Tónlistin - 01.10.1941, Blaðsíða 11

Tónlistin - 01.10.1941, Blaðsíða 11
TÓNLISTIN urfræðilegt réttmæti. I þessu and- rúmslofti þroskaðist tónlistargáfa Árua, og verk hans bera þess eðli- lega menjar. En hlutverk hans i íslenzkri tónlistarsögu er með allt öðrum og mjög merkilegum hætti. Þar er hann hrautryðjandi. Þegar virða á gildi andlegra af- reka, verður að miða þau við þann jarðveg, sem þau eru sprottin upp úr. Blómleg menning hlýtur einatt að eiga sér langan aðdraganda, hún verður að þróast smátt og smátt, unz hún megnar að breiða út blöð sín. Þegar litið er á íslenzka tón- listarmenningu um síðustu aldamót, sést, að hún er enn með öllu óreif- uð, innlendar tónlistarbókmenntir þekkjast trauðla, og íslenzkir tónar varðveitast aðallega í munnlegri geymd. Fólkið í landinu hefir nær engin íslenzk lög til að syngja, eft- ir að rímurnar höfðu hálfvegis ver- ið kveðnar í kútinn af Jónasi Hall- grímssyni. Að vísu hafði Jónas rétt fyrir sér, er hann barðist gegn sið- spillandi skáldskaparáhrifum rímn- anna, en með rímunum hlutu einn- ig þjóðlögin að hverfa af vörum þjóðarinnar, lögin, sem sungin voru eða kveðin við rímnatextana, og ekkert gat komið í staðinn fyrir þau, enda harmar Jónas sárlega, að engin lög skuli vera til, sem hægt sé að syngja. Nú er það lífslögmál, að söngvin þjóð verður að eiga lög, sem hún getur sungið. Það lá því í hlutarins eðli, að ómögulegt var að útrýma rímunum með öllu; þær lifðu víða áfram sem áþreifanleg sönnun þess, að íslenzk þjóðlög voru til, og þau voru ásamt gömlu sálmalögimum sungin langt fram eflir síðuslu öld. Er leið að aldamótum lóku alls- konar erlend lög, sem soðin liöfðu verið við íslenzka texta, að öðlasl útbreiðslu; var þeim tekið fegins hendi, og þótti upp frá því miður „fínf'að syngja gömlu,íslenzku lög- in, þó að mörg þessara erlendu laga væru þá þegar gatslitin, ef svo mætti segja, og samsvöruðu á engan hátt íslenzkri bjó'Sarskapgerð, enda féllu þau oft hörmulega illa að hinum islenzka texta. Af þessu hlaut að leiða, að söngiðkun fólksins losnaði úr tengslum við hið upprunalega, þjóðlega tónlistareðli og var ofur- liði borin af útlendum, einkum dönskum, eftirhermum og stæling- um, sem auðvitað hjálpuðu ekki til þess að skerða vald Dana hér á landi. I kjölfar þessara víðtæku en óheppilegu áhrifa sigldi síðan jazz- músíkin rúmum mannsaldri síðar. Þegar litið er á allar aðstæður, verður augljóst, að menningarsögu- legt starf Árna Thorsteinsonar lík- ist að mörgu leyti þrekvirki land- námsmannsins, sem kemur að ó- byggðu landi og óbrotinni mörk. Landið er nú að vísu byggt, en mörkin stendur að mestu óbrolin enn þann dag i dag. Árni hefir val- ið sér stíl hugsæis og einhyggju, framsetning hans er eðlileg og til- gerðarlaus, línurnar hreinar og beinar; undirstrauminn skortir að vísu kyngi örlögbundinnar þróun- ar, honum er ekki veitt úr aflbrunni óbjákvæmilegrar framvindu, og þjóðernisleg nauðsyn hefir ekki Frh. á bls. 11.

x

Tónlistin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tónlistin
https://timarit.is/publication/922

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.