Fréttablaðið - 19.02.2013, Page 14

19. febrúar 2013 ÞRIÐJUDAGUR| SKOÐUN | 14
Ég hef í tvígang ritað um
kerfisbundinn misskilning
Gylfa Magnússonar og til-
tekið sex atriði sérstaklega
í þeim efnum. Ég ákvað að
skrifa um villur Gylfa því
ég hef um margra ára skeið
barist gegn því að íslensk
stjórnvöld hneppi íslenskan
almenning í skuldaánauð.
Þar á meðal hef ég barist
á móti því að stjórnvöld
klári nauðasamninga við
vogunar sjóðina sem eiga mest
af kröfum föllnu bankanna. Þar
liggur stærsta hætta þjóðar búsins
um þessar mundir, og er um að
tefla hagsmuni upp á hundruð millj-
arða króna. Það vakti fyrir mér að
vara við málflutningi eins og Gylfi
hefur verið með frá hruni, því tal
hans um að erlend staða þjóðarbús-
ins hafi ekki verið betri í áratug og
Ísland geti klárað nauðasamninga
er byggt á misskilningi. Því miður
fæ ég engin efnisleg svör frá dós-
entnum heldur einungis útúrsnún-
inga og rangfærslur.
Kostuðu almenning tugi milljarða
Það er staðreynd að tugir milljarða
af almannafé töpuðust út af mis-
tökum Gylfa í samningagerð við
kröfuhafa Landsbankans þegar
hann tók gengislán bankans yfir
með samningum 15. des-
ember 2009. Það er stað-
reynd að tugir milljarða
töpuðust þegar Gylfi ákvað
að gefa SpKef og Byr nýtt
fjármagn og undanþágu frá
lögum um fjármálafyrir-
tæki sem jók á tap almenn-
ings vegna sjóðanna. Það
er einnig ljóst að mat hans
á Icesave er óbreytt, svo
sérkennilegt sem það kann
að virðast, og hann telur að
skuldir Íslands séu sjálfbærar.
Orkuveita Reykjavíkur
En Gylfi ákveður að taka sérstak-
lega fyrir OR, sem var bara eitt
atriði af sex, og reyna að gera mig
tortryggilegan vegna þess að ég
hafði forgöngu um aðkomu sérfræð-
inga að skuldavanda fyrirtækisins.
Hann meira að segja heldur því
fram að ég hafi komið með vogunar-
sjóði að því máli sem muni græða
milljarða, en hvort tveggja er upp-
spuni af hans hálfu. Því næst veltir
hann fyrir sér ímyndaðri skiptingu
á ímyndaðri þóknun, sem eru stað-
lausir stafir. Ekki verður önnur
ályktun dregin af þessum furðulega
málflutningi Gylfa en að hann kjósi
að beina sjónum frá raunverulegum
skuldavanda fyrirtækisins. Hvernig
þessi framganga sam rýmist
störfum hans sem stjórnarmaður
fyrirtækisins skal látið öðrum um
að dæma.
Veitustarfsemi og áhættufjár-
festingar
Það er alkunna að OR var komið
langt út fyrir verksvið sitt og stund-
aði miklar áhættufjárfestingar og
spákaupmennsku á árunum fyrir
hrun. Það er raunverulegt, lagalegt
álitamál hvort það fær staðist að
láta viðskiptavini veitufyrir tækis
með einokunarstöðu á markaði
greiða fyrir lánin sem nú eru að
sliga fyrirtækið og voru tekin til að
fjármagna veðmálastarfsemina.
Aðskilnaður
OR er á undanþágu, sem rennur út á
þessu ári, um að aðskilja veituþjón-
ustu frá almennri viðskiptastarf-
semi fyrirtækisins. Tilskipun ESB
kveður á um þessa uppskiptingu og
HS orku var skipt upp í samræmi
við hana árið 2008. Það er erfitt að
skilja hvers vegna það vefst fyrir
Gylfa að nauðsynlegt sé að endur-
skipuleggja skuldir og rekstur OR,
m.a. út af þessu máli. Hann verður
þó ekki sakaður um ósamkvæmni,
því þegar litið er á þau sex atriði
sem ég hef tiltekið hefur dósent-
inn kerfisbundið neitað að horfast í
augu við veruleikann.
Tjón almennings
OR skuldar um 200 milljarða króna
í erlendum gjaldeyri. Skuldir fyrir-
tækisins hafa verið boðnar til sölu
á markaði með allt að helmingsaf-
slætti. Það er ótrúlegt ef Gylfa er
það ekki ljóst. Vandinn felst hins
vegar í því að tekjur OR eru innan
við 10 milljarðar króna í erlendum
gjaldeyri á ári. Fyrirtækið er því
ekki gjaldfært í erlendri mynt
heldur fer kerfisbundið inn á krónu-
markaðinn og kaupir gjaldeyri, t.d.
fyrir næsta 30 milljarða gjalddaga í
lok apríl, sem veikir krónuna, lækk-
ar lífskjör landsmanna og eykur á
skuldabyrði hinna verðtryggðu
lána. Það er engin afsökun fyrir
Gylfa að líta fram hjá þessum vanda
þótt hann hafi ekki viljað þiggja ráð-
gjöf frá þeim sérfræðingum sem ég
kynnti fyrir fyrirtækinu.
Um endurskipulagningu skulda
Allir alþjóðlegir kröfuhafar OR
hafa þurft að endursemja um útlán
sín á síðustu árum. Eitt stærsta
málið sem þessir aðilar tóku þátt
í var Ermarsundsgöngin og þar
urðu niðurfærslur lána miklar.
Eftir að allar forsendur lánanna
til OR brustu, út af gjaldeyris-
höftum, áhættufjárfestingum
sem voru þvert gegn megintil-
gangi starfsemi fyrirtækisins og
sjónar miðum um aðskilnað slíks
rekstrar frá veituþjónustu, ætti að
vera hægur vandi að færa skuldir
fyrir tækisins að greiðslugetu þess,
eins og markaðs verð lánanna ber
með sér. Hvers vegna vill Gylfi að
íslenskur almenningur beri kostn-
aðinn af þeim mistökum fremur en
þeir sem veittu upplýst samþykki
sitt fyrir þessum ákvörðunum með
lánveitingum?
Kerfisvillan
Gylfi Magnússon skilur því miður
ekki grunnatriði fjármála. Kröfu-
hafar fyrirtækja eiga ekki heimt-
ingu á aðstoð ríkisvalds, þó að
fyrir tækin séu í eigu sveitarfé-
laga. Kröfuhafar, hvort sem þeir
eru vogunarsjóðir eða annars
konar fjárfestar eða lánveitend-
ur, eiga ekki rétt á því, umfram
aðra, að geta gengið í gjaldeyris-
sjóð þjóðarinnar eða veikt krónuna
kerfisbundið. Þó að Gylfi sé tilbúinn
að hampa hagsmunum kröfuhafa á
kostnað þjóðarinnar samrýmist
það ekki fjármálafræði og engum
sanngirnis sjónarmiðum.
Kerfi svillan fundin hjá Gylfa
Vorið 1967 lauk ég
verslunarprófi frá VÍ
og fór að starfa hjá
innflutningsfyrirtæki.
S ölugeng i B a nd a -
ríkjadollara var þá 43
krónur. Breytingar á
gengi krónunnar voru
alltíðar og ekki alltaf
tekin stutt skref í þeim
efnum. Íslendingar sem
fóru til útlanda máttu
kaupa 100 sterlings-
pund í erlendum gjald-
eyri – ef þeir þurftu
meira urðu menn að kaupa hann
á svörtum markaði. Ég fór aftur
í skóla haustið 1968. Sölugengi
dollara var þá komið í 88 krónur
– hafði meira en tvöfaldast á rúm-
lega einu ári. Hér er að sjálfsögðu
átt við „gamlar“ krónur.
Í hvert skipti sem gengi krón-
unnar var fellt var búinn til
„gengisjöfnunarsjóður“. Í hann
fóru peningar frá útflutnings-
greinum sem fengu fleiri krónur
fyrir afurðir sínar en þeir hefðu
fengið við óbreytta gengisskrán-
ingu. Þessu fé var síðan ráð-
stafað til annarra atvinnugreina
sem urðu fyrir skakkaföllum við
gengisbreytinguna.
Ekki þarf að hafa mörg orð um
það hvaða áhrif slíkar gengis-
breytingar höfðu á kjör launa-
fólks vegna hækkaðs verðlags –
þetta var áratugum saman eitt
helsta ágreiningsmál í kjarabar-
áttu hér á landi og þá auðvitað í
stjórnmálalífinu um leið.
Hver er staðan nú?
Sölugengi Bandaríkjadollara er
í dag um 127 krónur, eða nálægt
300 sinnum hærra en það var
vorið 1967. Við erum líka með
sérstaka löggjöf um gjaldeyris-
höft sem hafa í för með sér veru-
lega hættu á ólöglegu gjaldeyris-
braski og spillingu af ýmsu
tagi. Samt erum við frá árinu
1993 aðilar að evrópska efna-
hagssvæðinu, en í því felst m.a.
skylda til frjálsra fjármagns-
flutninga og ýmislegs fleira sem
við treystum okkur ekki til að
standa við eins og málum er nú
háttað í landinu.
Formaður Sjálfstæðisflokks-
ins hefur í útvarpsþætti áréttað
þá framtíðarsýn flokksins að ríg-
halda í krónuna sem gjaldmiðil
landsins. Flokkurinn muni eftir
kosningar í vor gera það sem í
hans valdi stendur til að berja
niður alla viðleitni til að koma
annarri skipan á þau mál. Jafn-
framt beri að stöðva viðræður
við Evrópusambandið þannig að
örugglega verði ekki í ljós leitt
hvað gæti komið út úr slíkum við-
ræðum. Á sömu nótum er Fram-
sóknarflokkurinn eftir lands-
fundinn um daginn.
Langmikilvægasta málið
Vissulega hafa verið erfiðleikar í
ýmsum ríkjum Evrópusambands-
ins, og ekki er búið að leysa þau
mál öll. Halda stjórnmálamenn
hér uppi á Íslandi að við getum
leitt hjá okkur vandann á helstu
markaðssvæðum okkar með því
að halda dauðahaldi í krónuna
og „verja“ hana með gjaldeyris-
höftum?
Eitt af gullkornum áranna
fyrir hrun var staðhæfingin um
að galdurinn á bak við íslenska
efnahagsundrið væri sveigjan-
leiki gjaldmiðilsins. Við héldum
uppi fáránlega „sterkri“ krónu
með því að bjóða hærri vexti en
tíðkuðust nokkurs staðar ann-
ars staðar. Afleiðingar af þessu
þekkja allir – skuldarar vísitölu-
tryggðra húsnæðislána þó senni-
lega betur en margir aðrir. Í dag
liggur „styrkur“ krónunnar í
því að löggjöf um gjaldeyrishöft
kemur í veg fyrir rétta skráningu
hennar.
Ástæða er til að hvetja lands-
fundarfulltrúa Sjálfstæðisflokks-
ins til þess að taka þessi mál til
alvarlegri skoðunar en gert hefur
verið innan flokksins til þessa.
Þegar öllu er á botninn hvolft
er ákvörðun um framtíðargjald-
miðil í landinu langmikilvægasta
málið á dagskrá íslenskra stjórn-
mála nú um stundir.
Á að hjakka í sama
farinu áfram?
GJALDMIÐLAR
Ragnar Halldór
Hall
lögmaður
➜ Halda stjórnmála-
menn hér uppi á Ís-
landi að við getum leitt
hjá okkur vandann
á helstu markaðs-
svæðum okkar með því
að halda dauðahaldi
í krónuna og „verja“
hana með gjaldeyris-
höftum?
FJÁRMÁL
Heiðar Már
Guðjónsson
hagfræðingur
➜ Kröfuhafar fyrirtækja
eiga ekki heimtingu á að-
stoð ríkisvalds, þó fyrirtækin
séu í eigu sveitarfélaga.