Morgunblaðið - 03.01.2006, Qupperneq 31

starfandi sérfræðilækna í byrjun
árs 1998 og þess að unnt var að
taka annars afar umdeilda ákvörð-
un um sameiningu sjúkrahúsanna í
Reykjavík frá 1998 til 2000.
Nýr spítali við Hringbraut
Í rannsókninni er ekki fjallað
um byggingu nýs spítala við
Hringbraut. Aftur á móti gefur
hún og áframhaldandi rannsóknir
mínar á þróun íslenska heilbrigð-
iskerfisins í ljósi alþjóðlegs sam-
anburðar vísbendingu um það að
einn spítali í Reykjavík muni skilja
yfirvöld eftir með færri möguleika
en áður, til þess að leita hagræð-
ingar í rekstri heilbrigðiskerfisins
og bregðast þannig við vaxandi
kostnaði, t.d. með því að koma á
sjúkrahúskerfi í Reykjavík, sem
gefur kost á skipulögðu innra að-
haldi í rekstri heilbrigðiskerfisins.
Mér er vel ljóst að ríkisstjórnin
hefur ráðstafað hluta af því fé sem
fékkst við sölu Símans til bygg-
ingar nýs spítala. Að sú ráðstöfun
sé bundin þeim skilyrðum að
byggður skuli einn spítali við
Hringbraut tel ég vanhugsað. Ég
byggi þá skoðun mína á ofan-
greindum rannsóknum á íslenska
heilbrigðiskerfinu, af reynslu
Breta sem nú eru að vakna upp við
vondan draum eftir af áralangri
sjúkrahúsmiðaðri heilbrigðisstefnu
og á skoðun þeirra gagna sem ráð-
herra kallaði eftir við undirbúning
ákvörðunar um framtíðarskipulag
og uppbyggingu Landspítala – há-
skólasjúkrahúss frá janúar 2002.
Er ég reiðubúin að ræða mat mitt
á þeirri vinnu nánar við þingmenn
og ráðherra sé þess óskað, og geri
það því ekki að efni annarrar
greinar.
Höfundur er stjórnsýslufræðingur,
MSc. P.hD.
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 3. JANÚAR 2006 31
UMRÆÐAN
HUGLEYSI og sýndarmennska
gætu verið systkin, svo lík sem þau
eru. Báðir þessir eiginleikar eru
tengdir systrunum græðgi og
grimmd en þær eru verstu og mestu
áhrifavaldar á skapgerð mannsins.
Svo aðlaðandi förunautum er
heimskan sjaldan fjarri. Horfið og
þið munið hvarvetna sjá áhrif þess-
ara úrkynjunareiginleika mannsins.
Ástæðan er að fyrrnefndir skaðvald-
ar hafa náð yfirhöndinni í lífi hans.
Hann kýs að hygla þeim en bægja
því betra frá. Á sama tíma og nát-
úrulegir umhverfisþættir eru að
hrynja um alla veröldina, af hans
völdum, stingur hann höfði sínu í
sand. Það gerir líka stóri fuglinn
með litla hausinn. Norðurlandaþjóð-
irnar, sem urðu fyrstar til að verða
boðberar lýðræðis, eru farnar að
heykjast á þeirri þjóðfélagsmyndan.
Græðgin og eitt afsprengja hennar,
sundurlyndið, varða veg misréttis og
auðs til fárra. Undir stjórn íslenskra
valdhafa hefur hraði aukins mis-
réttis, eyðileggingar umhverfis,
einkavinavæðingar á þjóðar kostnað,
mengun og glæpir, aldrei verið
meiri. Lögin eru svo snauð af vörn-
um gegn glæpum að engu er líkara
en þau séu sérsniðin fyrir glæpalýð-
inn. Af þeim sökum eiga dómarar oft
í vandræðum og dæma sér þvert um
geð. Eins er með lögregluna. Hún
veit ekki hvað má og hvað ekki. Allt
svo loðið og óljóst. Í átökum við
nautheimsk vöðvatröll og siðlaust
eiturlyfjahyski hættir starfsfólk
þjóðarinnar, sem klæðist lög-
reglubúningum, lífi og heilsu og upp-
sker oft brigsl í stað þakklætis.
Þingheimur gerir það lítið í þessum
málum að sérfræðinga þarf til að sjá
hvort eitthvað hafi breyst. Mér kem-
ur í hug að framtaksleysi þingfólks
sé ekki sofandaháttur heldur ofríki
ráðherranna sem á móti óttast for-
menn sína. Störf alþingisfólks hafa í
mörg ár mótast af tveimur flokks-
formönnum. Mikilvægast er að
þóknast þeim til að halda vinnunni.
Kjarkleysi veldur víða vandræðum.
Ég trúi ekki að meirihluti Alþingis
vilji það hrikalega misrétti sem nú
varir í þjóðfélaginu. En ef svo er þá
á þingfólk að láta þjóðina vita fyrir
kosningar því hún vill ekki þurfa að
skammast sín fyrir verk fulltrúa
sinna. Ég held þó að svo verði ekki
og mun venjubundin loforðahrina
dynja fyrir kosningar. Það þarf
nefnilega þor til að líkjast litla síma-
manninum. Ljóst er að mörg und-
anfarin ár hefur sýndarlýðræði auk-
ist og náð að festa rætur. Það hefur
byggst á lýðræði sem tveir ráða.
Annar að nafninu til. Í lýðræðisríki
eiga þingmenn ekki að vera peð
flokksforingja, en einmitt þannig
komst Hitler til valda. Ég hef komið
í ríki múslima, en í mörgum löndum
þeirra ríkir grimmdarfullt sýnd-
arlýðræði og þar eru konur vanvirt-
ar. Hér komast atvinnurekendur
upp með að mismuna kynjum í laun-
um. Forsætisráðherra Framsóknar
segir skýrslu um kjör öryrkja sem
prófessor gerði byggjast á misskiln-
ingi. Það segir það sem segja þarf
um hug ráðherrans til aldraðra og
öryrkja.
Hommar og lesbíur hafa lengi átt
undir högg að sækja og er með ólík-
indum hvað fordómar gagnvart þeim
eru lífseigir. Engin getur breytt því
sem hann er fæddur til. Það sagði ég
konu sem hélt því fram að þessi hóp-
ur ætti að þakka fyrir það sem náðst
hefði. Hún varð mér reið þegar ég
sagðist ekki sjá að það gerði mér eða
öðrum mein að fólkið fengi hjóna-
vígslu í kirkju. Ég sagði henni að í
gegnum aldirnar hlytu hags-
munaaðilar að hafa komist með fing-
urna í Biblíuna. Hún sagði að sam-
kvæmt Guðs orði gæti mannlegur
máttur ekki breytt orðum hans. Ég
sagði greinilegan mun á minni trú og
hennar. Margt ræddi ég við konuna
en aðalatriði er að kirkjan sýni það
umburðarlyndi sem hún boðar og
henni er nauðsyn til að halda velli.
Nýlega dæmdi múslimaríki marga
homma til endurhæfingar og hýð-
ingar, auk áralangrar fangels-
isvistar. Verum sem fjærst slíkri
grimmd og heimsku. Í framhaldi af
þessu vil ég vara við að flytja inn í
landið fólk sem getur ekki eða vill
samlagast þjóð vorri. Við sjáum í
Danmörku og víðar víti til að varast.
Kristin trú, tungumálið, umhverfið
og þjóðmenningin er aðalatriðið fyr-
ir okkur Íslendinga. Við eigum alls
ekki að skipta á menningu okkar
fyrir fjölþjóðlega. Hver þjóð á að
halda sínum einkennum. Vonandi
sér þjóðin aðsteðjandi hættur.
ALBERT JENSEN,
Sléttuvegi 3, Reykjavík.
Hommar, lesbíur, stjórnvöld og trúmál
Frá Alberti Jensen:
BRÉF TIL BLAÐSINS
Morgunblaðið Kringlunni 1 103 Reykjavík  Bréf til blaðsins | mbl.is
Á NÝÁRSDAG sóttum við fjórar,
ég, kona mín og dætur okkar tvær,
messu í Háteigskirkju.
Síðar um daginn var
frá því skýrt í fréttum
að þennan sama dag
hefði biskup þjóðkirkj-
unnar messað í Dóm-
kirkjunni og lýst því yf-
ir að þjóðkirkjan stæði
„heilshugar með sam-
kynhneigðum ein-
staklingum og rétt-
indum þeirra í
samfélaginu“. Afdrátt-
arlaus yfirlýsing, en
ekki marktæk vegna
þess sem á eftir fylgdi.
Því biskup sagði, að ef
samkynhneigðum yrði
heimilað að ganga í
hjónaband væri hin
aldagamla stofnun,
hjónabandið, afnumin.
Svo langt náði sú sam-
staða og biskup vísaði
til þess að ástæða væri
til að staldra við og að
nú hlyti þjóðkirkjan að
hika við. Þá hvatti hann
Alþingi og ríkisstjórn
til að fara með gát og
„leyfa hjónabandinu að
njóta vafans“. Enda
telur hann það í „sam-
hljómi við lífsins lög“
að hjónaband skuli
vera sáttmáli eins karls
og einnar konu.
Í fréttum NFS um kvöldið, í tilefni
nýárspredikunarinnar, bætti biskup
um betur. Þá sagði hann m.a.: „Kraf-
an sem hefur síðan komið mjög skýrt
fram og verið mjög sótt hart fram
með, að skilgreina hjónabandið kyn-
hlutlaust, þar vil ég setja spurning-
armerki við og vil biðja menn að doka
við.“
Þá var haft eftir biskup að hann
vonaðist til að Alþingi myndi ekki
knýja trúfélög til að taka afstöðu í
málinu. Og enn sagði biskup. „Það
verkar þannig, með því að veita heim-
ild, þá mun það verka þvingandi. Það
verður það sérstaklega fyrir þjóð-
kirkjuna.“
Biskup þjóðkirkj-
unnar þorir ekki að taka
af skarið, þótt auðvelt sé
að ráða í orð hans. Hann
vill staldra við, hann hik-
ar, talar um vafa, kvart-
ar undan að sótt sé hart
fram með kröfur á hend-
ur kirkjunni, setur
spurningarmerki við
kröfurnar, biður menn
að doka við og kveinkar
sér undan þvingun.
Ætla mætti að biskup,
sem virðist ekki ein-
göngu þekkja fræðin sín
heldur einnig „lífsins
lög“, ætti öðrum fremur
að geta tekið mjög skýra
afstöðu.
Biskup þjóðkirkj-
unnar, kirkjunnar sem
ég tilheyrði allt frá fæð-
ingu og fram til nýár-
spredikunarinnar, gerir
sér líklega grein fyrir að
almenningur er laus við
þá fordóma sem drjúpa
af hverju hans orði og
þorir þess vegna ekki að
taka alveg af skarið.
Líklega myndu þá fleiri
yfirgefa þjóðkirkjuna en
ég, kona mín og dætur
okkar. Við eigum ein-
faldlega ekki annarra
kosta völ, sjálfsvirðingar
okkar vegna.
Lengi vel taldi ég mér trú um að ég
ætti kirkjuna mína sjálf og að yfirlýs-
ingar einstakra starfsmanna hennar
skiptu ekki máli. Til lengdar finnst
mér hins vegar niðurlægjandi og lýj-
andi að sækja boð gestgjafa sem aug-
ljóslega vill ekkert með mig hafa, þótt
ekki hafi hann kjark til að segja það
berum orðum. Og jafnframt ber mér
skylda til að vera dætrum mínum góð
fyrirmynd. Það geri ég ekki með því
að selja sjálfsvirðingu mína fyrir ein-
staka messu, þótt í góðri sókn sé.
Hikandi biskup
fer með gát
Ragnhildur Sverrisdóttir
fjallar um yfirlýsingar biskups
um réttarstöðu samkyn-
hneigðra
Ragnhildur
Sverrisdóttir
’Til lengdarfinnst mér hins
vegar niðurlægj-
andi og lýjandi
að sækja boð
gestgjafa sem
augljóslega vill
ekkert með mig
hafa, þótt ekki
hafi hann kjark
til að segja það
berum orðum.‘
Höfundur er laganemi í staðfestri
samvist og önnur móðir tveggja
stúlkna.
FORSÍÐUFRÉTT í Mbl. 15.
nóv. sl. vakti undrun mína. Þar
stóð m.a. að „samkvæmt aldurs-
greiningu á nýskotinni rjúpu teldu
fuglafræðingar að vegna kulda og
vætutíðar í sumar hafi orðið mikill
viðkomubrestur á rjúpnaungum á
Norður- og Austurlandi og jafnvel
einnig á Vesturlandi.“
Rjúpan verpir venju-
legast 10–11 eggjum
og koma ungarnir úr
þeim síðast í júní. Þeir
verða fleygir 10 daga
gamlir en þangað til
eru þeir vargi auðveld
bráð og eru einnig
mjög viðkvæmir fyrir
hrakviðrum. Er
skemmst að minnast
5.–6. júlí 1995, en þá
gerði aftaka slyddu-
hríð á norðanverðum
Vestfjörðum sem strá-
drap alla mófugls- og rjúpnaunga.
En var um eitthvað viðlíka að
ræða í sumar í fyrrnefndum lands-
hlutum? Ég hélt ekki og hafði því
samband við allmarga útivist-
armenn á meintum ótíðarsvæðum,
m.a. sauðfjárbændur, refaskyttur
og hreindýraleiðsögumenn og
kannaðist enginn þeirra við að
veðurfar á þessum tíma hefði get-
að orðið rjúpnaungum skeinuhætt.
Og ég hallast að því að þeir fari
með rétt mál en fuglafræðingar
ekki.
Þá vaknar sú spurning hvar
þessir vöktunarmenn rjúpna-
stofnsins hafi verið frá Jónsmessu
til miðs júlí. Voru þeir erlendis
eða bara rænulausir? Síðan vakna
þeir aðeins til meðvitundar í ágúst
því enn segir í Mbl.: „Við talningu
á rjúpuungum á Norðausturlandi í
ágúst kom í ljós að um sjö ungar
að meðaltali höfðu komist á legg í
stað átta í uppsveifluári.“
Þessi vitneskja lá sem sagt fyrir
áður en Sigríður Anna tók þá afar
ámælisverðu ákvörðun að heimila
aftur rjúpnaveiðar. Það var bara
sofið á henni enda gamanlaust að
tala öðruvísi en ráðherra vill
heyra.
Rjúpnaþurrð
Tíu ára sveiflan sem rjúpna-
fræðingar hafa klambrað saman
stendur á miklum brauðfótum.
Ekkert bitastætt liggur fyrir um
hvað veldur henni eða hvort hún
er samferða um land allt. Það er
auðvelt að blekkja með tölum og
eins og ég benti á hér í Mbl. í
fyrra er það enginn grunnur til
að byggja skotveiði á aftur þótt
körrum fjölgi milli ára úr engum
eða einum í einn eða svo, eða um
100–200%.
Rjúpan er tiltölulega staðbund-
in og þar sem búið
var að ganga allt of
nærri henni í flest-
um landshlutum var
ekki von á góðu í
haust, því það sem
ekki er til getur
ekki sveiflast. Og
það er alveg sama
hvað þeir sálu-
félagar Sigmar B.
og Áki Ármann
reyna í fjölmiðlum
að tala veiðina upp.
Víða sást ekki fugl
eftir fyrstu vikuna
og læt ég nægja hér að vitna í
reynslu þriggja kunningja minna
sem gengu til rjúpa í þrjá daga
við kjöraðstæður á áður gjöfulum
rjúpnaslóðum sem ekki hafði ver-
ið gengið um þessara erinda fyrr
á tímanum. Þeir fengu samtals 26
rjúpur eða tæplega þrjár á dag.
Forsprakki þeirra sagði það
síðast orða við mig, að nú þyrfti
friðun í fjögur til fimm ár.
Meira bull
Það er raunar ekki nýtt að ég
og mínir líkar standi gáttaðir yfir
„fagmennsku“ rjúpnafræðinga.
Næst skal nefna klisjuna um að
veiði hafi engin áhrif á stofninn,
sem að vísu var aflögð sem röng
upp úr 1980. Síðan fæddist sú
stofnanakenning að verulegur
hluti ungrjúpunnar drepist í
fyrstu hausthretum. Því miður
vantar hræin sem fylgiskjöl og
eru þó ég og fleiri búnir að leita
mikið að þeim. Væri óskandi að
Náttúrufræðistofnun slægi nú
líka þessa villukenningu af áður
en hún verður starfsmönnum
hennar til frekari álitshnekkis.
Sumir heimildarmenn mínir
hafa nefnt ófrjósemi og mikið af
geldrjúpu eða rjúpu með mjög fáa
unga. Heimarjúpurnar hér hafa
verið geldar síðastliðin þrjú vor.
Á grenjatímanum rakst ég á
tvær–þrjár rúpur með þrjá–fjóra
unga og eina með aðeins tvo.
Þetta er óeðlilegt.
Yfir okkur Vestfirðinga flæðir
látlaust ríkisverndaður refur
norðan úr Hornstrandafriðlandi.
Samkvæmt rannsóknum Páls
Hersteinssonar mun láta nærri að
2.000 dýr hafi komið að norðan
síðan 1994. Þeim sem reyndu við
rjúpu hér vestra í haust ber sam-
an um að það hafi verið ódæmi af
refaslóðum. Rebbi er á þönum
eftir rjúpunum allar nætur og
nær mörgum og þeir friðlausu
fuglar sem eftir lifa, og ná oft
langtímum saman hvorki að hvíla
sig né safna í sarpinn, eru ekki
líklegir til frjósemi. Tæfan er með
afbrigðum lyktnæm og þar sem
rjúpan liggur í snjóbælum sínum
um skammdegisnætur í mjallkófi
er hvítur refur hinn ósýnilegi
dauði. Að deginum hagar rebbi
sér eins og snjall veiðimaður,
stefnir 23 stökklengdum til hliðar
við bráðina svo hún uggir ekki að
sér fyrr en um seinan. Og
reynslulausa ungrjúpan er auð-
veld bráð.
Minkur
Villiminkastofninn er að kunn-
ugra áliti 5.000–15.000 dýr og
fjölgar hratt. Samkvæmt rann-
sókn í Mosfellssveit fyrir fáeinum
árum náði hann þar rúmlega 30%
af merktum rjúpnahópi.
Ríkisvaldið hefur gjörsamlega
brugðist í að halda þessum morð-
ingja niðri og hann og rebbi
ásamt hrafni og sílamávi höggva
geigvænleg skörð í rjúpnastofn-
inn.
Ef hann á aftur í alvöru að
verða sjálfbær verður að leggja
margfalt meiri fjármuni í varga-
eyðingu, færa stjórn og skipu-
lagningu í hæfra manna hendur
og takmarka eða banna alveg
rjúpnaveiðar nokkur næstu haust.
Furðufrétt af rjúpum
Indriði Aðalsteinsson
fjallar um rjúpnaveiðar ’… Sigríður Anna tókþá afar ámælisverðu
ákvörðun að heimila aft-
ur rjúpnaveiðar …‘
Indriði Aðalsteinsson
Höfundur er sauðfjárbóndi á
Skjaldfönn við Djúp og áhugamaður
um rjúpu.