Faxi - 01.12.1985, Blaðsíða 45

landbúnaður hér alla tíð, frá því
fyrsti maður tók hér bólfestu, sem
var Gnúpur frá Moldartúni í Nor-
egi og synir hans 5, Hafur-Björn,
Þorsteinn hrungnir, Þórður leg-
gjaldi, Gnúpur og dóttir Iðunn.
Hvort við erum afkomendur
þeirra, gefur þetta ættarrit engar
upplýsingar um. En það segir
Landnáma og önnur gömul rit, að
snemma eða í öndverðu hafi
margur góður og gegn þjóðfélags-
þegn átt ættir að rekja til Grinda-
víkur, svo sem ísleifur Gissurar-
son, fyrsti biskup landsins, en
dóttir Gnúps yngri Rannveig er
giftist Þóroddi á Hjalla í Ölfusi og
þeirra dóttir Þórdís giftist Gissuri
hvíta. Þeirra son var ísleifur bisk-
up, en þarna kemur einnig Skafti
Þóroddsson bróðir Þórdísar er var
lögsögumaður lengur en allir aðr-
ir eða í 29 ár. Þá eru tengsl á
tvennan hátt við fólk það er býr á
Mosfelli hinu syðra eins og það
var kallað en Hrafn Önundarson
,,Skálda-Hrafn“ er barðist við
Gunnlaug Ormstungu á Kili í
Noregi um Helgu hina fögru Þor-
steinsdóttur frá Borg á Mýrum í
einvígi er leiddi þá báða til dauða.
En kona Önundar var Geirný
Gnúpsdóttir og móðir Hrafns.
Þau bjuggu að Mosfelli. Iðunn
giftist Þjóstari af Álftanesi frænda
Ingólfs Arnarsonar. Ifengdust
Grindvíkingar þannig mörgum
helstu mönnum og ættum strax.
Mikið vatn hefur runnið til sjáv-
ar síðan, sögusviði Landnámu og
íslendingasagna lauk en það nær
yfir 250 til 300 ár. En ættarbók
okkar Húsatóftaætt, með framætt
að litlum hluta, nær yfir svipaða
tímalengd, en byggð hefur staðið í
landinu eða hér í Grindavík um 11
aldir.
Þau 500 til 600 ár þar í millum
urðu þjóðinni erfið og oft á tíðum
döpur, þar sem hún bjó við verzl-
unaráþján, eldgos, hafís og fleira.
Nidjatalid er glœsileg bók og gott
heimildarrit.
Þó má finna ýmislegt um þennan
stað er sýnir, að hér bjó fólk ekki
síðra að vitsmunum, framtaki og
dugnaði en annars staðar. Hér mun
það hafa gerzt að Skúli Magnús-
son fógeti fór að einokunarkaup-
manni að Járngerðarstöðum, sem
lýst er í vísunni: „Það var hann
Túgason, tirrinn og grár“. En
þeim viðskiptum lauk með inn-
siglan verzlunar. Og vog kaup-
manns var tekin en hún reyndist
slök er vega átti fisk.
Nefna má hörmungaratburðinn
20. júní 1627 er Tyrkir rændu
fólki á Járngerðarstöðum og
fluttu í ánauð til Alsír. Einnig að-
för að enskum kaupmönnum 11.
júní 1532 er lauk með dauða eða
drápi um tuttugu Englendinga en
örnefni segir til um staðinn er það
gerðist: Engelskalág.
Þó má telja fullvíst, að hér hafi
verið mikið blómaskeið á tíma út-
gerðar Þjóðverja ffá Grindavík á
15. og 16. öld. Ýmislegt bendir til
að 17.-18. og frameftir 19. öld
hafi verið hvað erfiðust og fátækt
mest hér í Grindavík, sem og víða
annars staðar á landinu. Það er
því á þeim erfiðu tímum, sem Jón
Sæmundsson, Margrét og Val-
gerður konur hans búa að Húsa-
tóftum og því baksvið þessarar
sameiginlegu stundar er við af-
komendur þeirra og tengdafólk
eigum hér í dag.
A síðustu þremur áratugum
hafa verð hvað mest blómaskeið
íslenzku þjóðarinnar, þótt uggur
sé í mörgum um hag hennar og
sjálfstæði, því stór hluti fólks vex
upp sem blóm í klettaskoru
verndað fyrir vindi og vá en stenst
illa er á berangur kemur og átök
við hið raunverulega líf og störf
heíjast. Þó er æskufólk betur á sig
komið hvað menntun, atgervi og
frjálslega framkomu snertir.
Menntun er góð og nauðsynleg en
þyrfti að vera meira í tengslum við
störf tengd undirstöðuatvinnu-
vegum landsins. Ef svo yrði þyrft-
um við engu að kvíða.
í upphafi þessara orða minna
gat ég um eða leiddi hugann að
tengslum Grindvíkinga við það
fólk er bjó í öndverðu í landinu. Ef
við nú snúum okkur að þeim
stóra hóp sem saman kominn er
hér í Festi nú í dag myndar hann
einskonar þverskurð af þjóðfélag-
inu í dag. Þykir mér trúlegt, að
vart sé nokkur sú stétt er ekki á
hér fulltrúa og eftir því er ég bezt
veit, allir mjög verðugir fyrir sína
stétt.
Ef við lítum yfir farinn veg, þessi
tæp 200 ár frá fæðingu Jóns og
hans eiginkvenna, þá sjáum við,
að úr afkomendahópnum hafa frá
öndverðu komið fram margir
mætir menn sem skarað hafa
framúr sem kallað er. Til dæmis
dr. Bjarni Sæmundsson fiski-
fræðingur, einn virtasti maður á
því sviði hér á landi og víðar.
Marga fleiri mætti telja upp en
mér finnst hann bera hæst.
Áfalla hefur gætt í þessu
byggðalagi, til dæmis á árunum
1930—1950 stendur íbúatala hér í
stað, því á annað hundrað manns
flutti burt í önnur héruð og var
það margt af okkar bezta fólki, því
hér var allt enn í hinum gamla far-
vegi, nýbúið að sleppa árum og
bakburði á fiski. Einnig rérum við
á opnum skipum, allt fram yfir
síðari heimsstyrjöld. Þótti því
ekki fysilegt hér að vera því betri
og fullkomnari búnaður og tækni
var kunn alls staðar annars staðar
en því tókst að snúa við upp úr
1950, svo sem sjá má á atvinnulífi
og þá fyrst og fremst sjávarútvegi.
Öllum finnst okkur það mjög af
hinu betra, því gjarnan viljum við
að jarðvegur sá er við erum sprott-
in af sé hinn bezti og viðgangur
hans góður, og samrýmist eðlileg-
um gangi í þjóðfélaginu. Það er
staðreynd, að hér hefur ætíð búið
gott og dugandi fólk, óáleitið en
þekkt fyrir skilsemi og heiðarleik
og fremur veitandi en þiggjandi.
En svo vill Gunnar Gunnarsson
rithöfundur láta það vera í bók
sinni ,,Jörð“, þegar Molda-Gnúp-
ur sendir Ingólfi Arnarsyni skreið
á nokkrum hestum, þá er bjargar-
laust var í Arnarhvoli, því hafþök
voru þar innra og sjórinn því ekki
sóttur. Einniglætur hann Moldar-
Gnúp segja þá er hann gaf dóttur
sína Iðunni, Þjóstari af Álftanesi,
úr ætt Ingólfs. „Ekki er honum
oflaunað þótt hann fái þetta kvon-
fang. Því þá er við vorum land-
flótta úr Álftaveri, er jörð brann
Tómas Þorvaldsson setti niðjamótið
og flutti erindi um sögu Grindavíkur
og tengsl hennar við íslandssög-
una.
þar, þá gaf hann okkur þetta land,
„Grindavík“ og einnig segir
hann: Góða nágranna höfum við
haft, Þóri Haustmyrkur í Krísu-
vík og Herjólf og hans fólk í Vogi
Höfnum.“ Þau orð eru ennþá í
fullu gildi. Það er ávallt gott að
eiga góða nágranna en því aðeins
eignumst við þá, að við séum það
líka. Því hefi ég vitnað í hin gömlu
rit að þau eru vart verri heimildir
en margt sem skráð er í dag.
Grindavík er tæpast í alfaraleið.
Hún er ef svo má segja endastöð
og leggja því fáir leið sína hér um,
nema þeir beinlínis eigi erindi til
Grindavíkur. Hefur þetta vissa
annmarka fyrir ýmsa þætti til
dæmis verslun og aðra þjónustu.
Ykkur sem lítt þekkið hér til
hefur nú gefist kostur að líta lítils-
háttar á byggðarlagið og hinum
sem þekkja það frá fornu fari, að
minnast við mold og steina.
Það er einlæg ósk mín að við
frændur og venslafólk njótum
þessa dags, blöndum geði, stofn-
um til nýrra kynna og treystum
hin gömlu og góðu.
Tómas Þorvaldsson.
Ólafur Gaukur Þórhalísson var kynnir mótsins. Hér kynnir hann frú Önnu
Bjarnadóttir, en hún var elsti þátttakandi mótsins, 88 ára dóttir Bjarna
Sœmundssonar fiskifrœðing. Hér er Kristín Jónsdóttir að heiðra hana.
FAXI 357