Faxi - 01.10.1988, Síða 11

INGÓLFUR AÐALSTEINSSON
Orkumál á Suöurnesjum
ERINDI FLUTT Á HAUSTFUNDI SPARISJÓÐSINS 7. OKTÓBER SL.
Orkumál eru ekki Iítill málaflokkur, orka er sú
undirstaða nútíðar lífsgæða og menningar, sem
við getum vart hugsað okkur að missa.
Upphaf raforkusölu í Keflavík
Aður en ég ræði orkumál Suðumesja í dag tel
ég nauðsynlegt að líta aðeins um öxl til horfmn-
ar tíðar. Eg vil biðja ykkur að skreppa með mér
65 ár aftur í tímann, en við skulum halda okkur
í Keflavík.
Það var árið 1923 sem stofnað er hlutafélag í
Keflavík, sem hefir það að markmiði að fram-
leiða rafmagn og dreifa því til bæjarbúa. Hluta-
félagið fær meira að segja einkarétt til 10 ára á
sölu og dreifingu rafmagns í Keflavík. Þetta var
lofsvert framtak og stórt spor í framfaraátt. Þess
er getið í sambandi við raforkunotkun í Keflavík
á þessum tíma að rafstöð var í gangi um ljósa-
tímann enda var hún starfrækt eingöngu til
framleiðslu ljósa. Perur í notkun vom allt að 25
kerta að stærð. Raforkuverðið var á þessum tíma
um kr. 1,00/kwst., sem var þá hærra en tíma-
kaup verkamanns. Ekki er líklegt að mörg ljós
hafi logað í mannlausum vistarverum á þessum
tíma. Þess skal getið í þessu sambandi að þrátt
fyrir hátt orkuverð, virðast eigendur raforku-
kerfisins lítt hafa hagnast á því, enda buðu þeir
Keflavíkurhreppi að kaupa fyrirtækið og höfðu
þá fengið 120 notendur. Keflavíkurhreppur
kaupir allar eignir félagsins 1933 og stofnar raf-
veitu Keflavíkur.
Sogsvirkjun kemur til sögunnar
Arið 1944 hefir Reykjavíkurborg stækkað
Sogsvirkjunina og nú litu Suðumesjamenn
Sogsrafmagnið hým auga. Til þess að fá teng-
ingu við Sogsvirkjun þurfti að semja við ráða-
menn Reykjavíkurborgar, sem vom málinu vin-
veittir frá upphafi. Hinsvegar þurfti að byggja
háspennulínu úr Reykjavík til Keflavíkur, en til
þess þurfti að semja við ríkið. Allmargir ráða-
menn á Suðumesjum tóku upp skelegga baráttu
fyrir framgangi málsins. Athyglisvert er að í
þeirri sókn örlar á sameiginlegri baráttu meðal
sveitarfélaga á Suðumesjum. Þannig var árið
1942 kosin nefnd með fulltrúum allra sveitarfé-
laga á Suðumesjum til að herða á málinu.
Eg skal ekki orðlengja um þá málafylgju, sem
leiddi til þess að Keflavík tengdist Sogslínu 22.
des. 1945, þrátt fyrir ýmsa örðugleika af völd-
um styrjaldarinnar, sem þá var í algleymingi. í
því sambandi má geta þess að stór hluti af efni
því, sem upphaflega átti að fara í háspennulín-
una til Keflavíkur var um borð í Goðafossi þegar
hann var skotinn niður um haustið 1944. Að
lokinni tengingu Keflavíkur við Sogslínuna
tengdust önnur byggðarlög á Suðumesjum
hvert af öðm og stofnuðu sínar eigin rafveitur.
Þau munu öll hafa notið aðstoðar Rafveitu
Keflavíkur, sem hafði faglega þekkingu, sem
þurfti til uppbyggingar rafmagnskerfanna.
Ingólfur Aðalsteinsson.
Hér höfðu stórir hlutir gerst og nú gátu allir
Suðumesjamenn eldað við rafmagn og jafhvel
fengið sér ísskáp. Rafmagnsnotkunin margfald-
ast og til marks um það má nefna að árið 1944
var raforkusalan 116.697 kwst í Keflavík en árið
1950 er hún komin upp í 3.576.000 kwst.
Upphaf hitaveitu
Rétt um það leyti sem raforkumál Suðumesja-
manna vom að leysast farsællega komu fram
raddir um að vert væri að kanna möguleika á
nýtingu jarðhita sem menn þóttust vissir um að
væri til staðar.
Fyrsta hola til könnunar á jarðhita mun hafa
verið bomð 1946 í Selhálsi, austan vegar til
Grindavíkur. Hún mun ekki hafa skilað neinum
árangri og nú er hljótt um hitaveitu all langa tíð,
enda er olían svo ódýr að menn taka vart eftir
því að upphitun sé afgerandi kostnaðarliður í
húshaldi.
Það er ekki fyrr en 1969 að þetta mál kemur
aftur á dagskrá og þá að fmmkvæði Grindvík-
inga, sem ákveða að rannsaka Svartsengissvæð-
ið með nýtingu jarðhitans fyrir Grindavík að
markmiði.
Þær rannsóknir sem eftir fóm leiddu í ljós að
í Svartsengi var mikil hitaorka, en hún var
bundin ,,jarðsjó“ svo óhjákvæmilegt var að
vinna hitann með varmaskiptum. Það var þá
þegar ljóst að varmaskiptastöð yrði mjög dýr. I
framhaldi af þeirri vitneskju buðu Grindvíking-
ar öðmm sveitarfélögum á svæðinu að taka þátt
í sameiginlegu fyrirtæki um hitaveitu. Fram-
haldið þekkjum við og að allflestir íbúar svæðis-
ins vom komnir með hitaveitu í lok 1979. Árið
1981 er hafin sala á heitu vatni til Vamarliðsins,
en það kaupir nú um helming þess vatns, sem
sent er frá Svartsengi. En hversu mikil er hita-
orku framleiðsla á Svartsengi?
Á síðasta ári vom send út nálægt 7 milljónum
tonna af heitu vatni, en það svarar til 215 1/sek
að jafnaði allt árið. Þessi heitavatns framleiðsla
jafngildir 42.000 tonnum af olíu. Auk heitavatns
framleiðslimnar er ennfremur framleitt rafmagn
sem fer út á dreifikerfi Suðumesjamanna.
Framleidd raforka á síðasta ári í Svartsengi var
50 Gwst, en sú orka kom beint til frádráttar
þeirri orku, sem annars hefði verið keypt af
Landsvirkjun. Með þessari raforkuframleiðslu
hefir hitaveitan sparað Suðumesjamönnum
kaup á raforku á einu ári sem nemur kr. 64
milljónum.
Sameining rafveitna og hitaveitu
En hér emm við aftur komin að rafmagnsmál-
um Suðumesjamanna. Fyrir alllöngu kom upp
sú hugmynd meðal manna á Suðumesjum, að
hagkvæmt væri að sameina rafveitumar og hita-
veituna. Um nokkum tíma leggjast umræður
niður, og það er fyrst í lok árs 1984 að teknar em
upp ,,alvarlegar“ viðræður milli hitaveitunnar
og sveitarfélaganna um sameiningu.
Viðræðum þessara aðila lauk með samningi,
sem var undirritaður 5. júlí 1985.
Frá sameiningardegi yfirtekur Hitaveita Suð-
"umesja öll stofnkerfi rafveitnanna, þ.e. dreifi-
kerfi, spennistöðvar og stýrikerfi og annast frá
þeim tíma dreifmgu og sölu raforku á orkuveitu-
svæði rafveitnanna. Jafnframt þessum samn-
ingi var gerður samningur við Iðnaðarráðuneyt-
ið um kaup Hitaveitu Suðumesja á 33kV og
66kV aðveitulínum frá Elliðaám til Suðumesja
auk riðbreytistöðvar, spennistöðva og há-
spennulína og annarra mannvirkja RARIK á
Suðumesjum. Eftir sameiningu allra rafveitna á
svæðinu em þær orðnar að sér deild innan hita-
veitunnar og geta sem slíkar skoðast sem sjálf-
stæð rafveita.
Hagkvæmari rekstur rafveitna
í beinu framhaldi af þessum samningum
hljóta menn að spyrja um ávinning þessarar að-
gerðar, en hann kemur einkum fram í eftirfar-
andi atriðum.
1. Sameiginleg raforkukaup með einum sam-
tímamældum afltoppi.
2. Einn vömlager og samræmd innkaup.
3. Skilvirkari innheimta.
4. Markvissari framkvæmdir og hagkvæmari
verkáfangar.
Nokkrar athuganir hafa verið gerðar á peninga-
gildi ofannefndra atriða og þykir mér vert að
skýra frá helstu niðurstöðum þeirra.
1. Sameiginleg orkukaup með einum samtíma-
mældum toppi hafa gefið skv. áætlun 6-8%
FAXl 215