Læknablaðið - 15.09.1985, Blaðsíða 43

LÆKNABLAÐIÐ
241
eftir því sem rúmin voru fleiri. Mismunur á
rúmafjölda á hand- og lyflæknisdeildum var
mjög mikill frá þeim hæsta til þess lægsta eða
4,06 rúm á móti 2,52 rúmum á 1000 íbúa eða
97% mismunur.
Niðurstöður rannsóknar Otterstad eru eft-
irfarandi:
1. Mismunandi rúmanotkun ræðst fyrst og
fremst af rúmaframboði. í þessu tilviki
skýrir rúmaframboðið 98% af mismuni á
rúmanotkun milli héraða.
2. Eldri sjúklingar notaverulegan hluta rúma
á handlæknis- og lyflæknisdeildum.
Sjúklingar, sem eru 70 ára og eldri, nota
41 % af legurýminu og 50 ára og eldri nota
71%.
Til samans skýra ofangreindir liðir allan
mismuninn á sjúkrarúmanotkun í þessum
héruðum.
Höfundurinn setur fram þá skoðun, að
uppbygging heilbrigðisþjónustu utan
sjúkrahúsa muni ein sér ekki leiða til minni
sjúkrahúsnotkunar því sjúkrarúmafram-
boðið ákveði hversu mikil notkunin er.
Kekki (4) vitnar í Vaukkonen, sem athugaði
legudagafjölda á hverja 1000 íbúa í öllu
Finnlandi árið 1975. Hann komst að raun um,
að því fleiri legudagar á 1000 íbúa því hærri
nýtingartala á stofnunum og kemur það heim
og saman við skrif Otterstad (3) sem dregur þá
ályktun, að eftirspurn og afnot af
sjúkrahúsþjónustu eigi sér engin takmörk og
verði aldrei fullnægt. Því verði að takmarka
rúmafjölda og tryggja betri samvinnu milli
utan- og innanspítalaþjónustu.
Við athugun á sjúkrarúmanotkun í Olm-
sted County í Minnesota, USA (5) kom í ljós,
að íbúarnir notuðu 30% minna af
bráðasjúkrarúmum heldur en landsmeðaltal
sagði til um. Eina skýringin á þessum mismun
var að í Olmsted County væri betra samband
milli þjónustu innan og utan sjúkrahúsa
þannig að heilbrigðisþjónustan starfaði betur
sem ein heild.
Cullis og fleiri (6) könnuðu gildi þeirrar
fullyrðingar, að sjúkrarúmaþörf réðist fyrst
og fremst af rúmaframboði. Þeir fundu að
þetta stóðst svo að hægt var að spá um nýtinga-
hlutfall með »fimm/sjöundu« reglunni, sem
þeir svo nefndu, þ.e. að hvert viðbótarrúm
mundi verða notað í fimm daga af sjö. Þegar
þeir athuguðu mismunandi innlagnartíðni
fundu þeir, að stór hluti mismunarins verður
einungis skýrður með einni breytu, þ. e.
rúmaframboði.
í samvinnu við rannsóknaraðila á tólf
svæðum í níu löndum gerði Alþjóðaheil-
brigðismálastofnunin ítarlega samanburðar-
athugun á notkun heilbrigðisþjónustu og
þeim þáttum sem henni stjórna. Rannsóknin
stóð í 10 ár og henni lauk 1975 (9). Leitast var
við að leiða í ljós, hvernig brugðist var við
ónógri þjónustu utan sjúkrahúsa.
í fyrsta lagi voru talin samskipti lækna og
sjúklinga og í öðru lagi sá fjöldi fólks, sem
ekki náði til læknis fyrstu tvær vikurnar eftir
að sjúkdómseinkenna varð fyrst vart. Fjöldi
samskipta óx ekki þótt fjöldi afskiptra
sjúklinga ykist. Á hinn bóginn var greinilegt
samband milli legudagafjölda á sjúkrahúsum
og stærðar þess hóps, sem ekki náði sambandi
við lækni.
Eigi verður því ráðið af samskiptafjölda
hvort nægileg þjónusta er fyrir hendi utan
sjúkrahúsa, en aukin notkun sjúkrarúma
bendir hins vegar til að þjónusta utan sjúkra-
húsa sé ófullnægjandi.
Ályktun höfundanna er sú, að mikill hluti
sjúkrarúmanotkunar beri vott um »afleidda
þörf«, sem ráðist m.a. af fjölda starfandi
lækna, starfsaðstöðu þeirra og tengslum við
sjúkrahús.
Höfundarnir telja einnig að ástand heilsu-
gæslu ráði meiru um fjölda sjúkrahúsvistana
heldur en sjúkrarúmaframboðið, sem er
gagnstætt skoðun Otterstad (3).
Afturvirkar athuganir á innlagnarþörf gefa
innsýn í að oft eru innlagnarákvarðanir
reistar á veikum grunni. Slíkar rannsóknir
(10, 11, 12) sýna að unnt ætti að vera að
komast hj á 30-45 % innlagna ef þj ónusta utan
spítala væri betri.
Við sjúklingatal á sjúkrastofnunum í
Reykjavík 31. marz 1981 voru 300 af 1763
sjúklingum útskriftarhæfir, þar af 244 eða
13,8% sem dvöldust á sjúkrastofnunum
vegna félagslegra aðstæðna eða skorts á
dvalar- og hjúkrunarheimilum (13).
GETUR HEILSUGÆSLA KOMIÐ í
STAÐINN FYRIR
SJÚKRAHÚSÞJÓNUSTU?
Hér að framan hefur verið lýst nokkrum
rannsóknum á sjúkrarúmanotkun og af
hverju hún ræðst. Þegar ekki er um að