Morgunblaðið - 19.07.2012, Qupperneq 20

Veiðisvæði makríls
árið 2011
<2
2-10
10-25
25-50
>50
Dekkstu
svæðin sýna
mestan afla
(tonn/sjm2).
Enn er ekki búið að kortleggja staðsetningu makríls á Íslandsmiðum árið 2012.
Fregnir hafa borist af honum út af Vestur-, norðaustur- og Norðulandi ólíkt fyrri árum.
FRÉTTASKÝRING
Viðar Guðjónsson
vidar@mbl.is
B
reytt makrílgengd hefur
leitt til þess að hags-
munir Íslendinga
vegna hans hafa vaxið
verulega. Árið 2004 var
makrílafli íslenskra skipa 4.000 tonn
en árið 2011 var hann orðinn 159
þúsund tonn. Tekjur Íslendinga af
makrílveiðum með lýsi og mjöli
námu 26 milljörðum króna árið 2011.
Makríll finnst víða
Hafrannsóknastofnun er nú í
rannsóknarleiðangri til þess að kort-
leggja það hvar makríllinn liggur við
landið. Fram til þessa hefur mest
veiðst af honum sunnan við landið.
Hrafnkell Eiríksson, fiskifræðingur
hjá Hafrannsóknastofnun, segir
margt benda til þess að hann megi
finna víðar við landið. Flestar frá-
sagnir af makríl hafa borist af hon-
um fyrir vestan land. Jafnframt hafa
borist sögur af honum á Norður-
landi, við Siglufjörð og Vatnsnes.
„Það er ljóst af þeim sögum sem við
höfum fengið að makrílgöngur eru
meiri vestur um land eins og við
Hólmavík og Steingrímsfjörð. En
við höfum einnig fengið fjölda til-
kynninga af honum í Húnaflóa, bæði
við Vatnsnes og Siglunes út af Siglu-
firði,“ segir Hrafnkell. „Eins höfum
við fengið sögur af honum austar en
áður, frá Eskifirði, Seyðisfirði og
Borgarfirði eystri svo dæmi séu
nefnd. Aftur á móti hefur minna
heyrst af honum á Suðurlandi þar
sem hann hefur veiðst hvað mest
undanfarin ár,“ segir Hrafnkell.
Hlýrri sjór leiðir
markríl til landsins
Makríllinn finnst í Miðjarð-
arhafi, Svartahafi og í Norður-
Atlantshafi frá Madeira og Azor-
eyjum norður að Noregsströndum.
Undanfarin ár hefur hann í vaxandi
mæli gengið inn í íslensku efnahags-
lögsöguna samfara auknum hlýind-
um í hafinu umhverfis landið. Sum-
arið 2010 var talið að meira en
milljón tonn hefðu gengið inn í lög-
söguna.
Áður en þessar miklu göngur
hófust á Íslandsmið var makríllinn
aðeins flækingur hér á landi. Fyrst
varð vart við hann í torfum árið 1904
fyrir Norðurlandi og svo reglulega á
fyrri hluta síðustu aldar, meðal ann-
ars við Keflavík 1934 og í Skerjafirði
1938. Einnig var allmikið um hann
undan Suðvesturlandi sumarið 1987
og við Suðurland 1991.
Fram til ársins 2006 var markíll
einkum veiddur í Noregi og af þjóð-
um Evrópusambandsins.
Alþjóðahafrannsóknaráðið
mælti með um 600 þúsund tonna
markílkvóta fyrir árið 2011 svo
tryggja mætti sjálfbærni stofnsins.
Íslendingar settu sér 150 þúsund
tonna kvóta en Færeyingar 155 þús-
und tonna kvóta. Þjóðir Evrópusam-
bandsins veiddu svo um 600 þúsund
tonn. Heildarafli var því rúm 900
þúsund tonn sem er töluvert um-
fram ráðleggingar. Heildarafli Ís-
lendinga af veiðinni er 16-17%. Gert
er ráð fyrir veiðum á um 145 þúsund
tonnum af makríl árið 2012.
Hnignun sandsílisstofns
tengd makríl
Makríll er í um 4-5 mánuði á Ís-
landsmiðum ár hvert og nærist með-
al annars á sandsíli. Í fyrirlestri Ro-
berts Fumes, prófessors við
Háskólann í Glasgow, í Háskóla Ís-
lands 16. desember á síðasta ári kom
fram í máli hans að líklegasta skýr-
ingin á hnignun sandsílisstofns hér
við land mætti að hluta
til skýra með komu
makríls inn í ís-
lenska lögsögu.
Makríllinn kominn
norður fyrir land
20
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. JÚLÍ 2012
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
ÖgmundurJónassoninnanríkis-
ráðherra segir að-
spurður að ráðu-
neyti hans hljóti að
miða við að end-
anleg dagsetning
kjördags vegna
„þjóðaratkvæðagreiðslu“ um til-
lögur stjórnlagaráðs sé 20. októ-
ber nk. Hann slær þó þann
óvenjulega fyrirvara að þetta
hljóti ráðuneytið að gera „þang-
að til að við heyrum annað frá
Alþingi“.
Nú liggur fyrir að Alþingi hef-
ur ekki ákveðið kjördag, að
minnsta kosti ekki lögunum
samkvæmt. Innanríkisráðu-
neytið virtist áður hafa áttað sig
á þessu, rétt eins og allir aðrir
þeir sem lágmarksþekkingu
hafa á þeim lagaskilyrðum sem
um málið gilda. Það má ráða af
því að ráðuneytið taldi sig nauð-
beygt til að skrifa forsætisnefnd
Alþingis formlegt bréf til þess
að fá óvissunni létt af sér.
Í svarbréfi forseta Alþingis,
sem dagsett er 13. júlí sl., segir:
„Erindi þetta til forsæt-
isnefndar verður svo sem eðli-
legt er lagt fyrir nefndina þegar
hún kemur saman til næsta
fundar sem verður í ágúst. Í til-
efni bréfsins vill forseti þó
árétta að forsætisnefnd er ekki
bær til þess að staðfesta vilja
eða áform Alþingis eða túlka
ályktanir þess á annan hátt. Ef
sérstök þörf er á verður ráðu-
neytið því að bregðast við alveg
sjálfstætt.“ Þetta er auðvitað
rétt og verður ekki skýrara.
Orð innanríkisráðherrans þar
sem hann segir: „Þangað til að
við heyrum annað frá Alþingi...“
og svo framvegis, hafa því í raun
enga þýðingu. Ráðherrann og
ráðuneyti hans hefur fengið þá
einu ábendingu sem hann og það
geta fengið í tilefni
framangreinds
bréfs til forsætis-
nefndar þingsins.
Alþingi mun ekki og
getur ekki sagt
ráðuneytinu fyrir
um hvernig túlka
beri lög frá Alþingi.
Forseti Alþingis hefur ekki neitt
meira með slíka túlkun að gera
en næsti maður sem ráðherrann
getur snúið sér að í spássitúr um
miðbæinn. Með öðrum orðum
verður ráðuneytið sjálft að lesa
þau lög sem gilda í landinu,
túlka þau í samræmi við
orðannahljóðan og fara eftir
þeim. Enginn aðili hefur skýrari
skyldur en það í slíkum efnum.
Þótt ráðuneytið beri ekki lengur
það virðulega heiti dóms-
málaráðuneyti, á ekki virðing
þess fyrir lögum landsins að
hafa glatast við nafnbreyt-
inguna.
Vel má vera að innanríkis-
ráðuneytið líti á þessa þjóð-
aratkvæðagreiðslu sem ómerki-
lega og óskiljanlega
skrípakosningu um óljósar
spurningar í skoðanakönnun.
Því væri vissulega vorkunn ef
svo væri. En það breytir ekki því
að ríkisstjórnarmeirihlutinn
ákvað að fyrirbærið skyldi lúta
lögmálum laga um þjóð-
aratkvæði. Undan því verður
ekki vikist, þótt svona illa hafi
tekist til við þinglega meðferð
málsins.
Ögmundur Jónasson lét ekki
teyma sig í að taka sjálfur og
persónulega þátt í að gefa
Hæstarétti Íslands langt nef eft-
ir ógildingu réttarins á kosningu
til stjórnlagaþings, þótt ráð-
herrann kysi að sitja áfram í rík-
isstjórn sem slíkt gerði. Varla
ætlar hann sér nú viljandi að
hafa forgöngu um að brjóta lög
landsins í framhaldi sama máls.
Innanríkisráðu-
neytið á að verða
síðast til að brjóta
viljandi gegn lögum
landsins}
Vont mál að versna?
Ráðherra upp-lýsingamála í
Damaskus segir
enga bardaga í
borginni og minnir
með því á kollega
sinn í Bagdad sem hélt slíkar
ræður í fjölmiðlum í þann mund
sem borgin féll og Saddam
hvarf ofan í holuna.
Bardagar hafa færst stöðugt
nær valdamönnum í Damaskus
og uppreisnarmenn að undan-
förnu lagt áherslu á að berjast í
höfuðborginni. Í gær urðu svo
þau straumhvörf í átökunum að
uppreisnarmönnum tókst að
gera sprengjutilræði nærri for-
setanum og fella mág hans, sem
var varaforseti þjóðarörygg-
isráðsins, og varnarmálaráð-
herra landsins. Auk þess liggja
alvarlega særðir forseti þjóð-
aröryggisráðsins og innanrík-
isráðherrann.
Staða Bashars
al-Assads forseta
hafði lengi verið að
veikjast en eftir að
uppreisnarmönnum
tókst að höggva svo
nærri honum eru fáir sem enn
spá því að honum takist að
halda völdum lengi enn. Trú-
verðugleiki stjórnar Assads er
hruninn og nú fara þeir sem
næst honum standa að leita
allra leiða til að flýja hið sökkv-
andi skip.
Hvernig stjórn tekur við er
ekki gott að segja og reynslan í
öðrum ríkjum í arabaheiminum
sem farið hafa sömu leið er ekki
til að vekja vonir um hraðar
umbætur. Á hinn bóginn má
segja að erfitt sé að ímynda sér
að Sýrlendinga bíði verra
stjórnarfar en það sem þeir
hafa búið við í rúm 40 ár undir
Assad-fjölskyldunni.
Fáir spá því úr þessu
að stjórn Assads
eigi mjög langt eftir}
Straumhvörf í Sýrlandi
F
orseti Íslands, Ólafur Ragnar
Grímsson sagði í viðtali við und-
irritaðan eftir nýafstaðnar for-
setakosningar að uppleggið í því
ferli sem stjórnarskrá landsins
væri nú í hefði verið að gera ætti nýjan sátt-
mála við þjóðina og bætti við að í ljósi þess
mættu menn ekki flýta sér svo mikið að nið-
urstaðan yrði í verulegum ágreiningi. Þá kom
einnig fram að misvísandi túlkanir á ákvæðum
tillögunnar væru merki um það að vinna
þyrfti verkið betur. Þennan boðskap endurtók
forsetinn svo í öðrum fjölmiðlum, við dræmar
undirtektir stjórnlagaráðsmanna og annarra
stuðningsmanna núverandi ríkisstjórnar.
Forsetinn hefur þó rétt fyrir sér; vanda þarf
miklu betur til verksins og sá flýtir sem ein-
kennt hefur málið bendir til þess að ekki séu hagsmunir
þjóðarinnar lagðir til grundvallar verkinu. En hver er þá
tilgangur þess?
Enginn hefur útskýrt hvers vegna þörf er á að semja
nýja stjórnarskrá frá grunni í staðinn fyrir að betr-
umbæta þá sem nú er í gildi. Í besta falli er skírskotað til
„vilja þjóðarinnar,“ án þess að hann hafi verið kannaður
sérstaklega, og látið að því liggja að viðkomandi tali í
umboði hennar allrar. Virðist sem að eina skilyrðið sem
þurfi til þess sé að hrópa nógu hátt. Þeir hinir sömu láta
eins og stjórnarskráin, sem nú er við lýði, sé nánast sú
sama og Kristján IX. afhenti okkur og að alltaf hafi verið
bullandi ágreiningur um innihald hennar.
Einnig er það ekki gæfulegt að sú nefnd
sem skipuð var til þess að fjalla um stjórn-
arskrána eigi uppruna sinn í vanvirðingu við
Hæstarétt Íslands, en stuðningsmenn ráðs-
ins virðast líta á úrskurð hans um ógildingu
kosninganna til stjórnlagaþings sem „forms-
atriði“. Rétt er þó að halda því til haga að
mikill minnihluti þjóðarinnar kaus að taka
þátt í þeim kosningum.
Þá er meðferð málsins á Alþingi, sem er
endanlegur stjórnarskrárgjafi, lítið annað en
dulið vantraust á tillögur stjórnlagaráðsins.
Þær voru tilbúnar í júlí í fyrra og biðu þess
eins að þingið færi yfir þær. Það var ekki
gert, heldur var setið á málinu fram yfir ára-
mót. Fyrst átti að kalla stjórnlagaráð aftur
saman en síðan ákveðið að halda þessa þjóð-
aratkvæðagreiðslu, sem er þess eðlis að hægt verður að
túlka svörin á alla vegu, að því gefnu að fólk hafi yfirhöf-
uð fyrir því að svara. Þá skín í gegn virðingin fyrir lögum
landsins þegar því er haldið fram að óljóst orðalag um
dagsetningu þvert á landslög sé smáatriði.
Öllum má vera ljóst, burtséð frá þeirri handvömm sem
meirihluti Alþingis hafði á um dagsetningu þjóð-
aratkvæðagreiðslunnar, að atkvæðagreiðslan sjálf verð-
ur lítið annað en marklítil skoðanakönnun um óljósar
spurningar og alls ekki sá leiðarsteinn til sáttar um
stjórnskipan landsins sem þarf. Of mikið er í húfi til þess
að úr þessum klaufagangi verði til „ósáttmáli“ við þjóð-
ina um helstu leikreglur lýðveldisins. sgs@mbl.is.
Stefán Gunnar
Sveinsson
Pistill
Ósáttmáli við þjóðina
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
Makríllinn er uppsjávarfiskur líkt
og síld og loðna. Á veturna held-
ur hann sig djúpt á hafi úti en
þegar vora tekur safnast hann
saman í miklar torfur og færir
sig nær landi til hrygningar og
fæðuöflunar. Oft kraumar í sjón-
um þegar makríll er við fæðuöfl-
un nærri yfirborði sjávar.
Hann er langlífur og hefur há-
marksaldur makríls greinst 25 ár
og þekkt er að fiskar geta orðið
meira en 66 cm langir
Makríllinn ber þess merki að
vera mikill sundfiskur, hann er
rennilegur í vexti, gildastur um
miðjuna og mjókkar til sporðs og
kjafts.
Makríll er mjög hraðskreiður
en hann er án sundmaga og því
næst ekki endurkast af honum
með bergmálsmælingum.
Verða allt að
25 ára gamlir
MAKRÍLL FERÐAST HRATT
OG ER ÁN SUNDMAGA