Þjóðin: tímarit sjálfstæðismanna - 01.10.1939, Side 20

21()
1> J Ó Ð í ÍM
milli þess sem var, og þess sem er,
milli þess sem lcemur og þess sem fer,
í menningarlífi þjóðanna. Nýi tím-
inn leitar altaf á, og ryður því úr
vegi sem fyrir er, ef það ekki sam-
rýmist kröfum lians. Og það er þetta,
sem gerir leikhúsið áhrifamildð i
því þjóðfélagi, sem það starfar með.
Og það er-þetta, sem gerir það að
verkum, að margir eru kallaðir i leik-
listinni, en aðeins fáir útvaldir, þvi
sköpunarmátturinn stendur ekki alll-
af í réttu hlutfalli við eðlilega sköp-
unarþörf mannsins. En á sköpunar-
mætti leikaranna veltur mikið um
það, hvort leikhúsið er fært um að
sinna köllun sinni eða ekki.
Eg sagði áðan, að leikhúsið ætti að
mótasl af samtíð sinni og þeirri
þjóð, sem })að starfar með. Þetta her
að skilja þannig, að verkefni leik-
hússins eiga fyrst og fremmst að
miðasl við viðfangsefni samtíðar-
innar, og á þrengra sviði við hin sér-
stöku vandamál þjóðarinnar og ein-
staklinganna.
Þetta starf leikhússins í þágu þjóð-
félagsins getur komið fram í ýmsum
mvndum.
Danski rithöfundurinn Knud
Lyhne Rahhek, sem fyrir 150 árum
síðan skrifaði bók um leiklist, sem
enn í dag er talinn einn helsti „leið-
arvísir“ fvrir danska leikara. hann
telur að helsta hlutverk leiklistarinn-
ar sé að efla siðgæði. Hann leggur
ríkt á við hinn unga leikara að lifa
dygðugu líferni, því að annars missi
starf hans í þágu siðgæðisins marks.
Enginn taki mark á þvi þólt leikara
lakisl meistaralega að sýna viður-
slygð einhverra lasta, ef menn viti
að leikarinn sjálfur er ofurseldur
þessum sömu löstum.
Svo kemur Heiherg og leggur aðal-
áherzluna á hina fagurfræðilegu
túlkun listarinnar. Hinn listræna
smekk. Allt á að vera fágað og fellt.
Leikarinn verður að vera hin full-
konma fyrirmynd um fagra og göf-
ugmannlega framkomu. Þetla er í
fullu samræmi við hinar rómantísku
hókmenntir þeirra tíma. En það
fjarlægir óhjákvæmilega leikhúsið
frá þeirri meginreglu, að vera vett-
vangur samtíðarinnar. Rómantík og
þjóðfélagsleg vandamál eiga sjaldan
samleið, og þessi stefna fær því ekki
að ríkja lengi í friði. En :áhrif henn-
ar má þó finna, enn þann dag í dag,
í þeirri fáguðu þjálfun sem danskir
leikarar fá, þeim glæsilega hlæ, sem
danska leikhúsið hefir vfir sér. Og
hún er því afar mikilsverður þáttur í
þróunarsögu leiklistarinnar.
Það er hka svo, að þegar leikhúsið
hér tekur lil starfa fyrir alvöru, þá
er það þessi stefna, sem meslu ræður
uin starfsemina, enda er helzti full-
trúi liennar hér Indriði Einarsson, þó
hann hafi ekki framfylgt henni af
öðru eins ofurkappi og Heiherg.. En .
stefnan lifði hér ekki nógu lengi til
þess að marka varanleg spor, og nú
gætir hennar minna en mætti.
Önnnr stefna, þvngri á metunum,
ryður sér til rúms i Danmörku. Kraf-
an um að leikhúsið sýni „mannlífið
eins og það er“ sigrast á allri and-
stöðu, og undir merki h.ennar hefir
hið svokallaða „borgaralega“ leikhús
náð sínum núverandi þroska. í Dan-
mörku er það Edward Rrandes, sem