Fálkinn - 12.12.1952, Síða 11

JÓLABLAÐ FÁLKANS 1952 ^*œ*»í*œ*»*œ*®**œ*»*œ*»*œ*»*œtó**£ 7
VANKA
Smásaga eftir ANTON TSJEKOV:
'p'ITT kvöldiíS rétt fyrir jólin fór
L Vanka ekki að hátta á venjuleg-
um tíma. Hann var niu ára gamali
stráklingur og liafði fyrir þremur
mánuðum byrjað að læra hjá Aljachin
skósmið. Hann dokaði við þangað til
húsbændurnir og formennirnir voru
farnir í kirkju á kvöldsönginn. Þá tók
liann blekbyttu og pennaskaft með
ryðguðum penna fram úr skápum
skósmiðsins. Svo lagði hann velkt
blað úr forskriftarbók fyrir framan
sig og byrjaði að skrifa. Meðan hann
var að koma fyrsta bókstafnum á
blað leit hann hvað eftir annað þjófs-
lega kringum sig, gaut hornauga til
dýrlingsmyndarinnar, sem stóð á
leistahillunni, og andvarpaði mæðu-
lega. Pappírsblað lá á bekk og hann
stóð á hnjánum við bekkinn og skrif-
aði.
— Góði afi minn Konstantin Maka-
rytsj, skrifaði hann. — Nú ætla ég
að skrifa þér bréf. Eg óska þér gleði-
legra jóla. Guð uppfylli allar óskir
þínar. Eg á iivorki föður né móður,
þú ert það eina, sem ég á eftir.
Vanka gægðist upp að dökkri
gluggarúðunni, endurskinið frá tólg-
arkertinu flögraði um hana. Honum
fannst hann sjá afa sinn fyrir fram-
an sig. Hann var næturvörður á
Sjivariviene-óðalinu og var lítill og
pervisalegur, en einstaklega sprækur
og frár á fæti, þótt orðinn væri hann
hálfsjötugur. Hann var með bros á
vörunum hvar sem hann fór og líkt
og móða væri á vingjarnlegum aug-
unum. Á daginn svaf hann oft í
vinnufólkseldhúsinu eða þá að hann
var að skrafa við eldakonurnar. En
á nóttinni var liann á sífelldu eigri
um húsagarðinn, í víðri sauðskinns-
úlpu og með digra kylfu í hendinni.
Og á eftir honum löbbuðu hundarn-
ir báðir og báru hausinn lágt. Um
Kastabka var ekki nema gott eitt
að segja. En Vion, kolsvartur hundur-
inn, sem var svo merkilega langur, var
ekki allur þar sem hann var séður.
Hann var að vísu sérlega frómur og
vinalegur og horfði einstaklega bljúg-
um augum á alla gesti, en samt treysti
enginn honum. Því að undir grímunni
faldi hann jesúitiska illkvittni. Enginn
kunni betur en liann að laumast að
fólki og höggva vigtönnunum í kálf-
ann á þvi. Hann var líka útfarinn í því
að laumast á burt, og margan bóndann
hafði hann gert liænu fátækari. Enda
Iiafði liann oft komist í hann krappan,
tvisvar sinnum liöfðu þeir reynt að
hengja hann og í hverri einustu viku
hálfdrápu þeir hann með barsmið, en
hann náði sér alltaf aftur. Nú stóð
afi vafalaust í hliðinu og pírði aug-
unum á glampann í rauðu gluggun-
um á kirkjunni og stappaði fótunum
í flókaskónimi og rabbaði við vinnu-
fólkið. Kylfuna sína liafði hann
hengt i beltið sitt. Ef til vill er hann
að berja sér og sýpur hveljur af kulda
um lcið og hann masar og klípur
vinnukonuna eða matseljuna. —
Villu ekki fá þér í nefið, segir hann
og réttir fram tóbaksdósirnár. Og
þær fá sér i nefið og hnerra, eins og
vera ber. Og þá leikur afi á als oddi
af lífsgleði, skellihlær og hrópar: —
Slítið þið mig upp, ég er frosinn
fastur. Hundarnir fá lika ofurlítið í
nefið. Kastabka hnerrar, fitjar upp
á trýnið og dregur sig í hlé móðgað-
ur. Vion er svo frómur að liann
hnerrar ekki einu sinni, heldur dingl-
ar bara rófunni. Veðrið er ljómandi
gott. Loftið er kyrrt, gagnsætt og
hressandi. Nóttin er dimm, en þorp-
ið með hvítu þökunum sést vel samt.
Hér og hvar leggur reyk upp úr reyk-
háfunum, og trén eru silfurgrá í
hrimfötunum sínum. Eestingin er al-
sett giltrandi stjörnum og vetrar-
brautin hefir víst þvegið sér í tilefni
af hátiðinni, þvi að hún er svo björt
og skær.
Vanka andvarpar létt, dýfir penn-
anum í og heldur áfram: — í gær
átti ég erfiðan dag. Meistarinn dró
mig á hárinu út á hlað og notaði á
mig flengingarólina af javí að ég hafði
sofnað meðan ég var að vagga litla
drengnum hans. Og þegar ég var að
hreinsa síld fyrir konu skóarans
hérna um daginn fór illa fyrir mér,
því að ég flatti síldina ekki rétt og
skar af henni sporðinn, og þá tók
konan síldina og neri henni við and-
litið á mér. Svéinarnir hlæja að mér
og senda mig á vertshúsið eftir brenni-
víni og jæir vilja fá mig til að stela
agúrkum frá skóaranum, en þegar
liann sér það j)á flengir hann mig.
Eg fæ ekki almennilegan mat heldur.
Á morgnana fáum við brauð og um
miðjan daginn, graut og á kvöldin
er aftur brauð. En teið og súpuna
fæ ég ekki að smakka. Eg er látinn
sofa í ganginum, en þegar litli strák-
— Eg er að skrifa jólasveininum . .
heyrðu, hvernig skrifar maður chinc-
hilla-feld ?
urinn ])eirra grætur þá verð ég að
vagga honum. Góði afi, taktu mig
liéðan. Lofðu mér að koma til þín
í sveitina. Annars dey ég ....
Varirnar á honum titruðu, hann
þerraði sér um augun með óhreinni
hendinni og fór að kjökra sárt. —
Eg skal skera tóbak fyrir þig, hélt
hann áfram, — og ef þú heldur að
það verði ekkert að gera handa mér
hjá þér þá ætla ég að biðja um að
lofa mér að bursta skóna skrifarans
eða silja yfir fénu fyrir hann Feldka.
Eg ætlaði að koma gangandi til þin,
en svo hefi ég enga skó og það er
svo kalt úti. Og þegar ég verð stór
ætla ég að ala önn fyrir þér, og enginn
skal fá að gera þér mein, og þegar
þú deyrð skal ég biðja fyrir þér og
henni ömmu. Eg segi þér það satt
— Moskva er stór borg. Alls staðar
eru stórhýsi og liér eru margir hestar,
en sauðir sjást ekki og liundarnir eru
ekki grimmir. Einu sinni sá ég í búð-
arglugga öngla með alls konar beitu
á, en þeir voru skelfing dýrir. Þar
var líka öngull, sem ég er viss um
að getur tekið sextán kílóa fisk. Eg
sá líka verslun og þar voru alls konar
finar byssur, en þær kostuðu yfir
luindrað rúblur. Og í slátrarabúðinni
voru rjúpur og þiður og hérar, en
enginn vill segja livernig farið er að
skjóta þá. Þegar þið haklið jólin á
óðalinu og fáið góðgæti, verður þú
að taka frá gyllta hnot handa mér.
Geymdu hana í græna koffortinu.
Biddu frúna um hnot og segðu að hún
eigi að vera handa Vanka.
Hann andvarpaði og fékk krampa-
— ......... Það er honum Kristjáni
að kenna. Hann segir alltaf: Við skul-
um bíða þangað til í siðustu liig, þá
fáum við falleg jólatré fyrir sama
sem ekki neitt!
kviðu og starði svo á ný út i glugg-
ann. Hann nmndi að afi hans hafði
verið vanur að fara út i skóg til að
ná í jólatré handa óðalsherranum.
Þá fór hann með honum. Það voru
yndislegar stundir. Afi var vanur að
kveikja sér i pípu áður en hann valdi
tréð. Hann andaði reyknum langt
ofan í iungu og hló að Vanka, sem
var svo kalt að hann hoppaði. Ungu
hrimklæddu grenitrén stóðu graf-
kyrr og biðu. Hvert þeirra átti að
deyja? Og þegar minnst varði skaust
héri eins og ör fram hjá þeim yfir
skaflana. Afi varð ákafur og hrópaði:
„Hæ, biddu svolítið við, stubbrófu-
árinn þinn! Svo drógu þeir jólatréð
heim á sleða og fóru að skreyta það.
Ungfrú Olga gekk betur fram i því
en nokkur annar, og hún elskaði
Vanka. Meðan móðir hans, luin
Pelageja, var á lifi og var vinnukona
þar á heimilinu, rétti Olga oft að
honum góðan bita. Og þegar hún átti
tómstund kenndi hún lionum að lesa
og skrifa og telja upp að hundrað,
já, einu sinni ætlaði hún að kenna
honum að dansa líka. Þegar móðir
hans dó var liann settur fram í vinnu-
fólkseldlnisið, og síðan var hann
sendur til Moskva.
— Komdu og sæktu mig, i guðs
bænum komdu og taktu mig liéðan.
Þú hlýtur að vorkenna mér, sem
hvorki á föður eða móður. Allir berja
mig og ég er svo svangur. Og ég græt
á hverjum degi. I fyrradag sló meist-
arinn mig í hausinn svo að ég datt
og varð meðvitundarlaus. Lifið mitt
er eymd og það er farið verr með mig
en nokkurn hund.
Virðingarfyllst, barnabarn ])itt,
Ivan (Vanka) Sjukov.
Hann braut blaðið saman og lagði
])að í umslagið. Hugsaði sig um
stundarkorn, svo dýfði hann penn-
anum í blekbyttuna og skrifaði ut-
an á:
Til afa í sveitinni.
Hann klóraði sér ofurlítið í höfð-
inu og bætti við:
Til Konstantín Makarytsj.
Honum þótti vænt um að enginn
hafði ónáðað liann. Svo setti liann
upp skinnhúfuna sína og fór i gömlu
sauðskinnsúlpuna og hljóp út. Hann
liljóp að næsta póstkaSsa og lét dýr-
mæta bréfið sitt hverfa ofan i rif-
una.
Klukkutíma siðar svaf hann vært
og áhyggjulaust. í draumi sér hann
stóran ol'n. Afi situr á ofninum og
er að lesa bréfið hans fyrir eldakon-
unni. Og Vion stendur hjá og dingl-
ar rófunni.