Þjóðin: tímarit sjálfstæðismanna - 01.10.1939, Síða 24

214
Þ J ó Ð I N
um verður þó að segja, aS leikhúsiS
sé rekiS sem einkaleikhús, án tillits
til þess, aS þaS nýtur stvrks af opin-
heru fé. Enda hæpiS aS segja, aS
leikhúsiS sé rekiS fyrir þennan styrk.
Hann er takmarkaSur, og verSur því
leikhúsiS sjálft aS tryggja sig aS öSru
leyti, hvaS fjárhaginn snertir. Þar
kemur og til greina þaS rekstursfvr-
irkomulag, aS þaS er félagsskapur
leikaranna sjálfra, sem rekur leik-
liúsiS, og geta því orSiS fleiri en eitt
sjónarmiS ráSandi um verkefnaval.
En aSalsjónarmiSiS virSist vera hiS
sama og einkaleikhúsanna, aS sýna
helst þaS, sem almenningur vill sjá
þ. e. a. s. fjáröflunarsjónarmiSiS. Og
þó ljerst leikhúsiS í bökkum.
Þetta er mjög skaSlegt virSingu og
menningaráhrifum leikhússins, en
ef til vill ekki óe'Slilegt aS svona sé,
þegar þess er gætt, aS starfseminni
vérSur aS liaga þannig, aS leikend-
urnir fái aSeins litil laun fvrir störf
sín alla jafna, og ætíS eftir þvi hver
aSsókn er aS sýningunum, auk þess
sem leikendurnir í raun og veru sjálf-
ir bera ábyrgS á fjárhagsafkomu
starfseminna.
Nú er þaS staSreynd, þó undarleg
kunni aS virSast, aS hiS þýSingar-
lausasta glens leikhússins gefur
veujulega mest í aSra hönd, og auk
þess oft minnst fyrir því haft af
hálfu leikendanna. Árangurinn verö-
ur því sá, aS jákvæS starfsemi leik-
hússins, meSan þaS er rekiS meS nú-
verandi fyrirkomulagi, er aS miklu
leyti komin undir fórnfýsi leikend-
anna sjálfra.
Þ;rð gefur aS skilja, aS þar sem
ekki er nema eitl leikhús starfandi,
getur þetta fyrirkomulag ekki staSist
til lengdar. Þegar leikhúsið verður aS
rkemmtistað í staS þess aS vera
menningarstofnun, er það alveg
horfiS frá tilgangi sínum, og þá er
þess skammt að bíða, aS almenning-
ur missi lika sjónar á gildi þess, og
taki svo alls ekki mark á því, þótt
leikhúsiS reyni endrum og eins að
sinna köllun leiklistarinnar.
Það er því brýn nauðsyn á að gera
breytingar til bóta á starfsfyrirkomu-
lagi leikhússins. Það þarf að ganga
svo frá, að leikendurnir geti unnið
sitt starf sem aðalatvinnu, en ekki á
hlaupum sem aukaatvinnu eða jafn-
vel dægrastyttingu. ÞaS þarf að
launa starfið svo, að leikendurnir sjái
sér fært að afla sér nauðsynlegrar
menntunar fyrir það, eins og hvert
annað vandasamt lifsstarf. En leik-
listin krefst ef til vill meiri alhliða
menntunar af iSkendum sínum, en
flest önnur störf, auk hinnar sér-
stöku þjálfunar, sem liver leikandi
verður að fá á ýmsum sviðum, e'ftir
því sem við á um hvern einstakan.
Og þá er ekki siður nauðsvnlegt
að gera ráðstafanir til þess að mennt-
aðir menn og bókmenntafróðir hafi
hönd í hagga með verkefnavali leik-
hússins. ÞaS væri fróðlegt að gera
samanburð á þvi, hvernig hagar til
með það atriði hér, og svo annars-
staðar á Norðurlöndum, en skal þó
ekki gert að sinni.
En ])að má geta þess, til marks
um það, hversu úrelt þetta starfs-
fyrirkomulag er, að það er í eöli sínu
að mörgu leyti mjög svipað því, sem
tíSkaðist við hin svonefndu „liirð-
leikhús“, sem til voru víðsvegar i