Fréttablaðið - 13.03.2014, Blaðsíða 22

13. mars 2014 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 22
Stuðningur við landbúnað-
inn er með tvennum hætti,
beingreiðslur til bænda
og tollvernd. Ríkisvaldið
gerir samninga við bænd-
ur þar sem meðal annars
er kveðið á um beinan
stuðning við framleiðslu
mjólkur, kindakjöts og
nokkurra tegunda græn-
metis. Útgjöld ríkissjóðs
vegna beingreiðslna nema
11,8 milljörðum króna á
þessu ári sem er um 2% af
heildarútgjöldum ríkisins. Upp-
hæðin er ámóta og ríkið greiðir
í vaxtagjöld af lánum í tæpa tvo
mánuði. Fyrir þessa fjármuni fá
neytendur innlendar búvörur á
góðu verði og bændum er gert
kleift að útvega hráefni í umsvifa-
mikinn matvælaiðnað sem skapar
fjölda fólks atvinnu um allt land.
Meira en krónur og aurar
Stuðningur við landbúnað gerir
okkur mögulegt að viðhalda byggð
og atvinnu um mestallt Ísland.
Bændur eru mikilvægur hlekkur
í byggðastefnu landsins. Þeir eru
vörslumenn lands, byggja sveitirn-
ar og nýta landsins gæði. Það væri
lítt eftirsóknar vert að ferðast um
sveitirnar ef ekkert væri fólkið
eða búsmalinn. Í menningarlegu
tilliti á landbúnaðurinn langa
sögu. Stór hluti þess að reka ferða-
þjónustu í landinu byggir á því að
sveitirnar séu í byggð og að þar
sé grundvöllur fyrir nauðsyn-
legri þjónustu. Má þar nefna vega-
kerfi, fjarskipti, björgunarsveitir
og aðgang að rafmagni og heitu og
köldu vatni.
Í umræðu um styrki til
landbúnaðarins er mikil-
vægt að minna á það
að allar þjóðir, sem við
berum okkur saman við,
styðja við sinn landbúnað.
Margar þjóðir líta á það
sem metnaðarmál og sjálf-
sagðan hlut af því að vera
sjálfstæð þjóð að fram-
leiða eins mikinn mat og
náttúrulegar aðstæður
leyfa.
Tollverndin skiptir máli
Hinn angi stuðnings við landbún-
að felst í því tollaumhverfi sem hér
er við lýði. Þar ákvarðar ríkisvald-
ið tolla sem lagðir eru á nokkrar
búvörur. Einkum er að ræða mjólk-
urvörur, kjötvörur og blóm. Einnig
nýtur útiræktað grænmeti eins og
gulrófur og kartöflur tollverndar
þegar íslenska framleiðslan annar
eftirspurn. Þegar íslensku vörurn-
ar eru ekki til, eru erlendu vörur-
nar fluttar til landsins án tolla.
Bændur hafa ekki lagst gegn breyt-
ingum á fyrirkomulagi tollverndar
en jafnframt lagt áherslu á að tollar
séu ekki lagðir niður einhliða.
Lægra hlutfall
Íslendingar verja lægra hlutfalli
útgjalda sinna í mat en margar
aðrar þjóðir. Samkvæmt tölum
Eurostat voru útgjöld neytenda á
Íslandi til matvörukaupa 13% af
heildarútgjöldum árið 2013. Aðeins
átta lönd á EES-svæðinu eru með
lægra hlutfall. Meðaltalið innan
ESB er 14%. Við eyðum lægra hlut-
falli af útgjöldum okkar í mat en
Svíþjóð, Finnland, Kýpur, Frakk-
land, Belgía, Ítalía og Noregur svo
dæmi séu tekin. Verðlag er hlut-
fallslega hátt hérlendis á brauði,
innfluttum ávöxtum, grænmeti
og kornvörum. Vörur sem í flest-
um tilvikum bera enga tolla. Þetta
segir okkur að verslun á Íslandi er
einnig kostnaðarsöm atvinnugrein
og vitað er að framlegð í þeirri
grein er góð.
Sóknaráætlun fyrir landbúnað
Bændur eru alltaf tilbúnir til þess
að ræða breytingar á starfsskil-
yrðum greinarinnar. Á nýliðnu
búnaðar þingi var áréttaður vilji
bænda til þess að fara yfir það með
stjórnvöldum hvað hefur tekist vel
og hvað miður í landbúnaði á síð-
ustu árum. Samtökin hafa ályktað á
þá leið að unnin verði sóknaráætlun
fyrir landbúnað í samvinnu bænda
og stjórnvalda. Landbúnaðarráð-
herra hefur sagt að settur verði á
fót starfshópur sem hafi það hlut-
verk að móta tillögur um aukna
matvælaframleiðslu á Íslandi.
Það er allra hagur að fram-
leiðsluumhverfi landbúnaðarins
sé með þeim hætti að hægt sé að
stunda kraftmikinn landbúnað
hér á landi. Tækifæri í matvæla-
framleiðslu á Íslandi eru mörg og
við eigum að nýta þau til að skapa
meiri velsæld. Þeir sem kjósa að
tala með þeim hætti um landbún-
að eins og hann sé baggi á þjóðinni
og skipti ekki máli verða að svara
þeirri spurningu hvort við eigum
yfir höfuð að byggja sveitirnar,
draga saman seglin í búvörufram-
leiðslu og treysta á aukinn innflutn-
ing matvæla. Er það raunverulegur
vilji almennings?
Í hverju felst stuðningur
við landbúnaðinn?
LANDBÚNAÐUR
Sindri
Sigurgeirsson
formaður Bænda-
samtaka Íslands
Mikil umræða hefur
nú verið, eins og oft
áður, um landbúnað og
styrkjaumhverfið sem
hann býr við. Þar hefur
farið mikinn Þórólfur
Matthíasson, prófessor
í hagfræði, og talar um
íslenska bændur á fram-
færi skattgreiðenda
við að mjólka og smala
kindum. Þó svo að ríkis-
styrktur landbúnaður
tíðkist um allan heim.
En svo er önnur skemmtileg
umræða sem skýtur oft upp koll-
inum. Styrkir til menninga og
lista.
Andstæðingar þeirra styrkja
hrópa hátt og snjallt að þeir sem
geti ekki selt sína vöru, listina,
og lifað af því eigi bara að finna
sér eitthvað annað að gera.
Landbúnaður + Menning
Ég vil meina að þessir tveir hlut-
ir, styrkir til landbúnaðar og
styrkir til menninga og lista, séu
í raun sami hluturinn. Þó að mér
finnist að framlög til menninga
og lista mættu vera enn meiri.
Allt snýst þetta um að tryggja
og styrkja stoðir íslenskrar
framleiðslu. Hvort tveggja er
nefnilega nauðsynlegt okkar
samfélagi. Mönnum er oft tíð-
rætt um matvælaöryggi, og að
sama skapi tel ég að tryggja
þurfi menningaröryggi okkar
Íslendinga.
Raunveruleiki þessa máls er
ekki svo ferkantaður að hann sé
einfaldlega hægt að útskýra með
hagfræðilíkani. Það er kannski
þess vegna sem hann er sumu
fólki svo torskilinn.
Í raun lít ég ekki á þessi fram-
lög ríkisins sem styrki. Mér
fyndist réttara að tala um þetta
sem niðurgreiðslur til neytenda.
Ef ekki kæmu til þessi fram-
lög ríkisins væru þessar vörur
þeim mun dýrari. Þetta er lykil-
atriði, sem ég held að margir
sjái ekki.
Ef beingreiðslur til bænda
væru ekki greiddar, þá þyrftu
neytendur að borga hærra verð
fyrir kjötið og mjólkina í búð-
inni. Eða þá að þessi framleiðsla
myndi lognast út af.
Sjálfsagt getur fólk spurt
sig: „En þurfum við virkilega á
þessu að halda?“
Við gætum alveg flutt inn
þann mat sem við þurfum.Við
getum meira að segja flutt inn
menningu og list.
Það væri kannski auðveldasta
leiðin. Sem er sjaldnast sú rétta.
Þetta snýst um það hvort við
viljum tryggja íslenska fram-
leiðslu og fjölbreytt samfélag.
Sem ég vona að flestir vilji.
Af landbúnaði og
listum
STYRKIR
Einar Freyr
Elínarson
bóndi
➜ Ef beingreiðslur
til bænda væru ekki
greiddar, þá þyrftu
neytendur að borga
hærra verð fyrir
kjötið og mjólkina
í búðinni. Eða þá
að þessi framleiðsla
myndi lognast út af.
E
N
N
E
M
M
/
S
IA
•
N
M
6
16
3
7