Ljósmæðrablaðið - 15.11.2001, Page 31

Fimmta t/eihin
Hildur Harðardóttir læknir
Mörgum er í fersku minni faraldur fimmtu
veikinnar á síðastliðnum vetri. Þetta var versti
faraldur í manna minnum og höfðu
heimilislæknar mikið að gera við að sinna veikum
bömum. En fimmta veikin leggst líka á fullorðna
og þar með barnshafandi konur. Spumingin um
áhrif fimmtu veikinnar á fóstrið kom oft upp og
virtist margt heilbrigðisfólk ekki í stakk búið að
svara spurningum skjólstæðinga sinna. Hér á
eftir er farið yfir helstu atriði varðandi fimmtu
veikina eins og hún snýr að mæðravernd.
“Fimmta veikin”
Hugmyndaflugið var greinilega í
lágmarki þegar veikin var nefnd en nafnið kom
til vegna þess að þetta er fimmta barnaveikin á
eftir fjórum áður algengum barnasjúkdómum;
skarlatssótt, rauðum hundum, mislingum og
dílaroða (roseola). Orsökin er parvó B19 veira
sem er einþráða (single stranded) DNA veira.
Hann fjölgar sér í beinmerg, einkum í
forstigsfrumum rauðra blóðkorna (erythroid
precursor cells) og getur valdið tímabundnu
blóðleysi sem áður heilbrigðir einstaklingar finna
alla jafna ekki fyrir. Hins vegar getur fólk með
alvarlega blóðrauðakvilla (hemoglínopathies)
og þrálátan rauðaleysandi blóðskort (hemolytic
anemia) fengið alvarlega fækkun á öllum
blóðfrumum (aplastic crisis)(i) í kjölfar
parvósýkingar. Faraldrar ganga alla jafna á 4-5
ára fresti, oftast seinni part vetrar og á vorin.
Þungaðar konur sem eru í mestri hættu að smitast
eru leikskólakennarar og aðrir sem vinna náið
með börnum. Alla jafna er talað um tvo fasa
sýkingarinnar. Fyrri fasinn stendur í 5-10 daga
eftir að einstaklingurinn hefur verið útsettur fyrir
veirunni og einkennist af Qölgun veirunnar í
merg, veirudreyra (viremiu) og síðan útskilnaði
veirunnar (viral shedding) í hálsi.
Á þessum tíma er einstaklingurinn
bráðsmitandi en veit oftast ekki af
sýkingunni. í öðrum fasanum koma hiti,
kvefeinkenni og útbrot, og stundum einnig
liðbólgur, einkum hjá fullorðnum. Börn fá
dæmigert útlit með roða yfir kinnbeinum
(slapped cheek). Á þessum tíma er
einstaklingurinn ekki smitandi. Algengasta
smitleið er öndunarsmit eða snertismit handa
í munn. Heilbrigðir einstaklingar sem hafa
áður komist í snertingu við parvóveiruna
hafa myndað mótefhi og fá ekki endurteknar
sýkingar. Margir hafa verndandi mótefni
án þess að kannast við að hafa fengið fimmtu
veikina, einfaldlega vegna þess að flestir
fullorðnir fá vægan sjúkdóm með smávegis
særindum í hálsi, sem gengur yfir án
eftirmála.
Parvóveirusýking
á meðgöngu.
Ef þunguð kona fær fimmtu veikina
eru líkur á fósturláti á bilinu 2-10%.(2) Af
verðandi mæðrum sem sýkjast af
parvóveirunni þá sýkjast 30% fóstra en
aðeins 3% þeirra fá fósturbjúg (hydrops).(3)
Fósturbjúgur er alvarlegt ástand, hver svo
sem undirliggjandi orsökin er, þar sem
langstærstur hluti fóstra deyr í kjölfarið. Ef
fósturbjúgur er vegna blóðleysis í kjölfar
parvósýkingar má bæta lífslíkur fósturs með
blóðgjöf í 60-80% í stað 15-30% án
meðferðar.(4) Parvóveiran hindrar myndun
rauðra blóðkorna en alvarlegt blóðleysi
kemur fram sem fósturbjúgur. Þetta er
svipað og sést við alvarlega rhesus-
Hildur Harðardóttir er
yfirlæknir á kvenlœkninga-
sviði LSH og sérfræðingur
í fœðingarhjáp.kvensjúk-
dómum og fósturgreiningu.
Liósmæðrablaðið o i
nóv 2001