Náttúrufræðingurinn - 1936, Blaðsíða 27

NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN 135
«iimiiiiiiiiiiiiiimiiiimiiiiiiiiiiiiiimiiiiiiimimimiiiiiiiiii!imiiii!iiiiiiimiiiiiiiiiiiiiiiiiii!iiiiiimimi!iiiiiiiiiiiiiiimiiiiiiiimi
fyrir hendi. 1 staðinn fyrir tegund má oftast setja hugtakið líf-
mynd, en til sömu lífmyndar teljast allar þær tegundir, er svara
;sama lífsskilyrði, t. d. raka á sama hátt. Gróðurlendunum má aft-
ur skipta niður í smærri deildir, er kallast gróðurfélög eða gróður-
samlög, þau eru einkennd við þær tegundir, sem mest ber á innan
þeirra, þar sem gróðurlendið er einkennt með lífsskilyrðum þeim,
er það býður íbúum sínum. Hér á landi, sem annars staðar, er
margskonar gróðurlendi að finna, og skal eitt þeirra, mýrlendið,
gert hér að umtalsefni.
Allir íslendingar þekkja mýrar og vita, að þar er átt við meira
eða minna vott land. Það mun því eigi þurfa að skilgreina það hug-
tak náið hér, enda þótt fræðimenn greini oft á um, hvað kalla beri
mýrar. Samkvæmt íslenzkri málvenju mega öll votlendisgróður-
félög með samfelldum gróðri kallast mýrar. Þegar landið verður
svo vott, að yfir flýtur, og gróðurinn gerist strjáll, en nakinn
botninn á milli, er komið að tjarnagróðri, en hinsvegar, ef landið
er þurrt að mestu eða öllu leyti, tölum vér um móa- eða valllendis-
gróður.
Hér skal þá fyrst athugað, hvernig mýrar skapast. Það verður
einkum með tvennu móti. Annaðhvort blotnar landssvæði, sem
.áður hefir verið þurrt, eða vötn og tjarnir fyllast. I fyrra tilfell-
inu geta orsakirnar verið ýmsar, t. d. vatnaágangur, stíflun frá-
rennslis, eða jafnvel óvanalega úrkomusöm ár. En hvað sem veld-
ur, þá verður afleiðingin sú sama, um leið og jarðvegurinn blotn-
ar, hverfa þurrlendistegundirnar, en hinar vætukæru koma í þeirra
stað, og mýrin er sköpuð. Hin mýrasköpunin, sem er hin algeng-
asta og upprunalega, er að aðkomuefni fylla upp vötn og tjarnir;
skal því nánar lýst, því að hér er um að ræða náttúrlegan lið í
þróunarsögu gróðurlendanna. Eins og kunnugt er, liggja í flest-
um mýrum smátjarnir, sem oft eru ekki skýrt markaðar frá gróð-
urlendinu í kring, heldur teygir mýragróðurinn sig út í þær.
Tjarnir þessar eru stundum leifar eldri vatna, sem upp hafa
fyllzt, en verið getur líka, að þær hafi skapazt við endurblotnun
mýrarinnar. En hvort heldur sem er, má þarna oftast sjá hvernig
mýrar skapazt úr vötnum. Gróðurinn, sem út í tjörnina teygist,
deyr, og leifar hans falla til botns og smáhækka þannig tjarnar-
botninn; hér við bætist einnig, að þegar stormur blæs, berst meira
eða minna af fíngerðu dusti út yfir mýrarnar og tjarnirnar,
sömuleiðis bera lækir með sér hitt og annað af muldum stein-
efnum. Allt þetta hjálpast að því að fylla tjörnina upp. Jurta-