Fálkinn - 12.12.1952, Blaðsíða 20

16 JÓLABLAÐ FÁLKANS 1952
SÉRA SIGURBJÖRN EINARSSON:
Upphaf kristinna jóla
Úr iurninum í Kristskirkju í Betlehem. Kirkjan er talin fæðing-arkirkja
Krists og er helgasti staður ailra kristinna manna. Myndin er úr turni
kirkjunnar.
^lin eru haldin
fegWlT* minningar um komu
Jesú Krists í þennan
heim. En þau eru ekki
afmælishátíð í venjulegum skiln-
ingi, því að enginn veit, á hvaða
degi Jesús fæddist. Fæðing hans
var ekki talin meiri frétt en svo,
,,að dag og ártal enginn reit“. Og
guðspjöllin nefna ekki daginn.
Það er sýnilegt að þeim, sem
færðu guðspjöllin í letur, hefir
ekki þótt skipta máli að tilgreina
fæðingardaginn. Hins vegar
greinir Lúkas tímann, að hætti
samtíðar sagnfræðinga, með því
að benda á stjórnartíð Heródes-
ar konungs í Júdeu, landsstjórn
Kyreníuss á Sýrlandi og stjórnar-
ár Tiberíuss keisara í Róm (Lúk.
2, 2). Ennfremur getur Lúkas
um atriði, sem gæti bent til, á
hvaða árstíð Jesús fæddist. „1
þeirri byggð voru fjárhirðar úti
í haga og gættu um nóttina
hjarðar sinnar“, segir hann (2, 8).
1 Palestínu ganga hirðar með
hjörðum sínum frá því laust fyr-
ir eða um sumarmál og fram yfir
veturnætur. Má því segja, að lík-
ur bendi til þess, að Jesús sé
fæddur að vori, sumri eða hausti.
Nær verður ekki komist að dag-
setja fæðingu hans.
Einstöku menn tóku sér fyrir
hendur í fornöld að reyna að finna
fæðingardag Jesú, en höfðu ekki
við neitt að styðjast og tilgátur
þeirra hafa ekkert sögulegt gildi,
enda vakti engin slík getgáta
néina athygli í kirkjunni. Það var
almennt viðurkennt, að fæðing-
ardagur Frelsarans væri ókunn-
ur og menn fundu ekki til þess,
að það kæmi að sök, það skipti
trúna í sjálfu sér engu,- á hvaða
degi eða stundu Jesús kom í þenn-
an heim. Hitt skipti öllu að hann
kom og dvaldist „með oss, fullur
náðar og sannleika" (Jóh. 1, 14).
Fyrst framan af héldu kristn-
ir menn engin jól. Mönnum kem-
ur þetta e. t. v. undarlega fyrir,
þegar þeir hugsa út í, hvílíkt meg-
ingildi fæðing Jesú hefir haft í
vitund kristinna manna frá önd-
verðu og hve jólin eru nú mikil
hátíð í kristnum löndum. En þó
er þetta svo. Páskarnir voru eina
stórhátíð frumkirkjunnar. Páska-
viðburðirnir sköpuðu kristindóm-
inn, vígðu alla hans helgidóma
og helgidaga. Hver „Drottins dag-
ur“, fyrsti dagur hverrar viku,
var og er dagur Krists upprisu.
En þótt fæðingar Jesú væri
ekki minnst á sérstökum degi var
hún að sjálfsögðu sú grundvallar-
staðreynd, sem allt það annað,
sem kristnir menn vissu sig eiga
dýrmætast, hvíldi á. Og um leið
og helgihald kristninnar fer að
komast í fastari skorður, kemur
þar, að menn taka að helga á-
kveðinn dag þessari óviðjafnan-
legu staðreynd.
Upptök kristins jólahalds verða
ekki rakin með fullri vissu.
En eftir því sem næst verður
komist, hefst það í Egyptalandi
á 2. öld og þá hjá kristnum sér-
trúarflokki. Flokkur sá leit svo
á, að hin guðdómlega vera,
hjálpari mannanna, hafi aldrei
orðið maður í raun og veru, held-
ur hafi hún tekið sér bústað í
manninum Jesú frá Nasaret um
leið og hann var skírður í Jórdan.
Því væri skirnarstundin hin raun-
verulega fæðing Guðs sonar til
þessa heims. Til þessa viðburð-
ar var haldið 6. janúar, en það
mun hafa ráðið vali dagsins, að
um þetta leyti héldu heiðnir
menn í Egyptalandi hátíð goðsins
Dionysos og fögnuðu því jafn-
framt, að daginn var farið að
lengja. Egyptar höfðu og þá trú,
að aðfaranótt 6. jan. væri vatnið
í ánni Níl sérstaklega dulmagn-
að. Kristnum mönnum mun hafa
verið hugleikið að minna á þann,
er meiri var en Dionysos og á
undrið, sem bar yfir allt, sem
gerst hafði við Níl, atburðinn við
Jórdan, þegar himnarnir opnuð-
ust yfir Jesú og röddin heyrðist:
þessi er minn elskaði sonur, sem
ég hefi velþóknun á (Mt. 3, 17).
Hvað sem þessu líður, þá verð-
ur 6. janúar smátt og smátt al-
mennur helgidagur um öll hin
austari lönd kristninnar. En meg-
inkirkjan hélt alltaf fast við það,
að Kristur hefði. verið sannur
maður, fæddur af jarðneskri
konu, maður af sama holdi og
blóði og vér. Þess vegna minntist
hún fœðingar Jesú í Betlehem
þennan dag. Um aldamótin 300
er þessi hátíð orðin almenn í
Austurkirkjunni sem fæðingar-
hátíð Jesú Krists. Hátíðin var
nefnd epifanía (sjá almanakið),
en það þýðir „birting": Kristur
birtist á jörð og við skírnina í
Jórdan birti Guð, hver hann var.
Hvors tveggja var minnst á einni
og sömu hátið og þó í tvennu
lagi, þannig, að aðfaranótt 6.
janúar minntust menn fæðing-
ar Jesú en dagurinn var helgað-
ur skírninni.
Ekki alls fyrir löngu hefir fund-
ist sefpappírshandrit í Egypta-
landi, sem er skráð í byrjun
4. aldar. Þar hefir geymst brot
helg’ra, kristinna tíða, andstef,
sem söngkór hefir sungið á móti
lestri eða tóni prests. Aftan á
blaðinu er athugasemd, sem gef-
ur til kynna, að hér sé regla um
tíðaflutning 6. janúar — elstu
jólatíðir kristninnar, sem til eru.
Hin helga þjónusta hefir far-
ið fram með þeim hætti, að fyrst
hefir verið flutt frásögn Matt-
eusarguðspjalls um fæðingu Jesú,
um flóttann til Egyptalands og
um förina þaðan aftur til Nasaret.
Kórinn svaraði:
Borinn í Betlehem,
fóstraður í Nasaret,
til heimilis í Galíleu.
Þá mun hafa verið lesin frá-
sögn Matteusar af vitringunum
frá Austurlöndum. Kórinn svar-
aði:
Vér höfum séð tákn á himni,
tákn hinnar leiftrandi stjörnu.