Morgunblaðið - 12.02.2009, Page 22

22
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 12. FEBRÚAR 2009
Einar Sigurðsson.
Ólafur Þ. Stephensen.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Útlitsritstjóri:
Árni Jörgensen.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Dalai Lamaer sá leið-togi sem
nýtur einna mestr-
ar virðingar í
heiminum á okkar
dögum. Þó er hann
ekki formlega við völd en hann
er andlegur leiðtogi Tíbeta og
hefur leitt baráttu þeirra
gagnvart kínverskum stjórn-
völdum af reisn og virðingu.
Árið 1959 flúði Dalai Lama
yfir Himalajafjöll ýmist fót-
gangandi eða á hestbaki með
kínverska herinn á hælunum.
Hann fékk hæli á Indlandi og
hefur verið í útlegð síðan.
Tugþúsundir Tíbeta fylgdu
honum í útlegðina. Árið 1989
fékk hann friðarverðlaun Nób-
els fyrir þrotlausa baráttu
sína.
Kínverjar hafa framið
hryllilega glæpi gagnvart Tíb-
etum og má líkja ofsóknum
þeirra á hendur þeim við
fjöldamorð Pol Pots og Rauðu
khmeranna í Kambódíu á sín-
um tíma. Enn reyna Kínverjar
að þurrka út tíbeska menn-
ingu með því að gera Tíbeta að
minnihlutahópi í Tíbet. Dalai
Lama hefur reynt
að fara leið hóf-
stillingar gegn
þessum ofsóknum
og lagt áherslu á
kröfu um sjálf-
stjórn í stað sjálf-
stæðis í þeirri von að þannig
mætti ná árangri, en kín-
versk stjórnvöld semja ekki
heldur þybbast við.
Orðstír Dalai Lama hefur
aukist með aldrinum og bar-
átta hans nýtur stuðnings um
heim allan og víða er að finna
skrifstofur og fána velunnara
Tíbeta. Vanmáttur hans and-
spænis óbilgjörnum kín-
verskum ráðamönnum blasir
við, en Dalai Lama vex með
hverri viðureign, ekki and-
stæðingar hans.
Dalai Lama er vænt-
anlegur til Íslands í byrjun
júní. Það er Íslendingum
heiður að fá að taka á móti
þessum leiðtoga og má margt
af honum læra. Kínversk
stjórnvöld munu án efa mót-
mæla því hástöfum að tekið
verði á móti Dalai Lama á Ís-
landi. Það er engin ástæða til
að hlusta á þau mótmæli.
Dalai Lama er sá
leiðtogi sem einna
mestrar virðingar
nýtur í heiminum. }
Heiðursgestur á Íslandi
HéraðsdómurReykjaness
dæmdi föður fyrir
ítrekuð, alvarleg
kynferðisbrot gagnvart dóttur
sinni. Dóttirin var tæplega 2½
árs gömul þegar brotin hóf-
ust, en rúmu ári síðar var
stúlkan tekin af heimilinu.
Allt frá því að litla telpan
fæddist höfðu yfirvöld
áhyggjur af velferð hennar.
Hún var aðeins mánaðar göm-
ul þegar sálfræðingur mat
forsjárhæfni foreldra hennar
og gerði ýmsar alvarlegar at-
hugasemdir. En dóttirin var
áfram hjá foreldrunum.
Heimilið var áfram undir
eftirliti og fyrir tveimur árum
fór barnaverndarnefnd fram á
að foreldrarnir yrðu sviptir
forræði. Héraðsdómur taldi
ekki skilyrði til þess.
Síðastliðið haust var loks
gripið í taumana, enda sýndi
barnið kynferðislega hegðan.
Héraðsdómur Reykjaness
taldi ekki öðrum karlmönnum
en föðurnum til að dreifa sem
gætu hafa brotið gegn stúlk-
unni. „Það er því niðurstaða
dómsins að brotið hafi verið
gegn stúlkunni á alvarlegan
hátt og hún ítrekað misnotuð
kynferðislega,“ segir Héraðs-
dómur á einum stað. Og síðar
segir: „Þegar allt fram-
angreint er virt í heild þykir
það hafið yfir skynsamlegan
vafa að [faðirinn] hafi haft
önnur kynferðismök við [dótt-
ur sína] en samræði.“
Dómstóllinn vísar
til ákvæða hegning-
arlaga, sem við
eiga. Annars vegar ákvæði um
að hver sem hafi samræði eða
önnur kynferðismök við barn
sitt eða annan niðja skuli sæta
fangelsi allt að 8 árum og allt
að 12 ára fangelsi sé barnið
yngra en 16 ára. Hins vegar
ákvæði um að hver sem hafi
samræði eða önnur kynferð-
ismök við barn, yngra en 15
ára, skuli sæta fangelsi ekki
skemur en 1 ár og allt að 16
árum. Þar að auki vísa dóm-
arar til ákvæða, sem ættu að
verða til refsiþyngingar.
Hvers vegna dómarar töldu
hæfilegt að dæma manninn í
tveggja ára fangelsi er ráð-
gáta. En litla telpan hefði
aldrei átt að búa við þessar
aðstæður. Búið var að benda á
vanhæfni foreldranna og fara
fram á forsjársviptingu, en
það dugði ekki. Nú hljóta allir
hlutaðeigandi að fara ræki-
lega yfir hvað brást. Hvað
þarf til að bjarga barni? Og
hvað þarf mikið til að sá sem
brýtur gegn barni fái dóm í
samræmi við brot sitt? Al-
þingi hækkaði refsimörk
vegna brota af þessu tagi fyr-
ir ári og í greinargerð var sér-
staklega tekið fram að með
því væri lögð áhersla á hve al-
varleg kynferðisbrot gegn
ungum börnum eru. Hefur
það álit löggjafans farið
framhjá dómurum?
Nú hljóta allir að
fara yfir hvað brást.}Að bjarga barni
S
tundum er freistandi að grípa til
snöggsoðinna lausna til að leysa
vanda. En ef vandinn er lang-
tímavandi þarf eitthvað annað en
skammtímalausnir, sem geta komið
manni í koll svo um munar síðar meir.
Nú ætla menn að freistast til að aflétta þeirri
helgi, sem hvílt hefur á séreignarsparnaði
landsmanna. Þessu fé, sem margir hafa kosið
að leggja til hliðar, til að tryggja hag sinn betur
en hægt er að gera með greiðslum í hefð-
bundna sameignarsjóði.
Auðvitað hafa margir getað lagt fé í séreign-
arsjóði vegna þess að þeir hafa haft góð laun.
En því fer fjarri að séreignarsparnaður sé að-
eins leið vel stæðra til að tryggja hag sinn í ell-
inni. Fjölmargir hafa kosið að leggja eitthvað
til hliðar á þennan hátt. Þessir peningar voru
öruggir, þá var aðeins hægt að nálgast þegar ákveðnum
aldri var náð, ef fólk lifði ekki svo lengi gekk inneignin í arf
og ef fólk varð gjaldþrota stóð þetta fé þó alltaf eftir.
Þannig voru reglurnar, þegar til sparnaðarins var stofnað.
Núna eru fjölmargir að lenda í greiðsluerfiðleikum,
enda allar forsendur brostnar fyrir fjárfestingum síðustu
ára. Og þá líta menn til séreignarsparnaðarins. Núna er
freistandi að nota hann til að létta á tímabundnu erfiðleik-
unum. Ýmsar hugmyndir heyrast, t.d. að sparnaðinn
mætti nota til að lækka höfuðstól skulda vegna íbúðar-
kaupa, sem í mörgum tilvikum myndi aðeins lækka
greiðslubyrði lítillega og ekki gagnast þeim sem eiga í erf-
iðleikum vegna annarra skulda. Eða að allir
ættu að geta tekið þetta út, óháð því af hverju
erfiðleikarnir stafa.
En hvað verður um sjóðina? Hvað verður
um sparnaðinn minn, ef margir taka út sína
peninga og sjóðurinn stenst ekki álagið?
Hvaða samningsstöðu verða þeir í, sem ákveða
að þrauka og hafa þennan sparnað óhreyfðan,
en reyna að semja við bankann sinn um aðrar
skuldir? Er ekki líklegt að bankinn hvetji þá til
að taka sparnaðinn út? Setji það jafnvel sem
skilyrði fyrir skuldbreytingu? Núna er ekki
hægt að hreyfa við þessum peningum, jafnvel
við gjaldþrot, en þrýstingur frá lánardrottnum
gæti jafngilt því að þessi inneign væri aðfar-
arhæf.
Einhverjir gætu tekið þessa peninga út
núna, en haft alla burði til að bæta sér þann
missi upp á næstu árum. Hvað með þá sem ekki ná því?
Ég hef áhyggjur af þessu. Ég hef áhyggjur af að þing-
menn einblíni á hver leggi fram hvaða frumvarp um sér-
eignarsparnaðinn okkar og gleymi að gæta að raunveru-
legu innihaldi frumvarpanna. Ég hef áhyggjur af þeim,
sem taka sparnaðinn út, en komast samt ekki hjá gjald-
þroti og eru þá búnir að þurrausa þann sjóð, sem annars
hefði létt undir með þeim í ellinni. Ég hef áhyggjur af
þeim sem ekki taka sparnaðinn út, en sitja uppi með hann í
ónýtum sjóðum, af því að margir aðrir tóku sína fjármuni
út. En mestar áhyggjur hef ég þó af þeirri tilhneigingu að
breyta reglunum eftir á. rsv@mbl.is
Ragnhildur
Sverrisdóttir
Pistill
Bjargráð eða bráðræði?
Vísindi sem hafa
staðist tímans tönn
FRÉTTASKÝRING
Eftir Jóhönnu Maríu Vilhelmsdóttur
jmv@mbl.is
Þ
róunarkenning Charles
Darwins er kjarni líf-
fræðirannsókna nú-
tímans og meginhug-
myndir þessa
vísindamanns, sem lést fyrir rúmri
öld, eru enn taldar réttar.
Þróun er grundvöllur allrar líf-
fræði og svo alltumlykjandi að sumir
vísindamenn nútímans ganga jafnvel
að henni sem gefnum hlut.
Í dag er haldið upp á tvöfalt afmæli
Darwins víða um heim en 200 ár eru
liðin frá fæðingu hans auk þess sem
150 ár eru liðin frá útgáfu hans á rit-
inu Um uppruna tegundanna, þar
sem hann útlistar byltingarkennda
þróunarkenningu sína.
Þróunin mótar og skiptir máli
„Tvær meginkenningar Darwins,
þ.e. kenningarnar um náttúruval og
þróunartréð, hafa staðist tímans
tönn,“ segir Arnar Pálsson, dósent í
erfða- og þróunarfræði við Háskóla
Íslands. Arnar segir þróun miðlæga í
öllum líffræðirannsóknum: „Það er
nokkuð sama hvar þú drepur niður
fæti í líffræði, hvort þú skoðar
plöntur, gerla eða fugla, áhrif þróun-
ar eru alls staðar. Það skiptir því ekki
máli hvaða lífvera eða ferli er skoðað,
þróunin mótar og skiptir máli fyrir
allt sem er að gerast,“ segir Arnar.
Vissulega hafði Darwin ekki alltaf
rétt fyrir sér, m.a. vegna þess að
ýmsir þættir nútímalíffræði voru
óþekktir eins og t.d. erfðafræði. „Ein-
staka tilgátur Darwins hafa ekki
staðist, eins og t.d. spurningar um
skyldleika hænsna eða erfðir lífvera.
Darwin kom þar með kenningu um
erfðir sem er hreinasta bull,“ segir
Arnar. Með tilkomu erfðafræði á 20.
öld hafi vísindamönnum hins vegar
tekist að stoppa í þau göt.
Það tók vísindamenn langan tíma
að meðtaka og samþykkja kenningar
Darwins. Grundvallarhugmyndin í
Um uppruna tegundanna varð fyrst
að miðlægri kenningu á fjórða áratug
síðustu aldar er sýnt hafði verið fram
á að genafræði þess tíma samræmd-
ist kenningu Darwins um náttúruval.
Hugmyndir þess efnis að dýra- og
plöntutegundir væru óbreytanlegar
og í sinni endanlegu mynd höfðu ver-
ið viðteknar og þótti hugmynd Darw-
ins um að lífverur jarðar væru afurð
ármilljóna langrar þróunar því bylt-
ingarkenndar. Það sem flestum sam-
tímamönnum Darwins þótti þó erf-
iðast að kyngja var sú niðurstaða
kenninga hans að menn og apar ættu
sameiginlega forfeður.
Átök á trúarsviðinu
Þróunarkenning Darwins hefur
haft djúpstæð áhrif á heim vís-
indanna en jafnframt valdið titringi
innan hinna ýmsu trúarbragða. Hún
þykir af mörgum standa í mótsögn
við t.d. kristna og íslamska kenningu
um að Guð hafi skapað heiminn.
Svo virðist sem kenning Darwins
eigi enn undir högg að sækja meðal
almennings og er það sérstaklega
áberandi í vissum ríkjum Bandaríkj-
anna þar sem trúarkenningar virðast
vísindakenningum yfirsterkari.
Í nýlegri skoðanakönnun sem
framkvæmd var af Gallup í Banda-
ríkjunum kemur fram að um 14%
telja að maðurinn hafi orðið til við
þróun. 36% segjast viss um að þróun
eigi sér stað en undir umsjón Guðs.
Þá segist langstærsti hópurinn, eða
44% aðspurðra, vera þeirrar skoð-
unar að almættið hafi skapað mann-
inn eins og hann er í dag, fyrir í
mesta lagi 10.000 árum síðan.
Hugsuður Haldið er upp á 200 ára fæðingarafmæli Darwins víða um heim í
dag en 150 ár eru einnig liðin frá því að Um uppruna tegundanna kom út.
Darwin rökstuddi kenningu sína
sem hann setti fram í Um uppruna
tegundanna á ýmsan hátt. Hug-
myndir hans um þróunina eru
sprottnar af djúpum rótum og þær
sótti hann í margar áttir, m.a. með
því að rannsaka steingervinga,
dýrarækt, landfræðilega dreifingu
dýra, líffærafræði og plöntur. Þessi
samsetning og nálgun úr mörgum
áttum gerði það að verkum að
Darwin tók eftir ýmsu sem öðrum
hafði yfirsést.
Kenningin um náttúruval gefur
sér að allar lífverur hafi ákveðið
erfðaupplag og að þær sem best eru
aðlagaðar umhverfinu á
hverjum tíma lifi af.
Kenningin um að líf hafi þróast
er ein best staðfesta vísindakenn-
ing sem sett hefur verið fram en
hún er studd af öllum und-
irgreinum líffræðinnar auk margra
helstu greina jarðfræðinnar.
ÞRÓUN
LÍFSINS
››