Ísfirðingur - 15.12.1978, Blaðsíða 8

8
I6HRÐINGUR
HALLDÓR KRISTJÁNSSON:
Frásagnir um víkinga-
skap og skörungsbrag
Stundum er lalaó wn víkingaskap. I 'ió tölum líka um ádmuUegar
sögur af fornkonum sem voru slíkir skörungar m) gen) m) sögur þeirra
fyrnast ekki.
Mikið skap er mikil gjöf og geð/eysi er aumingjaskapur. En allt
kann sá er hófið kann og af skapofsa og hófleysi fara ýmsar sögur ug
sumar hörmulegar. Eigi menn mikið skap ug kunni m) stjórna verða
þeir mikilmenni og oftast gafurnenn.
Geðríku fólki verður ýmiskonar mótla ti meira á/ag en þeim sem
skapminni eru. Þessi alkunnu hfssannindi voru mér rik í huga eftir
að hafa talað viðjensinu Guðmundsdótlur ifyrsta sirin.
Einu sinni þegar hún hafði sagt I ’ilmundi laknifrá einum þa tti
œskureynslu sinnar sagði hann. -Þú erl slerk. Jensina min. en parna
hefurðu verið komin nálœgt þvi að hrjálasl.
Slik örlögfylgja rniklum skapsnmnum. Atökin verða svo tryllt og
hamslaus að mikinn slyrk þarf lil að þola.
Saga Jensinu er sagá um vikingaskap og skörungshrag eins og
gefið hefur konum mesta reisn ifornum sögum.
Hér fara á eftir einstök atriði úr minningum hennar eins og hin
sagði mér þessi brol.
Jensina Guðmundsdóttir erferdd i Sleingrimsfirði en fluttist ung ti/
Bo/ungarvikur. Á gamlársdag 1904 giftust Guðhjartur Jón Guð-
mundsson yngismaður i Bolungarvik 25 ára og Jensina Guðmunds-
dóttiryngisslúlka 23 ára. Guðbjartur varfrá Tannanesi i Önundar-
firði.
Halldór Kristjánsson
Þegar Hávarðína hvarf
Guðbjartur var æðsti
templar í stúkunni Hörpu í
Bolungarvík. Ég var þar
varatemplar og i dróttseta-
sæti við lilið mér var kona
sem hét Hávarðina Hávarð-
ardóttir. Við vorum oft að
hekla eitthvað á stúkufund-
um og hjálpuðum þá hvor
annarri að taka upp mynst-
ur.
Hávarðina var gift Vald-
imar Samúelsyni. Hann var
ekki í stúkunni og var oft
utan heimilis á kvöldin og
sat þá löngum við spil með
félögum sínum.
Nú var það um fyrstu
vetrarhelgina að fundur var í
stúkunni og Hávarðina kom
ekki. Hún var þó alltaf vön
að sækja fundi. Veður var
vont, hvasst og snjókoma. A
heimleiðinni var eg alltaf að
hugsa um Hávarðínu og tala
við Guðbjart um að hún
hefði ekki komið og hvað
kynni að valda.
Daginn eftir var betra
veður. Ég átti þá leið milli
húsa og mæti þar Valdimar
Samúelssyni. Hann var grát-
inn og niðurbrotinn. Ég
spurði hann hvað væri að.
-Hún Hávarðina er týnd
og við finnum hana hvergi.
-Hún kom ekki á fundinn,
sagði ég.
-Nei sagði hann.
-Varst þú ekki heima hjá
börnunum?
-Nei, hún bað fyrir þau
hjá systur minni. En nú er ég
ráðalaus. Ég fæ engan til að
taka drenginn. Hún Margrét
á Hreggnasa ætlar að hafa
hann þangað til á morgun.
Ég brá mér heim að segja
Guðbjarti þessi tíðindi og
spyrja hann hvort við ættum
ekki að taka Hávarð litla.
Hann sagði að það gæti ég ef
ég vildi. Ég fór þv’í til Valdi-
mars og sagði honuin að við
ætluðum að taka drenginn
að okkur. En þar sent veður
var ekki gott og hann átti
gistingu lofaða létum við
það bíða til næsta dags að
sækja hann.
Ég hafði aldrei að Hregg-
nasa komið. En um nóttina
dreymir mig að 'eg korni þar
inn. Þá þykir mér Hávarðina
liggja þar líkt og á líkbörum
við gaflinn en þó þótti mér
hún vera lifandi.
-Þú komst ekki á fundinn,
segi ég.
-Nei, ég fór annað. En
farðu nú upp. Drengurinn er
þar.
Þá þótti mér ég fara upp
hvítskúraðan stiga og lyfta
hleranum upp með höfðinu
eins og venja var. Þegar ég
var komin upp í loftsgatið
svo að ég sá upp var þar lítill
drengur í brúnum fötum
sem kom til mín. Þá vaknaði
ég-
Þegar ég kom að Hregg-
nasa daginn eftir til að sækja
Hávarð litla voru húsakynni
þar eins og í draumnum.
Það var ekkert rúm við gafl-
inn niðri þar sem mig
drevmdi Hávarðinu. En stig-
inn var eins, hlerinn og
drengurinn. Hann var á
sama stað og alveg eins
klæddur í vökunni og í
dráumnum.
I kirkjubók Isafjaröarpresta-
kalls er bætt aftan viö látna
kvenkyns áriö 1906 þessum
upplýsingum. Dáin 25. október.
Hávarðina Hávaröardóttir, gift
kona á Grundum. Greftunardag-
ur er ekki skráöur.
Hávarður litli ólst upp hjá
þeim Jensínu og Guóbjarti.
Þeim fæddust þrjú börn og þau
fluttu til ísafjaröar.
Eldri sonur þeirra ólst upp hjá
ömmu sinni en Lárus sem fædd-
ist 1913 og Bryndís fædd 1915
voru hjá foreldrum sínum ásamt
Hávarði. Þegar næst segir frá
leigöu þau hjá Jóni Þorkel Ól-
afssyni húsasmið og Elínu konu
hans.
Vélbáturinn Hrólfur
týnist_____________________
Veturinn 1916 réði Guð-
bjartur sig á vélbátinn Hrólf
sem þeir Helgi Sveinsson
bankastjóri og Jóhannes
kaupmaður áttu. Hrólfur fór
suður á vertíð eins og þá var
títt um bátana frá ísafirði.
Þeir veiddu þá og lögðu upp
aflann syðra. Ráðgert var að
Hrólfur kæmi vestur fyrir
páskana.
Á skírdag er barið að dyr-
um hjá mér. Þá eru komnir
tveir Bolvíkingar sem verið
höfðu á Hrólfi uni veturinn
en komu nú frá Reykjavík
með Botníu. Þeir höfðu flýtt
sér vestur svo að þeir næði i
tæka tíð í annað skiprúm.
Þeir voru með kveðjur frá
Guðbjarti og pakka til mín
frá honum. Hann taldi að
betur færi um pakkann með
þeim en sér af því að Hrólfur
átti að flytja olíufarm vestur.
Það setti að mér svo furðu-
legan óhugnað að ég gat alls
ekki tekið við pakkanum.
Mér fannst blátt áfram að ég
ætti að taka á líki en á þeim
árum var ég mjög líkhrædd.
Mér vildi það til að Elín var
nærstödd. Hún spurði hvaða
vitleysa væri í mér en ég bað
hana að opna pakkann. Þar
voru föt á börnin og mig og
bréf frá Guðbjarti. Hann
sagði þar að þeir hefðu hlað-
ið bátinn af olíutunnum og
myndu koma til ísafjarðar á
laugardag.
Svo leið föstudagurinn en
á laugardaginn var versta
veður.
Mig dreymdi um nóttina
að ég væri komin að kerinu í
Grímsnesi. Auðvitað þekkti
ég það ekki þá, því að ég
hafði aldrei að því komið, en
þegar ég sá það fyrst löngu
síðar, - það var 1930 - þá
þekkti ég það aftur. Það var
skuggalegt að sjá niður i ker-
ið í draumnum. Þar sá ég
jafnmarga menn og skipverj-
ar á Hrólfi voru. Ég þekkti
Guðbjart þarna og þá aðra
sem ég vissi slík skil á af
skipshöfninni. Þessir menn
voru allir ríðandi á hvítum
hestum og þeir riðu hver
eftir öðrum þrjá hringi
kringum vatnið í kerinu en
síðan sneru þeir að vatninu
og hurfu hver af öðrum nið-
ur íþað og við það vaknaði
ég-
Ég átti ekki von á að sjá
Guðbjart lifandi eftir það.
Bjarni Bárðarson í Bol-
ungarvík kom til mín. Hann
sagði mér að Hrólfur hefði
sennilega leitað i landvar og
skilaði sér bráðum heill á
húfi. Ég sagði honum að það
væri ekki. Og þegar hann
ætlaði enn að vekja mér von-
ir þoldi ég það alls ekki. Ég
varð svo reið að ég rak hann
beinlínis út.
Það var gott veður um og
eftir páskana og vonir
manna um að Hrólfur skil-
aði sér kulnuðu fljótlega úr.
Jón Þorkell og Élín sögðu
mér að ég mætti hafa hús-
næðið leigulaust fram á
ERU ÞEIRAÐ FÁ’ANN
í kolmunnatrollið frá HAMPIÐJUNNI ?
HAMPIÐJAN H.F. setti upp eitt þeirra
trolla, sem notuð voru við tilraunaveiðarn-
ar sl. sumar á n.s. Grindvíkingi. Umsögn
Magna Kristjánssonar, skipstjóra, hljóðaði
á þá leið, að varpan reyndist veiðin, traust
og auðveld í meðförum.
Þessi niðurstaöa er árangur fyrri reynslu,
en undangengin 3 ár hafa menn HAMP-
IÐJUNNAR fylgst náið með þróun tækni
við kolmunnaveiðar við Færeyjar, Suð-
ureyjar og Island, og síðast, en ekki síst,
séð um lagfæringar og breytingar á ýms-
um kolmunnatrollum, sem hér hafa verið
notuð.
Setjum upp kolmunnatroll og höf-
um fyrirliggjandi varastykki.
— Pantið tímanlega fyrir næstu
vertíð.
HAMPIÐJAN HF