Prentarinn - 01.04.1994, Qupperneq 23

VITIÐ ÞIÐ AÐ . . .
um í Reykjavík. Eitt af brýnustu
hagsmunamálum þess var að
vinna bug á því „drepi" prentlist-
arinnar er nemafjölgunin var. Allt
frá fyrstu fundum félagsins beittu
félagsmenn sér fyrir takmörkun
prentnema. Þannig undirritaði
meirihluti fundarmanna á fundi í
febrúar 1899 skuldbindingu um að
vinna ekki í neinni prentsmiðju,
nema farið væri eftir reglum um
takmörkun nema. Og þeir létu kné
fylgja kviði. Hinn 26. júní sama ár
lögðu Hafliði Bjamason og Jón
Einar Jónsson niður vinnu í Aldar-
prentsmiðju til að fylgja eftir kröfu
Prentarafélagsins um að einn nemi
yrði látinn hætta. Samkomulag
náðist næsta dag og gekk Lárus
Halldórsson eigandi prentsmiðj-
unnar að kröfum félagsins. Það
mun vera fyrsta verkfall sem háð
hefur verið hér á landi.
Lítið þokaðist frekar í þessu
hagsmunamáli sem öðrum fyrr en
fyrsti samningur í prentiðnaði var
undirritaður um miðjan desember
1906.1 samningnum er ákvæði er
takmarkar þann fjölda nema er
prentsmiðjueigendur mega hafa
hverju sinni í prentsmiðjum sín-
um. Reglan er sú að á móti 1-4
sveinum sé eigi fleiri en 1 nemi, á
móti 5-7 sveinum séu tveir nemar
o.s.frv. Ennfremur kveður samn-
ingurinn á um að námstíminn sé
fjögur ár og að námstíma loknum
skal nemandi fá vottorð tveggja
sveina, er séu meðlimir Hins ís-
lenzka prentarafélags um að hann
sé fullnuma. Er hér kominn grunn-
ur þess námskerfis, sem enn lifir í
prentiðnaði. Reglur um sveinspróf
komu hins vegar ekki fyrr en að
setning og prentun urðu löggiltar
iðngreinar árið 1928. Ákvæði um
að nemar hafi lokið prófi við iðn-
skóla til að mega gangast undir
sveinspróf kom um líkt leyti, en
var ekki framfylgt í prentiðnaði
fyrr en með breytingum á iðn-
fræðslulöggjöfinni 1936.
Prentarafélagið vildi takmarka
fjölda nema, en einnig gerði það
kröfu um að þeir fengju góða til-
sögn og fræðslu. I því sambandi
gerði félagið tillögur um að
kennsla nema í prentsmiðjum yrði
bætt og síðar beitti það sér fyrir
því að prentnemar fengju fræðslu
við Iðnskólann í Reykjavík. Nefnd
á vegum félagsins fékk því t.d. til
leiðar komið að Hallbjörn Hall-
dórsson var fenginn til að kenna
íslenska málfræði, sögu og starf-
fræði prentlistarinnar veturinn
1918-19 og aftur árið 1921. Hall-
björn var mikill áhugamaður um
menntunarmál prentara og ritaði
margar greinar um það efni. Um
mitt ár 1913 og í ársbyrjun 1914
birti hann greinar í Prentaranum
um nemendur í prentiðn. Það fer
vel á því að enda þetta greinar-
kom á því að vitna til þeirra skrifa.
I niðurlagsorðum síðari greinar-
innar rekur hann þau skilyrði er
byggja þurfi á við töku drengja til
prentiðnaðarnáms. Þau eru þessi:
1. að drengurinn sé svo vel að
sér ger um andlegar gáfur og
hafi hlotið svo mikla undir-
búningsmentun, að hann sé
þaullæs á prent og þolanlega
skrift, kunni undirstöðuatriði
íslenzkrar málfræði og að staf-
setja alment ritmál lýtalaust,
2. að hann hafi góða sjón,
glöggva og næma, réttsett
augu og jafngóða sjón á báð-
um,
3. að hann sé eigi yngri en
151/2-16 ára að aldri og
4. að hann sé vel þroskaður eftir
aldri og þroskavænlegur,
hraustur og mjófingra og að
allri líkamlegri atgervi sem
bezt fallinn til vinnunnar.
skuldlausir félagar í Félagi
eldri borgara, 65 ára og eldri
geta fengið 20% afslátt af far-
gjöldum með Flugleiðum til
Evrópulanda og 10% til Banda-
ríkjanna. Þetta gildir um
Apexfargjöld og þau fargjöld
sem dýrari eru.
innanlands fá þeir sem náð
hafa ellilífeyrisaldri 40% afslátt
hjá Flugleiðum og Islandsflugi
og 50% hjá Flugfélagi Norður-
lands.
1. júlí 1994 varð sú breyting að
þeir sem orðnir eru 70 ára
þurfa ekki að greiða sérstakt
gjald þegar ökuskírteini er end-
urnýjað. Þetta gjald var áður
1.500 kr.
við tímabundna dvöl í öðru
EES-landi, t.d. sumarleyfi, eiga
launþegar og sjálfstætt starf-
andi menn og fjölskyldur
þeirra rétt á læknisþjónustu, ef
þeir þarfnast hennar án tafar af
heilsufarsástæðum. Hún er
veitt skv. reglum dvalarlands-
ins. Til að fá slíka læknisþjón-
ustu við dvöl í öðru EES-landi
þarf að framvísa sérstöku stað-
festingarvottorði (ebl. E 111).
Vottorðið er hægt að fá hjá
ferðaskrifstofum, söluskrifstof-
um Flugleiða og hjá Trygginga-
stofnun ríkisins og umboðum
hennar. T.R. þarf alltaf að und-
irrita og stimpla vottorðið til
þess að það sé tekið til greina í
öðru EES-landi. Ekki þarf að
framvísa ebl. E 111 við dvöl á
Norðurlöndum eða í Stóra-
Bretlandi.
elli- og lífeyrisþegar eiga rétt á
lífeyrisgreiðslum frá Islandi
þótt þeir búi í öðru EES-landi.
læknisþjónusta fyrir lífeyris-
þega og fjölskyldur þeirra er
veitt í búsetulandi og skv. lög-
gjöf þess. Tryggingastofnun
ríkisins gefur út vottorð til
staðfestingar á því að lífeyris-
þegi sé tryggður hér á landi (E.
121).
í bókagerð eru notuð efni sem
geta verið krabbameinsvald-
andi. Þau eru notuð í silki-
prentun, flexóprentun, ljós-
myndaiðnaði, í bókbandi og
umbúðaiðnaði (aðallega við
límvinnu). Einnig geta þau
fundist í djúpprentun, offset-
prentun og í bókaprentun.
í silkiprentun eru það efnin
cadmiumsulfid (í gulum eða
orange-brúnum lit) og bly-
chromat (gult litarefni), TDI og
dichlormehan, DEHP og 4,4'-
methylendianilin.
í flexóprentun eru það efnin
DEHP (notað sem mýkingar-
efni í vissum prentlitum og
lökkum) og blychromat.
í filmuvinnu (framköllun) eru
það efnin formaldehyd, thiour-
instoff og dioxan.
í límvinnu í bókbandi og um-
búðaiðnaði eru það efnin
DEHP og formaldehyd.
minnispeningur Guðmundar
Gamalíelssonar var fyrst veitt-
ur 1950 (en átti að vera 1949),
Snæ Jóhannessyni, fornbóksala
í Bókinni á Laugavegi 1, er út-
skrifaðist sem bókbindari 1949.
Hann lærði bókband hjá Prent-
smiðjunni Eddu. Peninginn
mátti veita einum nemanda á
ári, þeim bókbandsnema, er
hæsta einkunn hlaut við burt-
fararpróf úr skólanum og jafn-
framt uppfyllti eftirfarandi
skilyrði:
Hcfir í aðaleinkunn . 8,50 eða hærra
- ástuiuhin......9,00 -
- teikningu......8,50 -
í kjallaranum á Hverfisgötu 21
var fyrsta áfengisútsala bæjar-
ins eftir að bannárunum lauk.
húsið okkar að Hverfisgötu 21
kostaði 115.000,00 kr. þegar það
var keypt í ársbyrjun 1941.
Byggingarkostnaður sams kon-
ar húss var þá um 200.000,00
kr.
Baldvin Jónsson lögfræðingur
var stjórn félagsins til aðstoðar
við kaupin, en hann vill nú
kaupa hlutabréf félagsins í Al-
þýðubrauðgerðinni, 14,00 kr.
bréf með 30.000 földu verði.
PRENTAmm 4/94 23