Náttúrufræðingurinn - 1936, Síða 5

NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN 113
aiiiimiMmimmiiiiiiiiiiimiiiiiiimiiimiimiiiimiiiiiiiiiiiimiimiiiimiiiiiiiiimmiiiimimmiiiiiiiimiimiiimimiiiiiiimmii
Tífættir skjaldkrabbar íslenzkir.
(Thoracostraca decapoda Islandiae).
Eftir Bjarna Sæmundsson.
Ritstjórinn mæltist til þess við mig, að eg fræddi lesendur Náttúrufræð-
ingsins eitthvað um íslenzk krabbadýr, þar sem eg hefi við rannsóknir mín-
ar oft haft tækifæri til að athuga mörg þeirra, nýveidd, í fiskamögum, eða
jafnvel lifandi, og safnað all-miklu af þeim handa Náttúrugripasafninu.
Þótti mér vænt um að fá tækifæri til að fræða almenning um íslenzk krabba-
dýr, þar sem eg hefi sjaldan haft tækifæri til þess, nema stuttlega 1 Dýra-
fræði minni, og þar sem í öðru lagi augu almennings hér eru nú farin að
opnast fyrir nytsemi og verðmæti þeirra sumra (eg hefi einstöku sinnum
bent á það í skýrslum mínum). En því miður er erfitt að fræða menn mikið
í stuttri tímaritsgrein um jafnfjölskrúðuga dýradeild og krabbadýrin eru og
verða því aðeins hin kunnari þeirra og beinlínis verðmætari, tífætlurnar,
tekin til meðferðar, í sem allra stytztu máli þó, í þeirri von, að „lítið sé
betra en ekki“. Um vísindalega niðurröðun verður ekki að ræða og lýsing-
arnar svo stuttar, sem framast má, til þess að nokkurt lið sé í þeim; en eg
hygg þó, að athugulir menn geti, með aðstoð myndanna, þekkt dýrin eftir
þeim.
Krabbadýrin eru mjög fjölskrúðugur flokkur af liðdýrafylk-
ingunni og hliðstæður lang-fjölskrúðugasta flokki hennar, skor-
dýrunum, eins og lesa má um í algengum dýrafræðibókum. Fylk-
ing þessi hefir lagt undir sig bæði láð og lög, en þó þannig, að
skordýrin eru lang-flest landdýr, en krabbadýrin lagardýr, sem
mörg lifa í vötnum, en flest þó í sjónum og koma þar í skordýr-
anna stað. Eru lifnaðarhættir krabbadýranna afar ólíkir, þar sem
sum eru rándýr, eða hrædýr, önnur leðjuætur (lifa á rotnandi
efnum (detritus) í botnleðjunni), eða sníklar, sem ýmist gerast
„lýs“ (o: blóðsugur) utan á fiskum og fleiri dýrum og stundum
allstórvaxnar, eins og óskabjörninn, eða tálkna- og innýfla-
,,ormar“ í þeim og verða þá að taka á sig hinar furðulegustu
myndir, næsta ólíkar því, sem menn gætu búist við, að heiðarleg
krabbadýr myndu birtast í og telja virðingu sinni samboðið (t. d.
illan í þyrsklingstálknum) og sýna krabbadýrseðli sitt og útlit
aðeins á æskuskeiði; hið sama má segja um þá deild krabbadýra,
sem nefnast skelskúfar (hrúðurkarlar og helsingjanef) og setjast
til fastrar dvalar á fljótandi hluti í sjónum, eða á kletta á hafs-
botni eða í fjörum (sbr. dýrafræðina). Annars lifa flest krabba-
8