Morgunblaðið - 19.07.2012, Blaðsíða 21

21
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. JÚLÍ 2012
Leikur Þegar skemmtun er annars vegar má bregða sér í hin og þessi hlutverk. Til þess að það sé hægt þarf stundum að grípa til lita og spegla og gæta þess að vel sé að verki staðið í einu og öllu.
Árni Sæberg
Það gerist sjaldan að
háfleygar þjóðir missi
flugið á einni nóttu, en
það er nákvæmlega
það sem kom fyrir
Þýskaland nýlega.
Landið var orðið að
táknmynd hroka og af-
neitunar í bæði knatt-
spyrnu og stjórn-
málum og taldi sig
allra manna maka í
bæði Evrópumeistaramótinu og í
Evrópusambandinu. Í báðum til-
fellum kom í ljós að Þjóðverjar lifðu
í sjálfsblekkingu.
Sama kvöld og Þjóðverjar voru
burstaðir af Ítölum í undanúrslitum
EM komst Angela Merkel, kanslari
Þýskalands, að því hver takmörk
hennar eigin valds innan evrusvæð-
isins voru á leiðtogafundinum í
Brussel. Stefna Þýskalands síðan
evrukreppan hófst fyrir tveimur ár-
um hafði skilið landið eftir ein-
angrað og það átti sér ekki við-
reisnar von gegn bandalagi Ítalíu,
Spánar og Frakklands.
Í raun átti hún ekkert val nema
gefa eftir og samþykkja víðtækar
breytingar á hinu nýja fjárhagslega
samstarfi ESB sem mun létta end-
urfjármögnun fyrir þau lönd sem
lent hafa í kreppunni og banka-
starfsemi þeirra. Þýska trúarsetn-
ingin um „engar greiðslur án bættr-
ar frammistöðu og stjórnar“ var
slegin af borðinu, og samkomulagið
sem gert var í bláa bítið var algjör
andstaða þess sem hún vildi. Grunn-
ur hins nýja fjármála-
sambands var orðinn
að rústum jafnvel áður
en þýska sam-
bandsþingið samþykkti
það seinna um daginn.
Samkomulagið í
Brussel var, sem lausn
á fjárhagsvanda evru-
svæðisins, allt annað
en framþróun því að
það náði aldrei að hefja
sig ofar þröngri áfalla-
stjórnun. Það býður
ekki upp á neina áætl-
un til þess að sigrast á kreppunni í
Suður-Evrópu sem þýðir að ógnin
við evrusvæðið er enn til staðar.
Á stjórnmálasviðinu var sam-
komulagið hins vegar líkt lítilli bylt-
ingu, þar sem það færði valda-
jafnvægið innan evrusvæðisins til:
Þýskaland er sterkt, en ekki nægi-
lega sterkt til þess að komast upp
með að einangra sig frá hinum stór-
þjóðum Evrópu. Það er nú mögulegt
að taka ákvarðanir sem ganga gegn
hagsmunum Þýskalands.
Undir þvingaðri tjáningu um sam-
stöðu hlakkaði augljóslega í mönn-
um yfir þýska ósigrinum. Enn á eft-
ir að koma í ljós hver full áhrif
stefnu Þýskalands, stefnu niður-
skurðar, fjöldaatvinnuleysis og efna-
hagskreppu, verða á björgunar-
aðgerðir í Suður-Evrópu.
Hefði Merkel viljað samkomu-
lagið sem náðist í Brussel hefði nið-
urstaðan markað upphaf grundvall-
arendurskoðunar á stefnu evru-
svæðisins í kreppunni – og verið
sýning á velheppnaðri stjórnvisku
hennar. Í staðinn er samkomulagið
algjör ósigur fyrir Þýskaland, sem
tengist afneituninni á þeirri stað-
reynd að stefna landsins hefur
snarminnkað áhrif þess innan ESB.
Það er þó augljóslega raunin: Þýsk-
um áhrifum innan evrópska seðla-
bankans hefur hnignað mjög; fjár-
málaráðherra Þýskalands verður
ekki höfuð Evruhópsins; og í of-
análag fáum við hrakfarirnar í
Brussel!
En ósigur Þýskalands, sama
hversu víða honum er fagnað, felur í
sér ýmis áhyggjuefni. Í fyrsta lagi
er ekki allt sem Þjóðverjar héldu
fram rangt: hin brýna þörf á styrk-
ingu fjármálakerfisins til lengri tíma
og þörfin á kerfisbreytingum til þess
að gera kreppulöndin samkeppn-
ishæfari mun ekki hverfa. Jafn mik-
ilvægt er hins vegar að minnka efna-
hagslegt ójafnvægi og auka
samræmi í stefnu sambandsins svo
hægt sé að efla hagvöxt.
Í öðru lagi er pólitísk vænisýki að
færast í aukana á hægri væng
þýskra stjórnmála: Sagt er að allir
vilji bara peninga Þýskalands, hið
raunverulega markmið Breta sé að
veikja okkur; og að fjármálamark-
aðirnir munu ekki vera í rónni fyrr
en allur auður Þýskalands hefur
verið fjárfestur erlendis og hagsæld
landsins til framtíðar þannig stefnt í
hættu. Stjórnarandstaðan er að
„svíkja Þýskaland í hendur útlend-
inga“ og „góðu“ fjármagni í fram-
leiðni er stillt upp á móti „slæmu“
fjármagni spákaupmennsku. Orðið
hefur vart við and-kapítalisma í
gamalkunnu formi á viðhorfssíðum
sumra þýskra dagblaða sem felur í
sér hvorki meira né minna en höfn-
un á Evrópu og jafnvel Vest-
urlöndum.
Það skal tekið fram að þó að
hægri vængurinn í Þýskalandi hóti
að verða þjóðernissinnaðri mun sag-
an að sjálfsögðu ekki endurtaka sig,
því að Þýskaland nútímans hefur
breyst ásamt umhverfi þýskra
stjórnmála. Þrátt fyrir það gæti vax-
andi efahyggja í Þýskalandi gagn-
vart ESB stefnt samrunaferli Evr-
ópu í verulega hættu í ljósi hins
sterka valds landsins í efnahags-
málum. Og jafnvel þó að það gæti
stefnt hagsmunum Þýskalands
sjálfs í hættu, eru aðgerðir stjórn-
málamanna ekki alltaf byggðar á
rökhugsun, sérstaklega þegar alvar-
legt hættuástand stendur fyrir dyr-
um.
Það sama gildir um Frakkland,
nema Frökkum, ólíkt Þjóðverjum,
finnst erfitt að láta af hendi fullveldi
sitt, á meðan fyrir okkur Þjóðverja
snýst allt um peninginn. Þessir and-
legu og pólitísku tálmar hóta Evr-
ópusamstarfinu báðir jafn mikið.
Og reyndar, ef niðurstaðan frá
hinum nýliðna leiðtogafundi þýðir
það að í framtíðinni munu Frakkar
og Þjóðverjar mynda bandalög
hvorir gegn öðrum, og fela sig á bak
við tóma orðaleppa um samstöðu, að
þá getum við alveg eins gleymt Evr-
ópu. Ef öxullinn milli Frakklands og
Þýskalands virkar ekki, getur sam-
runaferli Evrópu ekki náð árangri.
Báðir aðilar verða að ákveða sig
hvort þeir vilji Evrópu – það er að
segja, fullan efnahagslegan og póli-
tískan samruna. Í efnahagsmálum
verða þeir að velja á milli sam-
ábyrgðar og sameiginlegs banka-
svæðis eða gefa sameiginlegu mynt-
ina upp á bátinn. Í stjórnmálum
stendur valið á milli sameiginlegrar
ríkisstjórnar og þings eða þess að
veita ríkjunum aftur fullt fullveldi
sitt. Það sem vitað er með vissu er
það, að alveg eins og það er ekki
hægt að vera aðeins örlítið ólétt, að
þá er blendingurinn sem nú er við
lýði ekki á vetur setjandi.
Í nóvember síðastliðnum sagði
Volker Kauder, leiðtogi meirihlut-
ans í þýska sambandsþinginu: „Allt í
einu talar Evrópa þýsku.“ Hann
hafði rangt fyrir sér. Alveg eins og
Spánn (ekki Þýskaland) er merk-
isberi evrópskar knattspyrnu, þá
talar Evrópa í besta falli bjagaða
ensku. Ef markmiðið er að vernda
samrunaferli Evrópu, þá er það fyr-
ir bestu.
Eftir Joschka
Fischer » Alveg eins og Spánn
(ekki Þýskaland) er
merkisberi evrópskar
knattspyrnu, þá talar
Evrópa í besta falli
bjagaða ensku. Ef
markmiðið er að vernda
samrunaferli Evrópu,
þá er það fyrir bestu.
Joschka Fischer
Höfundur var utanríkisráðherra
Þýskalands og varakanslari frá 1998
til 2005, hann var leiðtogi Græn-
ingjaflokksins í nær 20 ár.
© Project Syndicate/Institute for
Human Sciences. www.project-
syndicate.org
Þeir sem sigra og þeir sem tapa í Evrópu