir að í daglegu
starfi og í ákvörðunum sem
verið er að taka frá degi til
dags er fólgin stefna og
stefnumótun. Einmitt þess
vegna finnst mér ástæða til
að leggja hér orð í belg.
Fyrst vil ég hins vegar
óska starfsmönnum Land-
spítalans til hamingju með
vitnisburðinn sem þeir fá í
skýrslu Ríkisendurskoð-
unar, en í mati stofnunar-
innar á góðum árangri sam-
einingar spítalanna í
Reykjavík felst mikill og góður vitn-
isburður um starfsmenn spítalans sem ber
að lofa.
Landspítali – háskólasjúkrahús
Landspítali – háskólasjúkrahús er öfl-
ugasti og í mörgum tilvikum eini bráða-
spítali landsins. Það er veigamikið hlut-
verk í starfsemi spítalans. Þannig hefur
það verið og þannig verður það. Í hlut-
verkinu felst bæði ytri stefnumótun og
krafa um innri stefnumótun svo notuð séu
hugtök sérfræðinga.
Landspítali – háskólasjúkrahús er öfl-
ugasti aðgerðaspítali landsins fyrir alla
landsmenn. Þar eru til dæmis gerðar að-
gerðir sem ekki eru gerðar annars staðar
og verða ekki gerðar annars staðar af fag-
legum og fjárhagslegum ástæðum. Í því
hlutverki spítalans felst stefna í heilbrigð-
isþjónustunni.
Landspítali – háskólasjúkrahús er líka
svæðissjúkrahús fyrir höfuðborgarsvæðið
og nærliggjandi sveitir. Honum ber því að
sinna, eins og hann gerir, hefðbundnu
hlutverki svæðisbundinnar heilbrigð-
isstofnunar. Í því hlutverki spítalans felst
stefna og stefnumótun.
Landspítali – háskólasjúkrahús er öfl-
ugasta rannsókna- og kennslustofnun
landsins, ein af frumforsendum þess að
hér er hægt að halda uppi akademísku
námi í heilbrigðisvísindum og ein veiga-
mikil forsenda þess að hér er rekin öflug
rannsóknastarfsemi. Þarf að fjölyrða um
stefnumótunina sem í þessu felst, eða er
hér auglýst eftir því að heilbrigð-
isráðherra sé með nefið ofan í hvers
manns koppi í þessu sambandi?
Lagasetning – stefnumótun
Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur
fram að mjög hafi dregið úr vexti þjónustu
sérfræðilækna, en sá vöxtur hefur oftsinn-
is orðið tilefni gagnrýni og opinberra um-
ræðna. Í skýrslunni virðist það hins vegar
vera samspilið milli reksturs spítalans og
sérfræðiþjónustunnar sem tilfært er sem
dæmi um stefnuleysi. Umfangið í þessari
þjónustu sérfræðilækna er skýrt að hluta
til í skýrslunni. Er það gert með því að
benda á starfsemi dag- og göngudeilda
Landspítala – háskólasjúkrahúss og er sá
vöxtur er bæði eðlilegur og æskilegur.
Skýringarnar sem Ríkisendurskoðun
nefnir ekki eru hins vegar tvær og báðar
veigamiklar.
Í fyrsta lagi voru sett lög um sérstaka
samninganefnd heilbrigðis- og trygginga-
málaráðherra á tímabilinu sem um ræðir,
nefnd sem ætlað var að halda betur utan
um þjónustuna sem veitt er á þessu sviði.
Nefndinni var jafnframt ætlað það hlut-
verk að vera tæki heilbrigðis- og trygg-
ingamálaráðherra til að forgangsraða í
heilbrigðisþjónustunni og að skapa ráð-
herra skilyrði til að geta hrint í fram-
kvæmd vilja löggjafar- og fjárveit-
ingavaldsins á þessu sviði.
Í öðru lagi hefur Landspítali – háskóla-
sjúkrahús gert þá kröfu til yfirlækna sem
ráðnir eru til spítalans að þeir reki ekki
einkastofur samhliða því að
gegna lykilhlutverki í þjón-
ustu spítalans við sjúklinga.
Hvort tveggja hefur að mín-
um dómi haft þau áhrif að
dregið hefur úr vexti í þjón-
ustu sérfræðilækna, þjónustu
sem er mjög mikilvægur þátt-
ur heilbrigðisþjónustunnar
og rétt að halda því til haga.
Þessi breyting er ekki gerð
án samráðs eða vitundar heil-
brigðismálaráðherra. Hér
eru stjórnendur Landspítala
að halda fram stefnu ráð-
herra, með stuðningi hans, og
óþarfi að kalla það annað, eða
jafnvel stefnuleysi.
Þessi tvö atriði fela í sér
stefnu, eða stefnumótun, sem
hefur haft umtalsverð áhrif í
heilbrigðisþjónustunni og
ekki bara rétt heldur líka
skylt að draga fram. Í þessu
felst stefna og vilji ráðherra
fyrst og fremst til viðbótar
við stefnu Alþingis að því er
varðar fyrrnefnda atriðið. Af
því minnst er á Alþingi þá er
rétt að draga fram að heil-
brigðisþjónustan þessi árin er
líka byggð upp í samræmi við
Heilbrigðisáætlun til ársins
2010. Sú áætlun var sam-
þykkt sem ályktun Alþingis
við miklar og góðar undirtektir fyrir ekki
löngu síðan.
Undir sama þaki
Sameining sjúkrahúsanna í Reykjavík
er ákvörðun sem ræður miklu um stefn-
una í heilbrigðisþjónustunni við lands-
menn. Þetta segi ég vegna þess að hér
verður aðeins rekinn einn Landspítali í
tengslum við Háskóla Íslands. Þrjú
hundruð þúsund manna þjóð á þann kost
einan að reka einn slíkan háskólaspítala,
eina þekkingarmiðstöð, ef þessi þáttur í
heilbrigðiskerfinu á að geta staðið undir
nafni. Hér verða í þessum skilningi ekki
reknir margir háskólaspítalar með þessu
umfangi. Því var sameiningin í hæsta
máta stefnumarkandi.
Annar þáttur í stefnumótun heilbrigð-
isþjónustunnar er svo að koma sem mestu
af starfsemi háskólasjúkrahússins undir
eitt þak. Það mun í senn efla bráða- og
slysaþjónustu spítalans, efla hann sem
kennslu- og rannsóknastofnun og leiða til
þess smám saman, að raunhæfar for-
sendur skapast til að endurskilgreina heil-
brigðisþjónustuna í landinu í heild sinni.
Það verður hvorki gert í eitt skipti fyrir
öll, né án þess að hafa hliðsjón af því
hvernig við kjósum að þróa heilbrigð-
isþjónustuna á næstu árum. Heilbrigð-
ismálaráðherra getur aldrei neglt sig svo í
skilgreiningarnar að þær verði mönnum
fjötur um fót í þjónustunni við sjúka. Í
þessum efnum er ekkert eitt patent, ein
einföld skilgreining.
Heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu
Í því felst einnig klár stefna í heilbrigð-
isþjónustunni að stórefla þjónustu heilsu-
gæslunnar á höfuðborgarsvæðinu, en á
næsta ári sér fyrir endann á því verkefni.
Þá verður bætt við nýrri heilsugæslustöð í
Voga- og Heimahverfinu, fyrir utan nýju
stöðina í Kópavogi og Hafnarfirði sem
senn tekur til starfa. Í uppbyggingu
heilsugæslunnar felst ótvíræð stefnumót-
un, sem hefur bæði áhrif á rekstur og
þjónustu Landspítala og þjónustu sér-
fræðilækna. Þar fyrir utan felast bæði
stefna ráðuneytis og stefnuáherslur heil-
brigðismálaráðherra í samningum um
aukna og breytta þjónustu í heilsugæsl-
unni.
Allt þetta flókna samspil verða menn að
hafa í huga þegar þeir draga ályktanir,
stjórna heilbrigðisstofnunum eða skrifa
og flytja útvarpsfréttir. Veruleikinn er
ekki og getur aldrei orðið rödd eins
manns, jafnvel þótt hún sé látin endurtaka
skoðanir sínar þrettán sinnum eða oftar.
Stefna og stefnuleysi
að gefnu tilefni
Eftir Jón Kristjánsson, sem fjallar
um stefnumörkun í heilbrigðisþjón-
ustu
Jón Kristjánsson
’Allt þettaflókna samspil
verða menn að
hafa í huga þeg-
ar þeir draga
ályktanir,
stjórna heil-
brigðisstofn-
unum eða skrifa
og flytja út-
varpsfréttir.‘
Höfundur er heilbrigðisráðherra.