Morgunblaðið - 23.09.2008, Síða 8

8 ÞRIÐJUDAGUR 23. SEPTEMBER 2008 MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Eftir Örlyg Stein Sigurjónsson
orsi@mbl.is
SNJÓSKAFLINN í Gunnlaugsskarði í Esjunni,
sem Páll Bergþórsson veðurfræðingur líkir við
hitamæli vegna þeirra upplýsinga sem hann gef-
ur um hitastig, hvarf 18. september og er þetta
áttunda árið í röð sem það gerist. Að sögn Páls
er hægt að lesa mikilvægar upplýsingar úr ör-
lögum skaflsins. Aldrei fyrr hefur skaflinn
bráðnað svo mörg ár í röð frá því farið var að
fylgjast með honum. „Skaflinn segir afskaplega
mikið til um loftslagið, ekki eingöngu í Reykja-
vík, heldur á landinu öllu,“ bendir Páll á.
Samkvæmt athugunum Páls á meðalhita í
Stykkishólmi fyrir hvern áratug, sem gefur góða
mynd af hita á landinu öllu, hefur komið í ljós að
þegar skaflinn þraukar samfellt á tilteknum ára-
tug, þá er hitinn í Stykkishólmi 3,5 stig eða
lægri. „En ef skaflinn hverfur alltaf yfir áratug-
inn, þá er meðalhitinn 5 stig eða meira,“ segir
Páll. „Skaflinn mælir því hitann á bilinu 3,5 til 5
stig, eftir því hvað hann hverfur í mörg ár af hin-
um tíu umræddu árum. Fyrir hvert skaflalaust
ár sem bætist við, hækkar hitinn um 0,15 gráður.
Þannig má fá gott yfirlit yfir loftslagið á landinu
öllu fyrir hvert tíu ára tímabil. Skekkjan í hinum
áætlaða hita er í flestum tilvikum minna en 0,3
gráður, plús eða mínus. Skaflinn er því eins-
konar „hitamælir“ fyrir landið,“ segir Páll.
Skaflinn er „hitamælir“ landsins
Snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði í bæjarfjalli Reykvíkinga bráðnaði fyrir skemmstu áttunda
árið í röð og segir sitt um loftslagið á landinu öllu að mati Páls Bergþórssonar veðurfræðings
Í HNOTSKURN
»Til eru góðar veðurfars-heimildir fyrir því að
skaflinn í Gunnlaugsskarði
hafi aldrei horfið á tíma-
bilinu 1870 til að minnsta
kosti 1923. Að sögn Páls er
saga skaflsins ekki heilleg
næstu árin en árið 1929
fregnaðist að skaflinn hefði
horfið. Upp frá því hafa
menn fylgst allvel með skafl-
inum, mest þó Jón Eyþórs-
son.
»Talið er að heiti Esjunnarsé dregið af steintegund í
fjallinu, sbr. nýnorska orðið
esje – „kléberg, tálgusteinn“.
Morgunblaðið/Brynjar Gauti
Barátta Skaflinn í Gunnlaugsskarði þraukaði út sumarið en er nú horfinn áttunda árið í röð
FRÉTTASKÝRING
Eftir Ylfu Kristínu K. Árnadóttur
ylfa@mbl.is
AFAR líklegt þykir að gróður-
skemmdir umhverfis jarðvarma-
virkjanirnar í Svartsengi og á Hellis-
heiði séu af völdum brennisteins-
vetnis úr gufu virkjananna.
Hraungambri, mosategund sem er
einkennandi fyrir hraun á Íslandi,
hefur látið verulega á sjá í nágrenni
virkjananna en líklegt þykir að afar
langan tíma taki fyrir mosann að
jafna sig. Þótt mengunarvaldurinn
hverfi getur hraungambri verið afar
lengi að nema land á ný og líklegt er
að aðrar plöntur, svo sem lyng eða
grös, finni sér stað í sárunum.
Lítið rannsakað
Lengi hefur verið vitað að ýmsar
gastegundir, sumar hverjar eitr-
aðar, koma upp með gufu á há-
hitasvæðum. Gasið getur komið í
miklu magni þegar borað er djúpt
niður í jörðu og mikilli gufu hleypt
út. Eitraðar gufur sleppa m.a. út í
andrúmsloftið í eldgosum og þegar
hlaup verða í ám, t.d. losnar um
brennisteinsvetni í Skaftárhlaupum
þar sem vatnið kemur af miklu jarð-
hitasvæði undir Skaftárjökli. Þegar
slíkt gerist er fólk varað við að vera
nálægt upptökum hlaupsins.
Ekki er vitað með vissu í hve
miklu magni brennisteinsvetni er
hættulegt mönnum og plöntum.
Mengun af þess völdum hefur lítið
verið rannsökuð hér á landi en hún
er vel þekkt við ýmiss konar verk-
smiðjur erlendis.
Sigurður H. Magnússon, gróður-
vistfræðingur hjá Náttúrufræði-
stofnun, segist ekki hafa orðið var
við að mosi hafi drepist í nálægð
annarra jarðvarmavirkjana hér á
landi. Hann nefnir hins vegar að
mosi hafi drepist í nágrenni álvers-
ins í Straumsvík þegar flúormengun
frá verinu var hvað mest fyrir
nokkrum áratugum. Skemmdirnar
hafi þó ekki komist í hálfkvisti við
skemmdirnar á Hellisheiði eða í
Svartsengi.
Þarf að bregðast skjótt við
Ámóta gróðurskemmda hefur
ekki orðið vart í nágrenni Nesja-
vallavirkjunar. Sigurður segir hugs-
anlegt að þar séu aðstæður í um-
hverfinu aðrar en gróður er
misjafnlega næmur fyrir mengun.
Að hans mati er nauðsynlegt að taka
sýni af mosa við jarðvarmavirkjanir
landsins og mæla efnainnihald hans.
Spurður hvað hægt sé að gera til
að koma í veg fyrir tjón af þessu tagi
segir Sigurður að hægt sé að reyna
að koma menguninni hærra upp í
loftið svo hún blandist fyrr andrúms-
loftinu og þynnist út. Verið sé að
þróa aðferð til að ná brennisteini úr
gufu en að mati Sigurðar er ljóst að
bregðast verður skjótt við svo
hindra megi frekari skemmdir.
Morgunblaðið/G.Rúnar
Hitaveita Suðurnesja í Svartsengi Gróðurskemmdirnar eru við verið og borteiga. Þær eru meiri en þær sem komið hafa fram við Hellisheiðarvirkjun.
Langvinnt tjón á gróðri
Mosi í nágrenni virkjananna á Hellisheiði og í Svartsengi mun seint jafna sig og
jafnvel hverfa með öllu eftir mögulega loftmengun af völdum brennisteinsvetnis
LÖGREGLAN á höfuðborgarsvæð-
inu hefur til rannsóknar lát karl-
manns á sjötugsaldri, en lík hans
fannst í fjörunni í Fossvogi á sunnu-
dagsmorgun. Gangandi vegfar-
endur komu auga á lík mannsins og
létu lögreglu vita.
Að sögn Friðriks Smára Björg-
vinssonar, yfirmanns rannsókn-
ardeildar lögreglu höfuðborgar-
svæðisins, er ekki talið að lát
mannsins hafi borið að með sak-
næmum hætti. Líklegt er að hann
hafi látist af slysförum.
Ekki er unnt að birta nafn hins
látna að svo stöddu. andri@mbl.is
Gengu fram
á lík manns
í Fossvogi
UM síðustu helgi voru fimm
sparkvellir vígðir á Vestfjörðum
og munu þeir án efa nýtast vel allt
árið um kring, segir á heimasíðu
KSÍ. Tveir vellir voru vígðir á Ísa-
firði og einn völlur í Hnífsdal, á
Suðureyri og á Flateyri. Þeir Jak-
ob Skúlason, landshlutafulltrúi
KSÍ, og Guðlaugur Gunnarsson,
starfsmaður KSÍ, voru viðstaddir
vígslu vallanna og gáfu bolta af
þessu tilefni.
Sparkvellirnir eru um allt land
og hafa verið gerðir samningar
um 111 velli. Flestir þeirra eru til-
búnir og er áætlað að verkefninu
ljúki á næstu mánuðum. Það er
unnið að frumkvæði Knattspyrnu-
sambandsins, með tilstyrk sveitar-
félaga, ríkis, Knattspyrnu-
sambands Evrópu, VÍS, Olís,
Kaupþings og Eimskips. aij@m-
bl.is
Fimm spark-
vellir vígðir á
Vestfjörðum
Morgunblaðið/Kristján
Bolti Nýir sparkvellir hafa verið
teknir í notkun víða um land.
Hvað er brennisteinsvetni og
hversu hættulegt er það?
Brennisteinsvetni er lyktarlaus loft-
tegund sem berst út í andrúmsloftið
úr iðrum jarðar. Það er í miklu magni
talið baneitrað mönnum og dýrum
og skaðlegt gróðri. Skaðleysismörk
brennisteinsvetnis í andrúmslofti
liggja ekki fyrir og er deilt um þau.
Ekki er talið að styrkur brennisteins-
vetnis í andrúmslofti hér á landi geti
haft alvarleg og skaðleg áhrif á
heilsu landsmanna.
Hluti brennisteinsvetnisins getur
breyst í brennisteinsdíoxíð en mikið
var um það rætt fyrir nokkrum árum
að það hefði borist frá meginlandi
Evrópu til Norðurlandanna og orsak-
að súra rigningu.
Hvað er súrt regn?
Svo er kallað þegar regn fellur gegn-
um mikla mengun, iðulega brenni-
steinsdíoxíð. Þá súrnar það og
brennisteinssýra myndast.
Brennisteinssýra er mjög sterk sýra
sem er skaðleg öllu lífríkinu.
S&S